Arabiera

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Arabiera
عربية ('arabiyya)
Non mintzatzen den: Aljeria, Bahrain, Egipto, Gazako zerrenda, Irak, Jordania, Kuwait, Libano, Libia, Mauritania, Maroko, Oman, Qatar, Saudi Arabia, Sudan, Siria, Tunisia, Arabiar Emirerri Batuak, Yemen estatuetan gehiengoak, beste hainbat estatutan gutxiengo hizkuntza
Hiztunak: 206 milioi (Ethnologue, dialekto guztietako jatorrizko hizkuntza); 286 milioi (Arabiar estatuetako biztanleak, CIA World Factbook, 2004), beste lurraldeetako gutxiengo arabiarra eta elebidunak izan ezik 
Rankina: 2 (Microsoft Encarta)
Hizkuntza familia: Afro-Asiatikoa

 Semitikoa
  Hego-Erdikoa
    Arabikoa 

Estatus ofiziala
Hizkuntza ofizialtzat duten lurraldeak: Aljeria, Bahrain, Komoreak, Txad, Djibuti, Egipto, Eritrea, Irak, Israel, Jordania, Komoreak, Kuwait, Libano, Libia, Mauritania, Maroko,Mendebaldeko Sahara, Oman, Palestina, Qatar, Saudi Arabia, Siria, Somalia, Sudan, Tunisia, Arabiar Emirerri Batuak, Yemen
Erakunde araugilea: Egipton: Arabiar hizkuntzako Akademia
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1: ar
ISO 639-2: ara
ISO 639-3:

 

Dispersión lengua árabe.png
 

Arabiera hizkuntza semita bat da, arameoa, hebreera, akadikoa, maltera eta beste zenbait hizkuntza bezala, lehen bien ahaide hurbila delarik. Hizkuntza ofizial bakarra da hogei estatutan, eta koofiziala gutxienez beste seitan. Nazio Batuen Erakundeko sei hizkuntzetariko bat da. Mundu osoko musulman guztientzat liturgia-hizkuntza da.

Arabierak bi forma nagusi ditu. Batetik Koraneko arabieran oinarritutako arabiera klasikoa dago (euskaran batua dugun bezala) eta bestetik tokian tokiko dialektoak. Lehenengoa idazteko, hizkera jasoan erabiltzeko, beste zonaldeetako arabiar hiztunekin komunikatzeko edota hedabideetan erabili ohi da. Dialektoak berriz, eguneroko bizitzan erabiltzen direnak dira.

Makina bat dialekto daude, batzuetan euren artean ulertezinak izateraino, hiztegi eta fonologia aldetik ezberdintasun esanguratsuak baitaude, sintaktikoki egitura berak izan arren[1].

Deskribapen linguistikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hizkuntza semitikoen artean zaharrena da, hau da, gaur egun bizirik dirauten hizkuntza semitarren artean, hizkuntza semitar primitibotik gertuen dagoena. VI. mendetik literatur hizkuntza da, eta musulmanen liturgia-hizkuntza VII. mendetik.

Literatur hizkera, arabieraz al-luga al-Fuṣḥà deitzen da ("hizkerarik ele-ederrena"), poesia aurreislamdarra, Koraneko hizkuntza, literatura klasikoa eta arabe estandar modernoa (gaur egungo literaturan eta komunikabideetan erabiltzen dena) barnebiltzen dituelarik.

Hizkera dialektalak, tokian-tokikoak, al-luga al-`ammiyya ("hizkuntza orokorra") bezala izendatzen dira. Batzuen eta besteen arteko erdibideko hizkerak ere topa ditzazkegu.

Fonologia eta idazketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arabiar alfabetoa

Arabierak, eskuinetik ezkerrera idazten den idazteko modu propio eta berezia du: arabiar alfabetoa. Ahal den heinean, hizkiak euren artean lotu behar dira hitz baten barruan, baina hau ez da beti posible izaten. Beraz, hizki bakoitzak lau modu izan ditzake idazteko garaian: bakandua, hasieran, erdialdean edo bukaeran.

Salbuespen gutxi batzuk alde batera utziz, grafema bakoitzak fonema bati dagokio, hau da, ia hizki muturik ez dago, ezta aldera utzitakoak (omititutakoak), ezta ere kokalekuagatik forma aldatzen dutenak. Salbuespenak, usadio erlijiosoengatik izan ohi dira.

Eguneroko hizkuntzan, klasikoarekin alderatuz, hizki batzuek balio ezberdinak dituzte, herrialde edo eskualdearen arabera. Ohikoa ere bada, nahiz eta modu ez eguneroko batean hitz egin, tokian-tokiko ahoskera hori mantentzea.

Arabierak ez du hizki larririk, 1920ko hamarkadan saio bat egin zen baina ez zen onartu. Izen propioek esanahia izan ohi dutenez, batzuetan, eta betiere gaizkiulertuak ekiditeko, parentesi edo kakotx artean idatzirik ikusiko ditugu.

Arabierak hizkuntza europarren zeinuak ere bereganatu ditu, kasu batzuetan moldatu ere egin ditu: puntua (.), kakotxa edo koma (،), puntu eta kakotxa (؛), galdera marka (؟), harridura marka (!) eta abar. Azken bi hauek, euskaran bezala, bakarrik esaldiaren bukaeran doaz. Azkenik, eten puntuak bi dira, gure hiruren ordez.

Morfosintaxia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aditzek erro bat dute, eta hortik aurrera beste hitzak sortzen dira, adibidez: idatz errotik, كتب (KTB):

كتب KaTaBa: idatzi zuen

إكتتب iKtaTaBa: inskribatu zen

كتاب KiTāB: liburu

كاتبة KāTiBa: idazlea (emakumea)

مكتبة maKTaBa: liburutegi

مكتب maKTaB: idazmahai, bulego

اكتب uKTuB!: ¡idatz ezazu!

تكتبون taKTuBūna: zuek izazten duzue (bi pertsona, emakumeak)

Zenbakia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Singularra, Duala eta Plurala ikus ditzakegu.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Brustad, Kristen E.: The Syntax of Spoken Arabic – A comprehensive study of Moroccan, Egyptian, Syrian and Kuwaiti dialects, ISBN 0-87840-789-8, Georgetown University Press, Washington 2000, 363 orr.
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Arabiera Aldatu lotura Wikidatan