2009

Wikipedia(e)tik

Egunotan jazotako gertakari batek aldaketak eragin ditzake Orrialde honetako informazioa edozein unetan alda daiteke beraz

2009. urtea (MMVIII), 2008aren ondoren eta 2010aren aurretik dagoena, hain zuzen. Gregoriar egutegian ostegunez hasitako urte arrunta da.

Hurrengo ospakizunen urtea da 2009a:

• Idiaren Urtea, txinatar horoskopoari dagokionez.
• Astronomiaren Nazioarteko Urtea, NBEren arabera.
• Adiskidetzearen Nazioarteko Urtea, NBEren arabera.
• Zuntz Naturalen Nazioarteko Urtea, NBEren arabera.
• Giza Eskubideen Ikasketarako Nazioarteko Eguna, NBEren arabera.
• Gorilaren Nazioarteko Urtea, NBEren arabera.

Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!

---

---

Eduki-taula 1 Gertaerak 1.1 Urtarrila 1.1.1 Euskal Herrian 1.1.2 Munduan 1.2 Otsaila 1.2.1 Euskal Herrian 1.2.2 Munduan 1.3 Martxoa 1.3.1 Euskal Herrian 1.3.2 Munduan 1.4 Apirila 1.5 Maiatza 1.6 Ekaina 1.7 Uztaila 1.8 Abuztua 1.9 Iraila 1.10 Urria 1.11 Azaroa 1.12 Abendua 2 Arte eta kultura 3 Zientzia eta teknologia 4 Heriotzak

[aldatu] Gertaerak

[aldatu] Urtarrila

[aldatu] Euskal Herrian

• Urtarrilaren 9a -
  • Iñaki Goirizelaia izendatu zuten EHUko errektore berri.
  • Unai Sordo hautatu zuten Euskadiko Langile Komisioen idazkari nagusi.
• Urtarrilaren 10a - Demokrazia Hiru Milioi plataforma aurkeztu zuten Bilbon, martxoko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan parte hartzeko asmoz.
• Urtarrilaren 11a - Munduko Likidoturiko gas naturala garraiatzen duen gasontzirik handiena, Mozah, Bilboko portura etorri zen bere lehen bidaian.
• Urtarrilaren 16a - ETAk telebista hedagailu baten aurka bonba lehertarazi zuen Hernanin, eta Ertzaintzak beste bi desaktibatu zituen inguruetan.
• Urtarrilaren 17a -
  • EAJk Azpeitiko alkatetza lortu zuen EAren laguntzaz, ordura arte, ANVren alkatearen aurkako mozioa onartuz.
  • Eroski euskal kooperatiba munduko handiena izango da, 52.000 kooperatibista baino gehiagorekin.
• Urtarrilaren 23a - Ezker abertzaleko zortzi kide atxilotu ditu Espainiako Poliziak, Batasunakoak izatea leporatuz.
• Urtarrilaren 27a - Eurite handiek uholdeak eragin dituzte Bilbo inguruan eta Araba nahiz Gipuzkoako hainbat ibaitan.
• Urtarrilaren 24a - 160 Km/h-ko haize-boladak eragin dituen zikloi batek Euskal Herrian kalteak sortu ditu.

[aldatu] Munduan

• Urtarrilaren 1a -
  • Txekiar Errepublikak Europar Batasuneko Kontseiluaren presidentetza hartu zuen Frantziarengandik.
  • Eslovakiak euroa hartu zuen txanpon ofizialtzat.
  • Konstituzio berria ezarri zen Falkland Uharteetan.
• Urtarrilaren 15a - Israelek Hamaseko barne ministro hiltzeaz gain, NBEn gune bat, erietxe bat eta prentsa egoitza bat bonbardatu zituen.
• Urtarrilaren 20a - Barack Obama, Ameriketako Estatu Batuetako historiako lehen presidente afroamerikarrrak, kargua hartu du.

[aldatu] Otsaila

[aldatu] Euskal Herrian

• Otsailaren 5a - Eusko Legebiltzarrak Espainiako bandera ipini du historian lehenbizikoz, Auzitegi Gorenaren aginduz.
• Otsailaren 8a - Espainiako Auzitegi Gorenak Askatasunaren eta D3Mren hautagaitzak bertan behera utzi ditu.
• Otsailaren 9a - ETAk bonba-autoa eztandarazi du Euskal Yaren enpresa baten aurka Madrilen.

