Aturri

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Aturri
Adour (fr), Ador (oc)
Bayonne Adour embouchure.jpg
Aturri itsasoratzen den puntua, Angelu (ezker) eta Tarnoseren (Okzitania, eskuin) artean
Kokapena Lapurdi
Luzera 335 km
Arroa 16.880 km²
Emaria 350 m³/s
Iturburua Tourmalet, Pirinioak
Ibai ahoa Bizkaiko golkoa
Adour-eu.png

Aturri[1] (frantsesez Adour, gaskoiz Ador) Piriniotan jaio (Pirinio Garaiak departamenduan), Landetatik igaro eta Lapurdiko Baiona hirian Ozeano Atlantikoa itsasoratzen den ibaia da.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aturrik Baiona zeharkatuz

Euskarazko Aturri izena latinez Aturrus zen. Izenak iturri euskarazko hitza eta théron langedozierazko hitzarekin lotura du. Erro bera Frantziako Eure (Atura), Aar (Arura) edo Arroux (Aturauos) ibaietan omen dago.

Gaskoizko adour izenak «iturria» edo «ubidea» esan nahi du.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aturri Bigorra Garaiako Campan haranean sortzen da, hiru errekaren lotunean:

Hantxe hasten da bere 335 kilometroko ibilbidea. Ibaiak iparralderantz jotzen du ehun kilometrotan Pirinio Garaiak zeharkatuz eta Gerseraino. Hantxe, mendebalderantz egiten du Madirango mahastiak inguratuz. Behin Landetan hegoaldeko Chalosse eta iparraldeko Gaskoiniako Landak eskualdeak banatzen ditu.

Port-de-Lannen, Peirahoradatik gertu, Lavedan, Bearno eta Zuberoako urak lotzen zaizkio. Ahoa Bizkaiko golkoan du, Angelu eta Tarnos artean. Bokalea Capbretongo estuarioa sortzeko laguntzen du.

Ibaian oraindino angula, txitxardin eta izokinak daude (Salmo salar), Europako ibai bakarretako bat izanik.

Ibaiadarrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nuvola apps kappfinder.png Zerrenda: Aturriren ibaiadarren zerrenda

Uhaldea Izena Eskualdea
Eskuinaldea Aturri Payollekoa Bigorra Garaia
Ezkerraldea Aturri Grippekoa Bigorra Garaia
Ezkerraldea Aturri Lesponnekoa Bigorra Garaia
Ezkerraldea Oussouet Bigorra Garaia
Ezkerraldea Échez Rivière-Basse
Eskuinaldea Estéous Rivière-Basse
Ezkerraldea Louet Rivière-Basse
Eskuinaldea Arros Rivière-Basse
Ezkerraldea Bergons Armagnac eta Vic-Bilh
Ezkerraldea Saget Armagnac eta Vic-Bilh
Ezkerraldea Léez Armagnac eta Vic-Bilh
Ezkerraldea Bahus Chalosse
Ezkerraldea Gabas Chalosse
Eskuinaldea Midouze Marzanako eskualdea
Ezkerraldea Louts Chalosse
Ezkerraldea Luy Chalosse
Ezkerraldea Gave Batua[2] Bearno
Ezkerraldea Biduze Ipar Euskal Herria
Ezkerraldea Arhan Ipar Euskal Herria
Ezkerraldea Ardanabia Ipar Euskal Herria
Ezkerraldea Errobi Ipar Euskal Herria

Hidrografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aturri Euskal Herria eta Frantziako ibai nagusienetariko bat da. Itsasoan ahoratzen dutenen artean, eskualdeko ibaien artean, emari handiena duena da, nahiz eta Dordoina eta Charente luzeagoak izan.

Menditsu motako ibaia, euri-elurreko erregimenekoa. Hona hemen urteko emaria, azpiarroez ikusita.

Azpiarroa Azalera
(km²)
Bataz-besteko
urteko emaria (m³/s)
Erdialdeko Iturri 5.780 64,2
Midouze 3.590 20,5
Bearnoko ibaiak 5.400 182
Euskal ibaiak 2.110

Ibai nabigagarria da bere ibilbidearen azken 75 kilometrotan.

Zeharkatzen dituen udalerri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Aturri Aldatu lotura Wikidatan