Akitani

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Akitaniar herrien kokapena, gorriz aurreindoparrak, urdinez zeltiarrak.

Akitaniak edo iberoakitaniak, batzuetan aurreeuskaldunak ere deituak [1], erromatarren etorreraren aurretik Mendebaldeko Pirinioetan, Garonaren ezkerraldeko ertzea eta ozeano Atlantikoaren artean bizi ziren antzinako herri multzoa ziren[2]. Egungo Gaskonia eta Ipar Euskal Herrian bizi ziren herriak ez ziren galiarrak, akitaniera bere hizkuntza zeltiarra ez zelako.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Akitanierrek abeltzaintza (ardiak, behiak eta zaldiak) zuten bizimodua. Pirinioetako biztanleek Iberiar penintsulatik transhumantzia egiteari ekin bazioten ere, Gaskonian bizi zirenek gari-laborantza ezagutzen zuten. Chalosse eskualdean, egungo Akizeren inguruan, bizi ziren tarbeliek burdina ez ezik zilarra eta urrea ere lantzen zituzten.

Erromatarrak iritsi baino lehen akitaniek ez zuten batasun politikoa, hala ere arriskua sentitzean izatezko sendimendu sendo bat zuten. Posidonius Apameusek[3] eta Julio Zesarrek[4][2] iberiar herriekin galiarrekin baino lotura estuagoa zutela esan zuten. Gerhard Rohlfsen ustetan, akitaniera bere hizkuntza, Aragoiko Pirinioetan erabilia, baskoi eta galiarrren arteko bitartekoa zen[5][6].

Venceslas Krutaren ustetan, akitaniar herriak berant zeltartatuak izan ziren, agian k. a. III. mendetik aurrera[7].

Akitaniar herri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nahiz eta eskualdea Novempopulania edo bederatzi herriak izena hartu, herrien zenbaki zehatza ezezaguna da (Estrabonen ustetan hogei[8]). Hona hemen nagusiak:

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Azken hitz honek arkeologoek erabilia da Pirinioetako alde bitan zeuden biztanle guztiak izendatzeko, adibidez: Marie-Véronique Bilbao, "Practiques funéraires au Premier Age du Fer"
  2. a b Textes des Anciens sur Aquitania
  3. Les textes antiques
  4. Julio Zesarren "De Bello Gallico" liburua honela hasten da: Gallia est omnis divisa in partes tres, quarum unam incolunt Belgae, aliam Aquitani, tertiam qui ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen.
  5. Gerhard Rohlfs, "Le Gascon" (1935)
  6. a b Aitzineuskara edo protoeuskararen Euskal Tribuak Rohlf-ko mapa toponimikoa
  7. Venceslas Kruta, "Les Celtes, Histoire et Dictionnaire", Éditions Robert Laffont, «Bouquins» Bilduma, Paris, 2000, ISBN 2-7028-6261-6
  8. Estrabon: Geōgraphiká
  9. Akitaniako gobernua: Antzinako Akitaniako mapa
  10. Hipotesi honen arabera, « enautsi » aditz erroa eta - « (k)ara » atzizkia lotzean «enauskara» hitza lortzen dugu ("berba egiteko era" esan nahi duena)

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]