Arrano beltz
- Artikulu hau hegaztiari buruzkoa da; euskal ikurra gaitzat duena beste hau da: Arrano Beltza
  Iraute egoera: Arrisku Txikia |
||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Aquila chrysaetos canadensis, Ipar Amerikan dagoena.
|
||||||||||||||||
| Sailkapen zientifikoa | ||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
.png) |
Arrano beltza (Aquila chrysaetos) accipitridae azpifamiliako hegazti harraparia da, Ipar Hemisferioan ezagunenetariko bat dena. Ar eta eme, bikoteka bizi ohi dira, Europako eskualde batzuetan, Asian eta Ipar Amerikan, batez ere. Iberiar penintsulan oso bikote gutxi geratzen da; eta Euskal Herrian bat edo bi besterik ez, Irunberri inguruan.
Eduki-taula |
[aldatu] Deskribapena
Hegazti harrapari handia, luma arreak, isats biribila, eta moko eta atzapar sendoak ditu. Beltza esaten zaion arren, marroi iluna da, buruan lepoan baina argiagoa. Arrano beltzaren hegoen luzera 2 metro baino gehiagokoa izan daiteke, eta gorputza metro batekoa. 241 kilometro orduko abiaduran hegan egin dezake.
[aldatu] Taxonomia
- Aquila chrysaetos (Linnaeus, 1758) – Eurasia, Iberiar penintsula izan ezik, mendebaldeko Siberiaraino.
- Aquila chrysaetos canadensis (Linnaeus, 1758) – Ipar Amerika.
- Aquila chrysaetos kamtschatica Severtzov, 1888 – Ekialdeko Siberia, Altai mendietatik Kamtxatkaraino.
- Aquila chrysaetos daphanea Severtzov, 1888 – Hegoaldeko Kazakhstandik Mantxuria eta hego-mendebaldeko Txinaraino eta baita iparraldeko India eta Pakistandik.
- Aquila chrysaetos homeryi Severtzov, 1888 – Iberiar penintsula eta iparraldeko Afrika, baita Turkia eta Iranen ere.
- Aquila chrysaetos japonica Severtzov, 1888 – Japonia eta Korea.
[aldatu] Kulturan
Arranoetan handienetakoa eta sendoenetakoa da, elezahar askoren iturri, eta lurralde askotan indarraren iruditzat hartua.
- Falkonerian erabiliak dira oso, Kazakhstan, Kirgizistan, mendebaldeko Mongolia eta Txinan azeriak eta otsoak harrapatzeko erabiltzen dituzte.
- Heraldikan ere oso ikur erabilia izan da: egun Alemania, Austria, Mexiko eta Kazakhstango armarrietan agertzen da. Antzinako Erromako legioek bere zutoihaletan erabiltzen zuten. Euskal Herrian ere Arrano Beltza ikur zaharra ere bada.
- Erlijio askotan hegazti sakratua izan da, adibidez amerindiar herrien artean edo hinduismoan.
[aldatu] Kanpo loturak
 |
Artikulu hau biologiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |
[aldatu] Erreferentziak
- Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Izan ere, egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek lizentzia librearekin laga zituen, euskal Wikipedia osatzeko proiektu baterako.