[aldatu] Munduan

• Otsailaren 4a - Barack Obama Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak, Afganistanera 30.000 soldadu gehiago bidaltzeko agindua eman du.
• Otsailaren 9a - Hamazazpi urtez koman egon ondoren Eluana Englaro hil da, ospitaleko medikuek zunda bidezko elikadura murriztean.
• Otsailaren 10a - 200 pertsona inguru hil dira Australian, kontrolik gabeko suteek eraginda.

[aldatu] Martxoa

[aldatu] Euskal Herrian

• Martxoaren 1a - Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak. EAJk irabazi zituen 30 eserlekurekin, baina ez zion lehendakaritza ziurtatu Ibarretxeri.
• Martxoaren 4a - Bilboko Athletic Kluba Espainiako Futbol Errege Kopako finalerako sailkatu zen Sevilla CF taldeari 3-0 irabazi ostean.

[aldatu] Munduan

• Martxoaren 8a - Benetako IRAk bi soldadu britainiar hil zituen Ipar Irlandan gauzatutako atentatu batean.
• Martxoaren 11a - Adingabeko gazte batek 17 pertsona hil zituen Alemaniako eskola eta honen inguruetan gertatutako hainbat tiroketatan.
• Martxoaren 15a - FMLNko Mauricio Funesek irabazi ditu El Salvadorreko hauteskundeak.
• Martxoaren 21a - Xabier Silveirak irabazi du 2009ko Nafarroako Bertsolari Txapelketa

[aldatu] Apirila

• Apirilaren 22a - ANCko Jacob Zumak irabazi zituen Hego Afrikako hauteskundeak.
• Apirilaren 27a - Javier Ortiz kazetari donostiarra zendu zen.
• Apirilaren 28a - Txerri gripearen lehenengo kasua baieztatu zuten Euskal Herrian.

[aldatu] Maiatza

• Maiatzaren 2a - Zazpi lagun hil ziren Holandako "Erreginaren Eguneko" desfilean, auto batek nahita harrapatuta.
• Maiatzaren 7a - Patxi Lopezek lehendakari kargua zin egin zuen Gernikako Arbolapean, Eusko Jaurlaritzaren historiako lehen lehendakari ez abertzalea.
• Maiatzaren 16a - Espainiako Auzitegi Gorenak Iniziatiba Internazionalistaren zerrendak baliogabetu zituen.
• Maiatzaren 20a - Katebegi galdua izan daitekeen primatearen fosila aurkeztu zuten zientzalariek New York hirian.
• Maiatzaren 20a - 98 pertsona hil ziren Indonesian izandako hegazkin istripu batean.
• Maiatzaren 21a - Gehiengo sindikalaren deiari jarraiki, greba orokorra burutu zen Hego Euskal Herrian.
• Maiatzaren 23a - Hamaika pertsona hil ziren Marokoko Rabat hiriko kontzertu batean egondako jende pilaketa batean.

[aldatu] Ekaina

• Ekainaren 19a - ETAk Eduardo Puelles polizia inspektore barakaldarra hil zuen lapa-bonba batekin, Arrigorriagako Santa Isabel auzoan.
• Ekainaren 25a - Michael Jackson abeslari estatubatuarra zendu zen.
• Ekainaren 28a - Hondurasko armadak estatu-kolpea eman zuen. Manuel Zelaya presidentea atxilotu eta herrialdetik kanporatu zuen, Costa Rican askatuz.
• Ekainaren 30a - 153 pertsona hil ziren Yemendik Komore Uharteetara zihoan hegazkin batek istripua izan ostean.

[aldatu] Uztaila

• Uztailaren 4a - Bilboko metroaren bigarren lineako bi geltoki zabaldu ziren, Peñota eta Santurtzi.
• Uztailaren 6a - 140 pertsonatik gora hil ziren Txinako Urumqi hirian egondako istilu etnikoetan, gehienak Uigur gutxiengo musulmanak jipoitutako Han etniako kideak.
• Uztailaren 10a -
  • Hildako bat adarkadagatik eta beste hainbat zauritu Sanferminetako entzierroan.
  • ETAk lehergailua eztandarazi du Durangoko PSE-EEren egoitzan.
  • Gasteizko tranbiaren Abetxuku auzorako adarra abian jarri da.
• Uztailaren 15a - Caspian Airlines konpainiaren hegazkin batek istripua izan zuen Iranen eta bidaiari guztiak, 168 guztira, hil ziren.
• Uztailaren 17a - 9 hildako eta 40 zauritu Jakartako luxuzko hotelen aurkako atentatuan.
• Uztailaren 21a - Euskaltel-Euskadiko Mikel Astarloza txirrindulariak Frantziako Tourraren 16. etapa irabazi zuen.
• Uztailaren 25a - Juanma Garate txirrindulari irundarrak Frantziako Tourraren 20. etapa irabazi zuen.
• Uztailaren 29a - 60 zauritu arin ETAk Burgosen Guardia Zibilaren aurka gauzatutako atentatu batean.
• Uztailaren 30a - 2 goardia zibil hil dira ETAk Calviàn patruila auto bati lapa-bonba jartzean.

