Ühaitza
|
||||
|---|---|---|---|---|
 |
||||
| Kokapena | Zuberoa, Bearno | |||
| Luzera | 54 km | |||
| Arroa | 627 km² | |||
| Emaria | 24,5 m³/s | |||
| Iturburua | Larraineko ühaitza eta Santa Graziko ühaitza ibaien lotunea | |||
| Ibai ahoa | Oloroeko uhaitza > Aturri > Ozeano Atlantikoa 43°24′8″N 0°58′27″W / 43.40222°N 0.97417°WKoordenatuak: 43°24′8″N 0°58′27″W / 43.40222°N 0.97417°W |
|||
Ühaitza[1] Zuberoako eta Bearnoko ibai bat da, Oloroeko uhaitzaren ibaiadar nagusia.
Eduki-taula |
Izena [aldatu]
Frantsesez Le Saison edo gave de Mauléon (Mauleko uhaitza) du.
Euskarazko Uhaitz Handiak adjektiboa galdu eta ugaitz bihurtu zen. Antzineko Gaison hitza, Cassiniko mapan aurkitua, hortik eratorria da. Gaison, berriz, Saison[2] bihurtu zen, frantsesezko saison (euskaraz: urtaro) hitzetik gertu zegoelako.
Geografia [aldatu]
Ühaitz ibaia Ligi-Atherei udalerrian jaio egiten da Larraineko ühaitza eta Santa Graziko ühaitza ibaiek bat egiten dutenean, 288 metroko altueran. Larraineko ühaitzaren luzera (Ühaitzaren bi ibaien artean luzeena) osoa gehitzekotan, ibaiaren luzera osoa 72,1 kilometrokoa litzateke, Larraineko ühaitza Iratzabaletan jaiotzen baita.[3].
Santa Graziko ühaitzaren ibilbidean, berriz, laugarren aroan izandako glaziar baten eta karsten eraginak nabariak ziren. Bertan Kakuetako arroila famatua dago.
Atharratze-Sorholüzen zeharkatzean Aphura erreka datorkio, bere ibaiadar nagusia dena. Lauhire eskualdean dagoen Autevielle-Saint-Martin-Biderenen Oloroeko uhaitzarekin lotunea du.
Zeharkatutako udalerriak [aldatu]
- Autevielle-Saint-Martin-Bideren
- Berrogaine-Larüntze
- Xarra
- Sarrikotapea
- Sohüta
- Ezpeize-Ündüreine
- Azpilda
- Garindaine
- Jeztaze
- Gotaine-Irabarne
- Ginarte-Parenties
- Idauze-Mendi
- Lixoze
- Maule-Lextarre
- Mendikota
- Nabarzi
- Urdiñarbe
- Ozaze-Zühara
- Ozaraine-Erribareita
- Rivehaute
- Saint-Gladie-Arrive-Munein
- Zalgize-Doneztebe
- Tabaille-Usquain
- Iruri
- Bildoze-Onizepea .
Ibaiadarrak [aldatu]
Ibai biek Larraineko ühaitza (Orhin jaioa eta 20 km dituena) eta Santa Graziko ühaitza (15,1 km dituena) osatuta badago, baditu zenbait ibaiadar:
| Uhaldea | Izena | Luzera (km.) |
|---|---|---|
| Eskumaldea | Aphanixe | 6,2 |
| Ezkerraldea | Elgabarrena edo Üthürrotxa | |
| Eskumaldea | Aphanize | 10,1 |
| Ezkerraldea | Ihiaga edo Jaga | 1,9 |
| Ezkerraldea | Aphura | 18 |
| Ezkerraldea | Gesalea | 4,6 |
| Eskumaldea | Ibarra edo Ihitzarte erreka | 5.4 |
| Ezkerraldea | Apuhura | 10.7 |
| Ezkerraldea | Arangoreneko erreka | 12,5 |
| Ezkerraldea | Urgorri | 5 |
| Ezkerraldea | Akharrabia | |
| Ezkerraldea | Oihanako erreka edo Borlas | 8,8 |
| Eskumaldea | Latsübi | 11,3 |
| Ezkerraldea | Barlako erreka edo Aphura | 16,7 |
| Ezkerraldea | Lauhiraze | 15,4 |
Hidrologia [aldatu]
Ühaitzaren emaria 42 urtez, (1967 eta 2008 artean, ikertua izan da Maule-Lextarren[4]. Ikertutako azalera 480 km² du, hau da ia arroaren %100a.
Batez besteko emaria 24,4 m³ segundokoa bada ere, urtaroz urtaro aldatzen da: neguan eta udaberrian 37,7 eta 38,1 m³/s artean dago (gehienezko bi izanik: lehenengoa abendu-urtarrilean, eta bigarrena apirilean); maiatzatik irailera, emaria gutxituz doa, urteko gutxienekoa abuztuan izanda eta 8,12 m³/s izanik.
Ühaitzaren batez besteko urteko emaria (m³/s), Maule-Lextarren neurtua
Datuak: 1967 eta 2008 artean
Historiako momentuzko gehienezkoa 522 m³/segundokoa zen 1994ko abenduaren 1ean, egunekoa, berriz, 515 m³/segundokoa zen, 1992ko ekainaren 17an lortua.
Kanpo loturak [aldatu]
- (Frantsesez) Ühaitza
Erreferentziak [aldatu]
- ↑ Euskaltzaindia: 166. araua: Euskal Herriko ibaiak.
- ↑ Sazo 1538an edo le Gabe du Sazon 1674an.
- ↑ SANDRE datu-basea
- ↑ Banque Hydro - Station Q7322510
