Aia

Aia
Gipuzkoa
Aia udalerriko herrigunea.
Izen ofiziala	Aia
Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea	Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Gipuzkoa Urola Kosta
Alkatea	Igor Iturain Ibarguren (EAJ)
Herritarra	aiar
Koordenatuak	43°14′0″N 2°8′0″W
Eremua	55,27 km2
Distantzia	23 km Donostiara
Posta kodea	20809
Biztanleria	2.002 bizt (2011)
Dentsitatea	36,22 bizt/km²
Sorrera	1563
http://www.aiako.com/

Artikulu hau Gipuzkoako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus Aia (argipena).

Aia Gipuzkoako Urola Kosta eskualdean kokaturik dagoen udalerria da. Nekazari herri zabala da, 56 km² ditu eta 2.002 biztanle zituen 2011an. Donostiatik 25 km-ra dago.

Geografia

Iparraldealdean Orio eta Zarautz udalerriekin egiten du muga, ekialdean Usurbil, Zizurkil eta Asteasurekin, hego-mendebaldean Errezilekin eta, azkenik, mendebaldean, Zestoarekin. Bihotz formakoa da Aia eta kostalderari irekiune txiki batez lotzen zaio, Txurruka hondartzan.

Inguru naturala

• Pagoeta Parke Naturalaren zatirik handiena Aiako lurraldean kokatzen da. Altzola, Urdaneta eta Etxetaballa auzoetan hain zuzen.

Sakontzeko, irakurri: Pagoetako natura parkea

• Oriaren itsasadarra delakoan aurkituko dugu non Gipuzkoa osoko padurak eta ibarrak baliotsuenetarikoak daude oraindik. Itsasdar horrek Usurbilen hasten da, bokalea Orion izanda. Natura 2000 sare barruan sartuta dago. Aiako herriak zonalde gutxi batzuk ditu Oria ertzetan.

• Iñurritza biotopo babestua izendatu zuten eta biotopo horren zati bat Aiako lurretan kokatzen da. Zarautzekin partekatzen du Aiak naturgune hori, herriko kostaldean dagoena, Laurgain auzoan hain zuzen ere.

Sakontzeko, irakurri: Iñurritza biotopo babestua

Auzoak

Aiak eremu handia du eta bertan sakabanatuta daude haren 11 landaguneak.

• Altzola
• Andatza
• Arrutiegia
• Elkano
• Etxetaballa
• Iruretaegia
• Kurpidea
• Laurgain
• Olaskoegia
• Santio Erreka
• Urdaneta
• Kaskoa

Euskara

Sakontzeko, irakurri: Urolaldeko hizkera

Aiako euskara Urolaldeko hizkeraren eta Beterriko hizkeraren arteko zubilana egiten du.

Demografia

Biztanleak (1900-2008)

Kirolak

Aian 4 kirol elkarte daude:

• LARRA-TXORI
• ALKAR
• INDAMENDI AUZOA K.E.

(Hiru hauek arrantza eta ehiza elkarteak dira)

• INDAMENDI AUZOA K.E.: Kirol Elkarte honek areto-futboleko eta pilotako taldeak ditu.

Politika

Igor Iturain Ibarguren da Aiako alkatea, EAJ alderdikoa.

2011 urteko udal hauteskundeetan aiarrek 2 zinegotzi gehiago aukeratu zituzten, biztanleriaren hazkundeagatik. Bozketaren emaitzak hauek izan ziren:

-Parte hartzea: %69,73 (1069 boto) -Boto zuriak: 19 (%1,78) -Boto nuluak: 6 (%0,56)

• Eusko Alderdi Jeltzalea : 564 boto (%52,76), 6 zinegotzi.
• Bildu : 463 boto (%43,31), 5 zinegotzi.
• PSE-EE : 12 boto (%1,12), zinegotzirik ez.
• Alderdi Popularra : 5 boto (%0,47), zinegotzirik ez.

Lau urte lehenagoko hauteskundeekin alderatuz, EAJ-PNV alderdiak 3 boto gehiago lortu zituen eta Bildu-k 220 gehiago, 2007an aurkeztu zen ezker abertzaleko alderdia kontuan hartuz gero (EAE-ANV), 2 zinegotzi gehiago lortuz.

Festak eta ohiturak

Aia herrian

• Santa Ageda, San Donato, San Lorentzo eta San Isidro Labrador festak ospatzen dira, otsailaren 4an, abuztuaren 4an, 10ean eta maiatzaren 15ean, hurrenez hurren.

Auzoetako festak

• Altzola: San Roke, santuaren eguna abuztuan izan arren, azaroaren 18an ospatzen da.
• Elkano: San Pedro, ekainaren 29an.
• Laurgain: San Migel eguna, irailaren 29an.
• San Pedro: Auzoko santuaren eguna, ekainaren 29an, Elkanon bezala.
• Santiago: Santiago eguna, uztailaren 25ean.
• Urdaneta: San Martin, abuztuaren 11n.
• Iturriotz: ekainaren 24an erromeria dago San Juan baselizaraino.

Aiar ezagunak

• Jose Mari Lertxundi (1932 - ): euskal idazlea.
• Juan Jose Alkain, Udarregi (1829 - Usurbil, 1895): bertsolari gipuzkoarra. Aita Zabalak bildu eta gorde ditu haren bertso-paperak (Udarregi bertsolaria, 1966). Ingelesek Donostia erre zuteneko gertaerei jarritako bertsoak ospetsuak dira (1893).

Ondasun nabarmenak

• Iturriotz benta zaharra, XVI.mendeko baserria.
• Aizpitarte baserria
• Gorostiola baserria
• Mariñazelai baserria

Ikus, gainera

• Pagoetako natura parkea

Kanpo loturak

• (Euskaraz)(Gaztelaniaz)(Ingelesez) Aiako udal webgunea
• (Euskaraz)Herriko albisteak "Tokikom" atarian