Aturri
|
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| Kokapena | Lapurdi | |||||
| Luzera | 335 km | |||||
| Arroa | 16.880 km² | |||||
| Emaria | 350 m³/s | |||||
| Iturburua | Tourmalet, Pirinioak | |||||
| Ibai ahoa | Bizkaiko golkoa | |||||
 |
||||||
Aturri[1] (frantsesez Adour, gaskoiz Ador) Piriniotan jaio (Pirinio Garaiak departamenduan), Landetatik igaro eta Lapurdiko Baiona hirian Ozeano Atlantikoa itsasoratzen den ibaia da.
Eduki-taula |
Izena [aldatu]
Euskarazko Aturri izena latinez Aturrus zen. Izenak iturri euskarazko hitza eta théron langedozierazko hitzarekin lotura du. Erro bera Frantziako Eure (Atura), Aar (Arura) edo Arroux (Aturauos) ibaietan omen dago.
Gaskoizko adour izenak «iturria» edo «ubidea» esan nahi du.
Geografia [aldatu]
Aturri Bigorra Garaiako Campan haranean sortzen da, hiru errekaren lotunean:
- Aturri Payollekoa, Arbizongo mendigunean jaioa (2.831 m.),
- Aturri Grippekoa, Midi de Bigorreko haitzean jaioa (2.877 m.),
- Aturri Lesponnekoa, Lascoursko mendigunean jaioa (2.488 m.),
Hantxe hasten da bere 335 kilometroko ibilbidea. Ibaiak iparralderantz jotzen du ehun kilometrotan Pirinio Garaiak zeharkatuz eta Gerseraino. Hantxe, mendebalderantz egiten du Madirango mahastiak inguratuz. Behin Landetan hegoaldeko Chalosse eta iparraldeko Gaskoiniako Landak eskualdeak banatzen ditu.
Port-de-Lannen, Peirahoradatik gertu, Lavedan, Bearno eta Zuberoako urak lotzen zaizkio. Ahoa Bizkaiko golkoan du, Angelu eta Tarnos artean. Bokalea Capbretongo estuarioa sortzeko laguntzen du.
Ibaian oraindino angula, txitxardin eta izokinak daude (Salmo salar), Europako ibai bakarretako bat izanik.
Ibaiadarrak [aldatu]
Zerrenda: Aturriren ibaiadarren zerrenda
| Uhaldea | Izena | Eskualdea |
|---|---|---|
| Eskuinaldea | Aturri Payollekoa | Bigorra Garaia |
| Ezkerraldea | Aturri Grippekoa | Bigorra Garaia |
| Ezkerraldea | Aturri Lesponnekoa | Bigorra Garaia |
| Ezkerraldea | Oussouet | Bigorra Garaia |
| Ezkerraldea | Échez | Rivière-Basse |
| Eskuinaldea | Estéous | Rivière-Basse |
| Ezkerraldea | Louet | Rivière-Basse |
| Eskuinaldea | Arros | Rivière-Basse |
| Ezkerraldea | Bergons | Armagnac eta Vic-Bilh |
| Ezkerraldea | Saget | Armagnac eta Vic-Bilh |
| Ezkerraldea | Léez | Armagnac eta Vic-Bilh |
| Ezkerraldea | Bahus | Chalosse |
| Ezkerraldea | Gabas | Chalosse |
| Eskuinaldea | Midouze | Marzanako eskualdea |
| Ezkerraldea | Louts | Chalosse |
| Ezkerraldea | Luy | Chalosse |
| Ezkerraldea | Gave Batua[2] | Bearno |
| Ezkerraldea | Biduze | Ipar Euskal Herria |
| Ezkerraldea | Arhan | Ipar Euskal Herria |
| Ezkerraldea | Ardanabia | Ipar Euskal Herria |
| Ezkerraldea | Errobi | Ipar Euskal Herria |
Hidrografia [aldatu]
Aturri Euskal Herria eta Frantziako ibai nagusienetariko bat da. Itsasoan ahoratzen dutenen artean, eskualdeko ibaien artean, emari handiena duena da, nahiz eta Dordoina eta Charente luzeagoak izan.
Menditsu motako ibaia, euri-elurreko erregimenekoa. Hona hemen urteko emaria, azpiarroez ikusita.
| Azpiarroa | Azalera (km²) |
Bataz-besteko urteko emaria (m³/s) |
|---|---|---|
| Erdialdeko Iturri | 5.780 | 64,2 |
| Midouze | 3.590 | 20,5 |
| Bearnoko ibaiak | 5.400 | 182 |
| Euskal ibaiak | 2.110 |
Ibai nabigagarria da bere ibilbidearen azken 75 kilometrotan.
Zeharkatzen dituen udalerri nagusiak [aldatu]
- Bagnères-de-Bigorre (Pirinio Garaiak)
- Aturbe (Tarbes) (Pirinio Garaiak)
- Riscle (Gers)
- Aire-sur-l'Adour (Landak)
- Akize (Dax) (Landak)
- Baiona (Lapurdi)
- Bokale (Lapurdi)
- Angelu (Lapurdi)
Galeria [aldatu]
-
Aire-sur-l'Adour zeharkatuz
-
Itsasargia bokalean
-
Baionako portua
-
Saint-Sever zeharkatuz
-
Port-de-Lanne zeharkatuz
-
Lehuntzeko eliza
.jpg)
Erreferentziak [aldatu]
- ↑ Euskaltzaindia: 166. araua: Euskal Herriko ibaiak.
- ↑ gave de Pau eta gave d'Oloron ibaiek osatua
Kanpo loturak [aldatu]
- (Euskaraz) Angula eta txitxardin arrantza Aturrin
- (Frantsesez) Aturriren historia eta geografia
- (Frantsesez) Sandre database