[aldatu] Abuztua

• Abuztuaren 10a - Morakot tifoiak 100 hildako baino gehiago utzi ditu Asia hego-ekialdean.
• Abuztuaren 20a - Usain Boltek urrezko domina lortu zuen 200 metroko proban Berlingo Munduko Atletismo Txapelketan, munduko errekorra hobetuz eta marka 19.19 segundoan ezarriz.
• Abuztuaren 21a - Frantziar poliziak ustezko 3 etakide atxilotu eta 13 zulo aurkitu ditu azken astean.
• Abuztuaren 24a - Suteek 12.000 hektarea erre dituzte Grezian eta milaka pertsona euren etxeetatik atera behar izan dituzte Atenas inguruan.

[aldatu] Iraila

• Irailaren 18a - Euriteengatik alerta egoera Euskal Herriko hainbat lurraldetan. Euri gehien Baionan (220 litro) eta Bermeon (172 litro) bota zituen.
• Irailaren 26a - 200 pertsona baino gehiago hil ziren Filipinetan Ketsana tifoiak eragindako uholdeengatik.
• Irailaren 28a - Miguel Sanzek CDN alderdia kanporatu zuen Nafarroako gobernutik, eta handik aurrera PSNren laguntzarekin gobernatu zuen Nafarroa.
• Irailaren 29a - Gutxienez 240 pertsona hil ziren Ginean, herrialdea zuzentzen zuen junta militarraren aurkako manifestaldiaren aurkako errepresioan.
• Irailaren 30a - 8,3 graduko lurrikara batek eragindako tsunamiak 189 pertsona baino gehiago hil zituen Samoan.
• Irailaren 30a - 7,6 graduko lurrikara batek 1.300 pertsona baino gehiago hil zituen Indonesiako Sumatra uhartean.

[aldatu] Urria

• Urriaren 2a - Alakrana izeneko euskal arrainontzia bahitu egiten dute pirata talde batez Indiako Ozeanoan.
• Urriaren 3a -Irlandarrek Lisboako Itunari baiezkoa eman zioten bigarren erreferendumean.
• Urriaren 5a - Sozialdemokratek irabazi zituzten Greziako bozak, gehiengo osoz.
• Urriaren 7a - Kimikako Nobel Saria Ramakrishnan, Steitz eta Yonathentzat izan zen.
• Urriaren 28a - Talibanek sarraskia burutu zuten Pakistango Peshawar hirian, 100 pertsona baino gehiago hil ziren auto-bonba bat lehertu ostean.
• Urriaren 27a - Xabier Leterentzat izan zen Euskadi Literatur Saria, 'Egunsentiaren esku izoztuak' lanagatik.
• Urriaren 25a - 150 pertsona baino gehiago hil ziren Bagdad hirian egondako bi atentatu odoltsuetan.
• Urriaren 17a - Milaka pertsonek hartu zuten parte Donostian "Gatazkari irtenbide demokratikoa" bilatu behar zitzaiola aldarrikatuz antolatutako manifestazioan.
• Urriaren 14a - Kirmen Uribek Espainiako Narratiba Saria jaso zuen Bilbao-New York-Bilbao liburuagatik.

[aldatu] Azaroa

• Azaroaren 3a - Aurelia Arkotxa euskal idazle eta euskaltzaina Euskaltzaindiako lehendakariorde berri hautatu zuten.
• Azaroaren 5a - Gutxienez 12 hildako eta 31 zauritu izan ziren Texasko Fort Hood base militarrean izandako tiroketan.
• Azaroaren 11a - Espainiako errege-erreginek eta Karolina Monakokoak Donostiara bisita egin eta bertako Aquariuma berriz inauguratu zuten.
• Azaroaren 17a - Alakrana atunontzia eta bertako marinelak askatu egiten dituzte 47 eguneko bahiketaren ondoren.
• Azaroaren 24a - 34 euskal gazte atxilotu eta inkomunikaturik geratzen dira, Segi gazte erakundeko kideak direlakoan.
• Azaroaren 27a -
  • Nafarroako Gobernuak euskarazko hedabideei diru-laguntzak ematea uko egin zien.
  • Kataluniako 12 egunkarik editorial bera atera zuten, Estatutu berriaren alde.
  • Irlandako Gobernuaren Ikerketa Batzordeak aurkeztutako txostenaren arabera herrialde hartako Elizak eta Estatuak sexu-abusuak estali zituzten.

