Asterix

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Asterixen logotipoa.
Albert Uderzo, Asterix marrazten, 1971n.

Asterix[1] edo Asterix Galiarra (frantsesez: Astérix le Gaulois) René Goscinnyk (istorioa) eta Albert Uderzok (marrazkiak) sortutako istorio sorta da. Probazko lehenengo atala (pilotua) 1959ko urrian kaleratu zen. Gehienetan komiki eran izan dira zabalduak, baina telebistarako sailak eta filmak (bai marrazki bizidunak, bai "errealak") ere sortu dira. Hizkuntza askotara itzuliak izan dira: euskarara (1976an Jesus Mari Arrietak lehen aldiz)[2] latinera, greziera zaharrera...

Marrazki bizidunen formatua du, eta, hasieratik, adin guztietako irakurleak erakarri ditu. Umeentzako borrokak eta istorio sinple eta barregarriengatik eta nagusientzako hitz-joko eta gaur egungo pertsonaiekin egiten diren konparaketengatik (adibidez: Asterix eta normandoak istorioan hiriko gazte bat Kortaturen Sarri Sarri abestia hasten da abesten).

Istorioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

K. a. 50. urtean Erromak Galia konkistatu du jadanik. Baina ez osorik: ipar-mendebaldean, bada konkistatu gabeko herrixka bat. Herrixka horretan (izen zehatzik gabea) bizi diren galiarrek indar izugarria ematen dien edari magikoa edaten dute borrokarako. Horregatik, borrokak beti irabazten dituzte (kasu gutxi batzuk izan ezik). Herri hau Galia oso konkistatu gabeko herri bakarra denez Erromako legioek askotan erasotzen dute. Askotan eraso horri buruzkoak dira istorioak, beste batzuk pertsonaiek egindako bidaiei buruz.

Pertsonaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezkerretik eskuinera: Falbala, Assurancetourix, Obelix, Asterix eta Idefix.

Pertsonai ugari ditu istorio honek. Gehienak galiarrak dira; hala ere, erromatarrak, normandoak, britainiarrak, etab. ere agertzen dira. Izenak, orokorrean hitz-jokoak izaten dira eta pertsonaiaren izaera fisikoa, psikologikoa edota lanbidea deskribatzen dute (postaria, batzuetan,[3] filatelix da eta Luteziako mafioso bat Gangsterix). Euskarazko bertsioan, izen asko euskaratu gabe ageri dira, eta hitz-jokoa frantsesez dago; barre puntua galtzen du frantsesez ez dakienak.

Herrixkakoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Asterix: Istorio gehienetako pertsonaiarik garrantzitsuena, izan ere, komikiak deitzen ohi dira Asterix eta normandoak edo Asterix Helvetian. Borrokalari txiki, ausart, argi eta zintzoa da. Izena frantsesezko astérisque (izartxo, *) hitzetik dator.
  • Obelix: Asterixen lagun mina. Borrokalari handia, lodia, indartsua, ez oso argia eta oso zintzoa. Izena frantsesezko obelisque (obelisko) hitzetik dator (antzina hainbat kulturetan egiten ziren harri monumentu izugarri handiak).
  • Idefix: Obelixen txakur txiki-txikia. Gehienetan ez du istorioan zuzenean parte hartzen, beti Obelixen alboan doan arren. Izena frantsesetik dator: Idée fixe (ideia finkoak).
  • Panoramix: Herrixkako druida. Oso zaharra eta jakintsua da. Edari magikoa prestatzen du herrixkako auzokoek hobeto borrokatu dezaten.
  • Abrarakurzix: Herrixkako buruzagia. Izena frantsesetik dator (besarkada ebakita).
  • Asuranzeturix: Herrixkako koblakaria. Erremintariarekin liskarretan dabil beti bere musikaren kalitatea dela eta. Izena frantsesetik dator: assurace à tout risque (arrisku orotarako asegurua).
  • Prehistorix: Herrixkako agurea. Beti borrokan ibiltzen saiatzen da. Edari magikoa hartzen duenean makulua bota eta korrika borrokara joaten da. Izena frantsesetik dator: préhistorique (historiaurreko).
  • Ordenalfabetix: Herrixkako arrain saltzailea. Errementariarekin liskarretan dabil beti bere arrainen kalitatea dela eta. Izena frantsesetik dator: ordre alphabétique (ordena alfabetikoa).
  • Esautomatix: Herrixkako errementaria da. Ipurterrea, beti Ordenalfabetix eta Asuranzeturixekin borrokan aritzen da.

Adiskideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Amerix: Urrezko igitaia istorioan Lutezian igitaiak egiten dituen Obelixen lehengusua.
  • Tragikomix: Falbalaren senargaia. Hainbat istorioetan agertzen da.

Erromatarrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Julio Zesar: personaia erreal bakarretarikoa. Erromatar inperioaren enperadorea da. Pertsonai hau erreal batean oinarrituta egon arren, bere ezaugarri guztiak ez dira errealak; ez baita deskripzio zientifikoa egin nahi, umorezkoa baizik.
  • Brutus: pertsonaia errealean oinarritua (Marko Junio Bruto). Zesarren senidea da, pertsonai erreala izan zen bezala. Astakilo hutsa da.

Besteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Kerøsen, Målsen, Åbånsen, Neullisursen bikingoak Bidaia Handian agertzen dira.

Istorioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

René Goscinny, esku artean Astérix chez les Helvètes (euskaraz: Asterix Helvetian) komikiaren ale bat duela.

Istorio hauek ez dira hizkuntza guztietan ordena berdinean argitaratu. Euskaraz, adibidez, ez dira kronologikoki kaleratu. Elkar argitaletxeak ordena honetan argitaratu ditu:

  1. Asterix gladiadorea
  2. Asterix joko olinpikoetan
  3. Asterix Galiako itzulian
  4. Arbernoko ezkutua
  5. Asterix eta pertza
  6. Asterix Bretainian
  7. Jainkoen egoitza
  8. Zesarren erramu-koroa
  9. Aztia
  10. Liskarra
  11. Asterixen semea
  12. Asterix Indian
  13. Asterixen odisea
  14. Zanga handia
  15. Asterix Korsikan
  16. Zesarren oparia
  17. Obelix eta konpainia
  18. Bidaia handia
  19. Asterix Hispanian
  20. Asterix Belgikan
  21. Asterix galiarra
  22. Asterix eta godoak
  23. Arrosa eta ezpata
  24. Asterix eta Kleopatra
  25. Asterix Helvetian
  26. Asterix legionaria
  27. Urrezko igitaia
  28. Buruzagien burruka
  29. Asterix eta normandoak

Elkarlanean eta Salvat argitaletxeek ere euskaraz argitaratu dituzte ale horietako batzuk eta beste batzuk. Elkarlaneanek argitaratua da Obelixen galera. Salvatek argitaratuak dira Asterix eta Latraviata, Asterixen urtebetetzea: urrezko liburua, Asterix eta piktoak. Salvatek 2010. urtetik aurrera Asterixen abenturak berrargitaratu ditu bere garaian argitaratu ziren ordena kronologikoari jarraituz, Bilduma Handia izenarekin.

Album ilustratuei dagokionez, Salvatek hauek argitaratu ditu:

  • Nola erori zen Obelix txikitan druidaren pertz barrura
  • Hamabi probak

Asterixen oinarritutako bestelakoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Filmak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bestelakoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Asterix eta zentral nuklearra: Euskadiko Batzorde Antinuklearrek 1980 inguruan plazaratua, Alemanian argitaratuaren itzulpena. Zentral nuklearren kontrako protesta zabaltzeko helburua zuen; irudiak Jainkoen egoitzatik aterata daude gehienbat.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Asterix Aldatu lotura Wikidatan