Bardoze

Bardoze
Lapurdi
Bardozeko Sala gaztelua.
Izen ofiziala	Bardos
Estatua Eskualdea Departamendua Barrutia Kantonamendua	Frantzia Akitania Pirinio Atlantikoak (64) Baiona Bidaxune
Alkatea	Jean-Paul Diribarne (2008-2014)
Herritarra	Bardoztar
Koordenatuak	43°28′32″N 1°12′9″W
Eremua	42,53 km2
Garaiera	0-183 m
Posta kodea	64520
INSEE kodea	64094
Biztanleria	1.528 bizt.
Dentsitatea	35,93 bizt./km²

Bardoze edo Bardotze (okzitanieraz, Bardòs, frantsesez eta ofizialki Bardos)Lapurdiko udalerria da eta Lapurdi Ekialdean dago kokaturik.

Herritarra bardoztarra deitzen da.

Geografia

Bardoze Lapurdiko euskal probintzian da.

Sarbideak

Bardoze RD-936 (antzinako RN-636) eta RD-318 errepideak zeharkatua da.

Ingurune naturala

Aturriren ibaiadar diren Biduze eta Harana ibaiak udalerritik igarotzen dira.

Harana ibaira isurtzen diren hainbat errekek gurutzatzen dute udalerria : Marmareko erreka, Lartasso eta Eiheraxaharko errekak (eta honen ibaiadar den Ithurriaga erreka).

Biduzera isurtzen direnen artean, aldiz, Lihurri eta Arberoa dira aipagarrienak.

Udalerri mugakideak

• Gixune iparraldean
• Ahurti eta Hazparne mendebaldean
• Bastida eta Oragarre (Nafarroa Beherea) hegoaldean
• Bidaxune (Nafarroa Beherea) ekialdean.
• Hastinga (Landak, Okzitania) ekialdean.

Etxeak eta auzoak

Agerre Ameztoi Anso (hondamenak) Angelu Antiacq Aranbide Arbinoritz Argi Eder Argia Arlan Arozberri Aroztegi Arotxa Arotxetxe Arribit Arricaou (ruines) Arroka Artigue Azkarate (hondamenak) Aztegi Atho le Baluar Baratzarte Bazterretxe Bailea Beñat Beihalde Belloc Bellegarde Bellevue Berhabe Berro Berroxipi Berroaga Berroeta Bernata Beterbide Bixendaritz Bidarte Bidegain Bidegarai Bordaberri Bordaxuri Arbinoritzeko Borda Aroubers-eko Borda Castella-ko Borda Etxaharneko Borda Etxarteko Borda Etxeberriko Borda Ibarnegaraiko Borda Jauriberriko Borda Bordenave Bulin Burgue Buruntz Miremont-eko munoa Casaubon Castagnet Castella Castellategi Cazenave Zelhai Etxandia Chaubadon Xedarri la Chêneraie Sorobi Xuriategi Constantin Kurutxeta Elgarte Elixabehere Elizalde Ermou Ernaño Errekalde Errekarte Etxauz

Etxarte Etxebehere Etxebeheiti Etxexuri Etxegarai Etxegorri Etxegoien Etxemendi Etxezahar Etxasarri Etxeberri Etxebertze Eiheralde Faleta Galharraga Gardéra Gaztanburu Galzarran Jelos Jelosgarai Goran Gerezieta lou Guichot Gure Xokoa Gure Lanetik Gure Nakia Habantz Halgaxuri Hapeta Haranburu Harandi Hargin Harginenea Harriaga Harrieta Harizmendi Hegi Xipi Hegitz Hegi Hiribarne Horontxeta Ibarrarte Ibarbide Ibarburu Ibarmendi Ibarnegarai Ibun Ilantegi Ilharberri Iparragerre Irazar Iriberri Irigoien les Jasmins Jauriberri Lambert Landaberri Landaburu Larranborda Larrando Larzabal Larraburu Larramendi Larrandetxe Larre Larregain Latsaga Latsaga Xipi Latsalde Elizondo Elixabe Lizarraga Behere Lizarraga Garai (hondamenak) Lohigarai Loustau Lurberrieta Macha Maikabar

