Aiara

Wikipedia(e)tik

Aiara

Izen ofiziala Aiara / Ayala

Antolaketa
Estatua
Autonomia Erkidegoa
Lurralde Historikoa
Eskualdea Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Araba
Aiaraldea

Alkatea Ainhoa Campo Arenaza (EAJ-EA)

Herritarra Aiarar

Koordenatuak 43°5′0″N 3°3′47″W / 43.08333, -3.06306 (Aiara) Koordenatuak: 43°5′0″N 3°3′47″W / 43.08333, -3.06306 (Aiara)

Eremua 140.85 km²

Distantzia 46 km Gasteizera

Euskaldunak %23,92 (2001)

Postakodea 01476

Biztanleria 2,415 bizt (2005)

Dentsitatea 17,15 bizt/km²

www.ayala-aiara.com

Aiara Arabako ipar-mendebaldean dagoen udalerria da, Gasteiztik 46 bat kilometrora. Arespalditza du udalerriko herriburu, beste 22 herriz ere osatua egonik; biztanletsuena Luiaondo da.

Aiaraldeako eskualdea osatzen du Amurrio, Artziniega, Okondo eta Laudioko udalerriekin batera.

Kexaako dorrea

Aiarako udaletxea Arespalditzan

[aldatu] Geografia

[aldatu] Inguru naturala

Salbadako mendilerroa edo Gorobelgoa udalerriaren hegoaldean zabaltzen da, Merindadeak eskualde burgostarretik banatuz.

Ikustekoa da Soxotik gertu dagoen Peñaladros izeneko ur-jauzia, 25-30 metroko garaiera duena.

[aldatu] Historia

Historikoki garrantzi handia izan du, batez ere Ertaroan, azken hamarkadetan gainbehera badator ere. Gaur egun 2.500 biztanlera ere ez da ailegatzen udalerri osoa.

Aurrehistoriari dagokionez, hiru trikuharri aurkitu dira Aiaran; haietariko bi Añesen, eta bestea Menoion. K. a. XXV. mendekoak omen dira.

[aldatu] Banaketa administratiboa

Aiarako udalerria 23 herriz osatua dago:

[aldatu] Demografia

Aiarako biztanleria
1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
3.111	3.222	2.671	2.737	2.913	2.882	2.881	2.754	2.651	2.302	2.065	2.117	2.625

[aldatu] Kultura

[aldatu] Ikustekoak

Arespalditzako Parrokia (Nuestra Señora de la Asunción), XI. mendekoa, atari erromanikoarekin.
Atxa dorretxea, Arespalditzan, XVII. mendekoa.
Etxaurrengo Andra Mariren santutegia, Menoion, XVIII. mendekoa, Salbadako mendien ikuspegi ederrak eskaintzen dituena.
Kexaako dorretxe-gotorlekua, XIV. mendean eraikia estilo gotikoan.
Lantenoko eskolak, Kultura Interesdun Ondaretzat izendatuak.
Murgako dorretxe-jauregia, 1272an eraikia.
Negorta dorretxea, Zuhatzan, XV. mende bukaera aldera eraikia.
San Bizente eliza, Añesen, XII. mendekoa, atari erromaniko ederrarekin.
Ureta dorretxea, Lantenon, XIV.-XV. mendekoa.
Zubiete dorretxea, Lantenon.

[aldatu] Euskara

XIX. mendea arte ibarreko herri batzuetan euskara mantendu zuten, baina hortik aurrera gain-behera handia gertatu da Aiaran. Gaur egun, aiararren ia laurdena euskalduna da, eta hauek biltzeko asmoz Hogeitalau Euskara Elkartea sortu zuten.

[aldatu] Aiarar ezagunak

Iñaki Isasi (Arespalditza, 1970), txirrindularia.
Eugenio Llaguno (Menagarai, 1724-1799), politikari eta euskaltzale ilustratua^[1].

[aldatu] Erreferentziak

↑ (Gaztelaniaz) Llaguno abizenari buruzko informazioa

[aldatu] Ikus, gainera

[aldatu] Kanpo loturak

Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Aiara

(Gaztelaniaz)(Euskaraz) Aiarako webgune ofiziala
(Gaztelaniaz) Aiara Auñamendi entziklopedian
(Euskaraz) Aiarako toponimia Euskaltzaindiaren arabera
(Euskaraz) Aiaraldeko Turismo Elkartearen webgunea
(Euskaraz) Aiara euskadi.net webgunean
(Euskaraz) Kexaako Aiala dorretxe-gotorlekuari buruzko informazioa euskadi.net webgunean
(Euskaraz) Murga dorretxea euskadi.net webgunean
(Euskaraz) Negorta dorrea euskadi.net webgunean
(Euskaraz) Aialatarrei eta Kexaari buruzko artikulua euskonews.com webgunean

[0] (Gaztelaniaz) Llaguno abizenari buruzko informazioa

[1]