Arroxela

Arroxela

Arroxelako portu zaharreko bi dorreak ilunabarrean.

Izen ofiziala La Rochelle

Estatua
Eskualdea
Departamendua
Barrutia Frantzia
Poitou-Charentes
Charente-Maritime (17)
Arroxela (burua)

Alkatea Maxime Bono (PS)
(2001-2008)

Herritarra Arroxelar

Koordenatuak 46°9′37″N 1°9′0″W / 46.16028°N 1.15°W / 46.16028; -1.15Koordenatuak: 46°9′37″N 1°9′0″W / 46.16028°N 1.15°W / 46.16028; -1.15

Arroxela

Eremua 28,43 km²

Posta kodea 17000

Biztanleria 74.707 bizt. (2009)

Dentsitatea 2.627,75 bizt./km²

Sorrera XI. mende inguru

Aglomerazioa Arroxela

INSEE kodea 17300

http://www.larochelle.fr

Arroxela^[1] (frantsesez La Rochelle) Itsas Charente (17) departamenduko hiriburua da, Ozeano Atlantikoaren ertzean dagoena. Frantzia mailan arrantzari dagokionez Arroxelako portuak garrantzi handia du.

Joannes Leizarragak hiri honetan argitaratu zuen Testamentu Berria 1571ean, euskarazko lehen Biblia.

Historia [aldatu]

X. mendean lehendabizikoz agirietan agertu zenean herrixkak Rochella (gaskoizko Roche- haitz- hitzaren txikigarria) zuen izena. XI. mendean hiri-gutun (charte de commune) lortu zuen.

Ré uhartetik gertu bere kokapen estrategikoari esker, Euskal Herria eta Bretainia arteko portu nagusi bilakatu zen eta Ingalaterra eta Hansarekin merkatal-harreman estuak landu zituen. Ehun Urteko Gerran ingelesen eskuetan izan zen 1372an, Arroxelako guduan Gaztelak ingelesak menderatu arte.

Merkatal-harremanak eta Parisetik urrun egoteak erreforma bultzatu zuen hirian eta protestanteen hiriburu bilakatu zen^[2]. 1571n bertan babestu ziren higanotak Joana III.a Nafarroakoak zuzenduak. Karlos IX.a Frantziakoak autonomia hau bukatzeko asmoz, hiria setiatu zuen baina ingelesen laguntzari esker hiria eustea lortu zuen.

XVIII. mendearen hasieran, biztanleriaren %90a protestante zen eta ardo, gatz, bakailao eta Kanadatik zetozen larruen salerosketez bizi zen. Baina Richelieu kardinalak eta Luis XIII.a Frantziakoak ezin egoera mantendu eta hiria berriro setiatu zuten. Setio gogor honen ostean hiriak bere eskubideak eta biztanleriaren %20a galdu zituen. Katolizismora aldatu (dragonnades) nahi ez zutenek erbesteratzea erabaki eta iheslariek New Rochelle sortu zuten Estatu Batuetan^[3].

XVIII. mendean merkataritza berpiztu eta esklabotza, azukre, kafe eta anilei esker oparotasun-garaiak itzuli ziren.

Bigarren Mundu Gerran, alemaniar kriegsmarinek portuaren garrantzi estrategikoaz ohartu eta urpekontzirentzat base handia eraiki zuen. Berriro setiatua, hiria Paris baino bederatzi hilabete beranduago errenditu zen. Askatua izateko Frantziako azken hiria izan zen^[4].

Auzoak [aldatu]

*Arroxelako auzoak*^[5]
Auzoa	Biztanleria	Dendak	Industriak	Elkarteak
Centre-ville	10.827	1.400	88	137
Fetilly - Bel air - La Trompette	5.354	71	15	35
La Genette	4.341	244	20	17
Lafond - Prieuré - Beauregard	6.131	59	10	26
Laleu - La Pallice - La Rossignolette - Vaugouin	6.942	254	95	31
Les Minimes	6.137	275	59	23
Mireuil - Saint-Maurice	15.091	111	9	50
Port-Neuf	5.290	40	4	25
Saint-Éloi	4.772	121	37	20
Tasdon - Bongraine	5.684	59	14	18
Villeneuve-les-Salines - Petit Marseille	9.486	64	12	38
Guztira	80.055	2.698	363	420

Klima [aldatu]

Datu klimatikoak (Arroxela)
Hilabetea	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	8.5	9.9	12.1	14.7	17.9	21.3	23.8	23.5	21.8	18.0	12.6	9.2	16.1
Batez besteko tenperatura (ºC)	5.9	6.9	8.7	11.1	14.3	17.5	19.8	19.6	17.8	14.2	9.4	6.6	12.7
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	3.4	4.0	5.4	7.4	10.7	13.7	15.8	15.7	13.7	10.5	6.3	3.9	9.2
Pilatutako prezipitazioa (mm)	82.5	66.1	57.0	52.7	61.1	42.9	35.1	46.4	56.5	81.6	91.8	81.8	755.3
Eguzki orduak	84	111	174	212	239	272	305	277	218	167	107	85	2250
Iturria: Weatherbase ^[6]

Biztanleria [aldatu]

*Biztanleriaren bilakaera 1821-2008*
1821	1831	1836	1841	1846	1851	1856	1861
12.327	14.629	14.857	16.720	17.465	16.507	16.175	18.904
1866	1872	1876	1881	1886	1891	1896	1901
18.710	19.506	19.583	22.464	23.829	26.808	28.376	31.559
1906	1911	1921	1926	1931	1936	1945	1954
33.858	36.371	39.770	41.521	45.043	47.737	48.923	58.799
1962	1968	1975	1982	1990	1999	2006	2008
66.590	73.347	75.367	75.840	71.094	76.584	77.196	75.822
2009
74.707
1858an, Saint-Maurice eta Cognehorseko zati bat hartu zituen barne. 1880an Laleu .