Makileta Martinon Mendiburu Mendigarai Mikel Minazantegi Minho Ermou-ko Eihera Iburuko Eihera Garateko Eihera Ahurtiko Eihera Berria Murdi Noguès Olhagarai Olhegi Orrasko Otharte Uhagun Uharteta Garai Uharteta Oihanbazter Oihanburu Oihanarte Pagadoi Pagoaga Paloumères (hondamenak) Paskal Pasorhaia Pekotxe Penhegi Peru Pez Pikasarri Pitaré Pochelu Arango Zuia Lagaillardie-ko Zubia Portua Portentin Portialet Poudenas Pyroulic Arrozpide la Ruche Arbinoritz Auzoa Ehuleen Auzoa Ibarre Auzoa Lambert Auzoa La Sarrada Auzoa Miremont Auzoa Zabalan Zabaleta Zabarotz Salaberri Salaburu Sallenave Sarrikoeta Sarthou Sartuque Behere Sartuque Garai Zaldan Sincaou Sorhoeta Dona Marte Zuhazti Zuhi Tambourin Tantoua Teulari les Tilleuls Trentomas Hiru Bordak Uharte Urruti Yamot Yèmes

Historia

Bardoze Agramondarren dukerriaren menekoa zen baroierria izan zen Erdi Aroan. 1790. urtean, aldiz, egoera administratiboa aldatzean, Gixune eta Bardoze herriek osaturiko kantonamendu baten burua izan zen, Uztaritzeko barrutiaren azpikoa izan zena.

Demografia

Biztanleriaren bilakaera 1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851 2.451 2.283 2.418 2.300 2.468 2.641 2.612 2.660 2.612 1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896 2.586 2.518 2.542 2.304 1.912 1.733 1.805 1.708 1.722 1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954 1.772 1.675 1.662 1.519 1.520 1.514 1.535 1.280 1.175 1962 1968 1975 1982 1990 1999 2004 - - 1.091 1.031 1.005 1.093 1.188 1.271 1.421 - -

2004ko biztanleria INSEEk emandako behin-behineko datua da

Ekonomia

Nahiz eta udalerriaren ekonomiaren oinarria laborantza izan, XIX. menderarte Bardoze oso ezaguna zen bertan egiten ziren hilarriak zirela-eta.

Kultura

Hizkuntza

Udalerri honetako eremu ia osoan euskara izan da tokiko hizkuntza. "Xarnegu-herrian" dagoenez okzitaniera ere neurri apal batean presente dago: gaskoiera-hiztun bakanak batez ere Aturri ibaitik hurbil dauden auzoetan daude.

Gaskoierazko esaera zahar batek honela esaten du:

Que bas entau Bidache ? Pot de grache. Que bas entau Bardos ? Chuque aquét os. A Bardos que minja la carne e que dachen lous os.

Hau da :

Bidaxunera zoazela ? Gurin-potea. Bardozera zoazela ? Xurgatu hezur hau.

Ondasun nabarmenak

• Sala gaztelua XVII. mendekoa da.
• XVI, XVII eta XVIII. mendeko hainbat baserri daude herrian.
• Herriko Etxe zaharra, 1982. urterarte erabili zena, XVIII. mendeko eraikina da.
• Miremont jauregia XV. mendekoa da. Bertatik, Landak eta Pirinioak ikus daitezke.
• XV. mendeko errota bat ere badago.
• Jasokundearen eliza XIX. mendean izan zen berreraikia, baina oraindik XIII. mendeko atari erromanikoa kontserbatzen du. Herriguneko punturik altuenean dago kokaturik, 128 metrotako altueran.

Bardoztar ospetsuak

• Salvat Ihartze ustez Bardozen jaio eta 1601ean hil zen elizgizona.
• Dominique Lizabe itsasgizon eta kortsarioa.
• Valentin Salha (1758-1841) Salha jauregiko zaldun, itsasontzi-kapitain eta militarra.
• Mixel Labegerie (1921-1980) politikari eta kantariaren familia bertakoa zen.
• André Dassary (1912-1987) kantariak harreman estua izan zuen Bardozerekin.
• Killers heavy metal taldea herri honetan sortua da.