Aleman

Wikipedia(e)tik

Alemana Deutsch
Non mintzatzen den:	Alemania, Austria, Suitza, Liechtenstein, Belgika, Italia, Frantzia, Luxenburgo, Danimarka
Eskualdea:	Nagusiki Erdiko eta Mendebaldeko Europa
Guztira hiztunak:	185 milioi, hauetatik 105 milioik ama-hizkuntza bezala
Rankina:	10
Hizkuntza familia:	Indo-Europarra  Germaniarra   Mendebaldeko Germaniarra    Aleman Garaia     Alemana
Estatus ofiziala
Hizkuntza ofiziala:	Alemania, Austria, Liechtenstein, Suitza, Luxenburgo, Belgika, Europar Batasuna. Eskualdeko edo tokiko hizkuntza ofiziala: Danimarka, Italia, Polonia (Namibian ofiziala 1990 urtera arte).
Araugilea:	Araugile ofizialik gabekoa
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1:	de
ISO 639-2:	ger (B)	deu (T)
ISO 639-3:	deu
Alemana munduan
Oharra: baliteke orri honek NAF fonetika ikurrak edukitzea Unicoden.

Alemana edo alemanera (Deutsch) indoeuropar hizkuntza bat da, germaniar hizkuntzen taldekoa. Alemania, Austria, Liechtenstein eta Suitzan hitz egiten da batez ere, eta Mundu osoko 11. hizkuntza da hiztun kopuruarekiko (120 milioi hiztun). Europar Batasuneko hizkuntza mintzatuena da, 95 milioi hiztunekin.

Eduki-taula 1 Aldaerak 2 Inguruko hizkuntzak 3 Literatura 4 Musika 5 Gramatika 6 Kanpo loturak

[aldatu] Aldaerak

• Aleman standard-a: Hizkuntza batua, modu arautu modernoan abiatuta 1876an.
• Dialektoak:
  • Behe Saxoiera: Belgikako iparraldean, Hego Afrikan eta Herbehereetan.
  • Aleman Garaia: Erdialdekoa (Belgikako ekialdean,Herbehereetako hego-ekialdean, Frantzian eta Luxenburgon) eta Goienekoa (Alsazia, Austria eta Suitzan). Yiddish hizkuntza ere Alemaniera Garaiko aldaera da.
  • Amana alemana: Iowan (AEB).
  • Belgrano alemana: Buenos Aires-en (Argentina).
  • Namibiera beltzaren alemana: Namibian.
  • Unser alemana: Papua Ginea Berrian.
  • Plaut alemana: Kanada eta Amerikan orokorrean.
  • "Lagunen" alemana: Txilen.

[aldatu] Inguruko hizkuntzak

• Iparraldean daniera eta frisiera.

• Ekialdean poloniera, sorbiera, txekiera, eslovakiera eta hungariera.

• Mendebaldean frantsesa eta nederlandera.

• Hegoaldean esloveniera, friuliera, ladinoa eta erromantxera.

[aldatu] Literatura

Ikusi: Alemanezko literatura.

[aldatu] Musika

[aldatu] Gramatika

Gramatika aldetik nahiko hizkuntza konplexua da:

• Hiru genero daude: maskulinoa, femeninoa eta neutroa, hitzak sailkatzeko arau zehazturik ez dagoelarik. Adibidetzat, har genitzake: der Sohn (semea, maskulinoa), die Frau (femeninoa, emakumea) eta das Mädchen (neutroa, neskatoa).
• Izenak beti letra larriz idazten dira adb: der Sohn, die Stadt... (semea, hiria)
• Bi artikulu mota dago: zehaztua (bestimmster artikel): das, der, die... eta zehaztugabea (umbestimmter artikel): ein, eine...
• Hizkuntza nahiko flexiboa da, bai artikuluek, bai adjetiboek eta bai izenek zenbakian, kasuan eta generoan konkordatu egiten dute.
• Euskaran eta latineran gertatzen den antzera, lau kasu gramatikal aurki daitezke: nominatiboa (sujetua: Der Hund hat gesst; Txakurrak jan du), akusatiboa (osagarri zuzena: Ich habe die Arbeit gerade beendet; Lana bukatu berri dut), genitiboa (NOREN kasuari erantzuten dio: Das Haus meiner Schwester; Nire arrebaren/ahizparen etxea) eta datiboa (NORI kasuari erantzuten dio: Ich liebe meine Frau; Nire emaztea maite dut)
• Preposizioek ondoren datorren hitzarekin kasu gramatikalean konkordatzen dute:
  • Ich gehe zu dem/zum Arzt: Ni medikuarengana noa.
  • Ich mag ins Kino gehen: Nik gustoko dut zinemara joatea.

[aldatu] Kanpo loturak

• Germanistik.org (Espainiako alemanezko webgunea)

Hizkuntza honek bere Wikipedia du. Bisita ezazu.

	Europar Batasuneko hizkuntza ofizialak
Alemana • Bulgariera • Daniera • Errumaniera • Eslovakiera • Esloveniera • Estoniera • Finlandiera • Frantsesa • Gaelera • Gaztelania • Greziera • Hungariera • Ingelesa • Italiera • Letoniera • Lituaniera • Maltera • Nederlandera • Poloniera • Portugesa • Suediera • Txekiera Iturria: EB webgune ofiziala