[aldatu] Abendua

• Abenduaren 1a - Europar Batasunaren Lisboako Itun berria indarrean jartzen da.
• Abenduaren 13a - Lazkaotar mendizale bat hil zen Jacatik gertu mendiko istripu baten ondoren.

[aldatu] Arte eta kultura

• Otsailaren 22a - 81. Oscar Sarien emanaldia Los Angelesen.
• Irailaren 21a - Euskaltzaindiaren 90. urteurrena.
• Irailaren 18a - Donostiako Zinemaldiaren 57. ekitaldia hasi zen. Urte hartan gonbidatutako izar nagusiak Brad Pitt aktorea eta Quentin Tarantino izan ziren.
  • City of Life and Death filme txinatarrak Donostiako Zinemaldiko Urrezko Maskorra irabazi zuen.
• Urriaren 14a - Kirmen Uribek Espainiako Narratiba Saria jaso zuen Bilbao-New York-Bilbao liburuagatik.

[aldatu] Zientzia eta teknologia

• Martxoaren 16a - Discovery transbordadorearen jaurtiketa arrakastatsua, Floridako Cañaveral Lurmuturretik
• Ekainaren 2a - The Sims 3 bideojokoaren nazioarteko estreinaldia.

[aldatu] Heriotzak

• Otsailaren 9a - Eluana Englaro emakume italiarra. (j. 1970).
• Apirilaren 1a - Joxe Lizaso bertsolari gipuzkoarra. (j. 1927).
• Apirilaren 2a - Luis Peña Gantxegi arkitekto gipuzkoarra. (j. 1926).
• Apirilaren 27a - Javier Ortiz kazetari donostiarra. (j. 1948).
• Maiatzaren 17a - Mario Benedetti, idazle uruguaitarra. (j. 1920).
• Ekainaren 19a - Eduardo Puelles, polizia inspektore barakaldarra.
• Ekainaren 25a - Michael Jackson, abeslari estatubatuarra. (j. 1958)
• Uztailaren 1a - Karl Malden, aktore estatubatuarra. (j.1912)
• Uztailaren 31 - Bobby Robson, futbolari eta entrenatzaile britainiarra. (j. 1933)
• Abuztuaren 1a - Corazón Aquino, Filipinetako presidente-ohia. (j.1933)
• Abuztuaren 2a - Mary Carrillo, aktoresa espainiarra. (j.1919)
• Abuztuaren 7a - Lola Lemos, aktoresa espainiarra. (j.1913)
• Abuztuaren 8a - Daniel Jarque, Reial Club Deportiu Espanyol futbol taldeko jokalaria. (j.1983)
• Abuztuaren 14a - Pablo Antoñana idazle nafarra. (j.1927)
• Abuztuaren 24a - Toni Sailer eskiatzaile austriarra. (j.1935)
• Abuztuaren 27a - Roger Idiart, apaiz eta euskal idazlea. (j. 1931)
• Irailaren 10a - Mikel Atxaga euskal kazetari eta idazlea (j. 1932).
• Irailaren 14a - Patrick Swayze aktore estatubatuarra. (j.1952)
• Urriaren 12a - Frank Vandenbroucke txirrindulari belgikarra. (j. 1974)
• Urriaren 16a - Andrés Montes kirol kazetari espainiarra. (j. 1956)
• Azaroaren 2a - José Luis López Vázquez, aktore espainiarra. (j. 1922)
• Azaroaren 3a - Francisco Ayala, idazle andaluziarra. (j. 1906)
• Azaroaren 7a - Juan Jose Zearreta, euskaltzain urgazlea eta Euskaltzaindiaren kudeatzailea. (j. 1947)
• Azaroaren 9a - Iñaki Odriozola "Mokolo" pailazoa.
• Azaroaren 9a - Agustin Sagasti euskal txirrindulari ohia. (j. 1970)
• Azaroaren 15a - Antonio de Nigris, futbolari mexikarra (j. 1978).