Altzürükü

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Altzürükü

 Zuberoa
Altzürükün dagoen Urrutia gaztelua.
Altzürükün dagoen Urrutia gaztelua.
Izen ofiziala Aussurucq
Estatua
Eskualdea
Departamendua
Barrutia
Kantonamendua
Frantzia
Akitania
Pirinio Atlantikoak (64)
Oloroe-Donamaria
Maule-Lextarre
Alkatea Jean Karrikaburu
(2008-2014)
Herritarra altzürükütar
Koordenatuak 43°9′N 0°55′W / 43.150°N 0.917°W / 43.150; -0.917Koordenatuak: 43°9′N 0°55′W / 43.150°N 0.917°W / 43.150; -0.917

Altzuruku kokapena zuberoa.jpg

Eremua 47,12 km2
Garaiera 191 – 1 284 m
Distantzia 11 km Maule-Lextarrera
Posta kodea 64130
INSEE kodea 64081
Biztanleria 254 bizt.
Dentsitatea 5,39 bizt./km²

Altzürükü Zuberoako mendebaldeko udalerri bat da. Arbaila eskualdean dago, Nafarroa Behereko mugan.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala eta klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Altzürüküko altxor nagusietariko bat hango ondare geologikoa da, inguru hartako eremu karstikoa hain zuzen ere. Udalerrian, leize eta kobazulo asko daude oraindik esploratu gabe. Horietatik ezagunenetariko bat Nébélé izenekoa da, 1972tik aurrera esploratua.

Kokalekua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Altzürükü, Arbailen eta Iratiko oihanaren artean dago, Arbailen oinean. Halaber, udalerriak Harsüdürra mendikatea eta Aphanizeko ordokia ditu muga naturaltzat.[1]

Hidrografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerria hainbat ibai eta errekak zeharkatzen dute:

Ahüzki iturria ere udalerriko lurretan dago, izen bereko portuaren gainean (Bohokortia mendiaren magalean), Arbailen bihotzean. Bertara D-147 errepidea jarraituz hel daiteke. Propietate sendagarriak dituen ura isurtzen da bertatik eta famatua egin zen, fama horren ondorioz etorritako bisitari uholdea zela-eta, hotel bat eraiki zen iturritik hurbil. Iturrian bertan, Zuberoako ikur den lehoiaren alboan, ondoko hau irakur daiteke harrian grabaturik:

« Bortian Ahüzki, hur hunak osoki
Neskatila eijerrak han dira ageri
Hirur badirade, oi! bena xarmantik,
Basa-Nabarr'orotan ez düte parerik
 »

Etxeak eta Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hona hemen herriko auzoak[1]:

  • Altzürükü
  • Ahüzki (iturri handia)
  • Bedekaral
  • Etxekolaz
  • Elnazü
  • Garraibi
  • Hidondo
  • Jaragoihen
  • Karkaatz
  • Kharrika Uxia
  • Lapiztoi
  • Uhalt

Udalerrri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Toponimia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frantsesezko Aussurucq bere izenak[2] itxura hauek izan ditu: Aussuruc (1455, , Duchesne Bilduma CXIV Liburukia[3]), Ausseruc (1412, Nabarrengoseko notarioek[4]), eta Baionako paperetan[5] : Ausuruc (1454), Sent-Martin d'Auçuruc (1471) eta Auserucus (1471).

Okzitanieraz Aussuruc du izena.

Litekeena euskarazko Alzürükü "haltz" hitzetik ekarria izatea.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriko lurretan dagoen Xaxixiloaga kobazuloko sabaian Goi-Paleolitoko pinturak aurkitu dira (monumentu izendaturik daude gaur egun). Dena den XII. mendera arte itxaron behar da lehen aipamen idatziak agertzeko, oraindik ez zenean udalerria, Urdiñarbeko auzoa baizik.

Altzürüküko eliza.

Altzürükü Arbailetako mezulari-zerbitzuan edo messagerie zegoen[2], Basabürüa eta Pettarra arteko Zuberoako eskualdea (Zalgize-Doneztebe, Altzürükü eta Barkoxek osatuta)

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Agintaldia Alkatea Alderdia Lanbidea
1983-1989 Jean Etxebarne
1989-2008 Battitta Keheille
2008-2014 Jean Karrikaburu

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriko ekonomia laborantzan dago oinarrituta (abelazkuntza, belardiak)[1].

Biztanleriaren eboluzioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren bilakaera
1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
596 574 637 700 711 632 701 740 716
1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896
662 660 640 643 640 604 570 564 570
1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954
523 512 518 472 502 459 437 432 401
1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 - -
379 347 289 293 274 254 254 - -

2006ko biztanleria INSEEk behin-behinean emandako datua da

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriko jaiak urriko azken asteburuan ospatzen dira, hurrengo asteburuan errepikapena egiten delarik.

Eraikin nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Urrutia gaztelua: Gaur egungo udaletxea dena, herriaren erdian dago eraikia. Bi dorre zirkular dira XVI. mendeko jatorrizko eraikinetik gaur egun jarraitzen duten aztarna bakarrak[6].
  • Eliza: Muino batean dago kokatuta eta hilerriak inguratzen du. Bere hiru puntako kanpandorreak eredu hirukoiztarra jarraitzen du, Zuberoako beste hainbat elizaren antzera[7].

Ekipamenduak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriak haur-eskola bat du, Garaibie izenekoa.

Altzürükütar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c (Gaztelaniaz) Idoia ESTORNÉS ZUBIZARRETA: «Altzürükü», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
  2. a b Paul Raymond: "Dictionnaire topographique Béarn-Pays Basque"
  3. Duchesne Bilduma, 99 - 114. Liburukiak, Oihenarten paperak, - Bibliothèque nationale de France
  4. Nabarrengoseko notarioek - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques
  5. Baionako paperak - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques et de la Mairie de Bayonne
  6. Mérimée datu-basea
  7. Philippe Veyrin, "Les Basques", 241. orr. - Arthaud, 1975 ISBN 2-7003-0038-6

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Altzürükü Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa