Belgika

Wikipedia(e)tik

Belgika Koninkrijk België Royaume de Belgique Königreich Belgien
Bandera Armarria
Goiburu nazionala: nl: Eendracht maakt macht. fr: L'union fait la force. de: Einigkeit gibt Stärke (Batasuna da indarra)
Ereserkia: Brabançonne
Hiriburua Koordenatuak	Brusela 50°50' N 4°20' E
Hiri handiena	Brusela
Hizkuntza ofiziala(k)	Nederlandera, Frantsesa, Alemaniera
Gobernua Erregea Presidentea	Monarkia parlamentarioa Alberto II.a Herman Van Rompuy
Banaketa Herbehereetatik independentzia	1830
Eremua  - Guztira  - ur %	30.510 km² (135) -%
Biztanleria  - Estimaketa (2003)  - Errolda (-)  - Dentsitatea	10.396.421 (72) - 338 biztanle/km² (-)
Dirua	Euroa1 (€) (EUR)
Ordu eremua  - Udan (DST)	UTC (UTC +1) Bai (UTC  *)
Interneteko domeinua	.be
Telefono aurrizkia	+32
Herritarra	belgiar, belgikar
11999 baino lehen Libera Belgikarra

Belgika (neerlanderaz België, frantsesez Belgique, alemanez Belgien) Europar Batasuneko mendebaldeko estatua da. Bi eskualde nagusik osatzen dute herrialdea: Valonia frantsesduna hegoaldean eta Flandria nederlanderaduna iparraldean, tartean Bruselako eskualdea dagoela.

Hiriburua Brusela da.

[aldatu] Geografia

[aldatu] Mugakideak

Ipar itsasoa eta Herbehereak iparraldean, Alemania ekialdean, Luxenburgo hego-ekialdean eta Frantzia hego eta mendebalean mugakide ditu.

[aldatu] Banaketa administratiboa

 Sakontzeko, irakurri: Belgikaren banaketa administratiboa

Belgika, 10 lurralde edo probintziak osatzen dute: Alde batetik, Valoniako eskualdean Hainaut, Lieja, Luxenburgo, Namur eta Valoniako Brabant.

Beste aldetik, Flandriako eskualdean Anberes, Ekialdeko Flandria, Flandriako Brabant, Linburg eta Mendebaldeko Flandria ditugu.

Azkenik, Bruselako eskualdea-Hiriburua dago.

Lur zapala da, hego-ekialdea izan ezik (Mendigune ardenatarra). Ibai nagusiak Eskalda eta Mosa dira, baina ibai ugari dira, ubide sare handi batek lotuak. Klima ozeanikoa da, orohar, gogorragoa mendialdean. Industriak (elikagaiak, siderurgia, ehungintza) eta nekazaritzak (garagarra, garia, azukre kanabera) garrantzi handia dute. Ikatza, zinka, kuprea.

[aldatu] Hiri nagusiak

1. Brusela (hiriburua): 1.031.215 biztanle 2007an.
2. Anberes: 466.203.
3. Gent: 235.143.
4. Charleroi: 201.550.
5. Lieja: 188.907.
6. Brugge 116.982.
7. Namur 107.653.
8. Leuven 91,942.
9. Mons: 91.196.
10. Mechelen: 78.900.

[aldatu] Historia

K.a. 57an Erromaren mende gelditu zen, eta han bizi zen herri zelta batetik hartu zuen gaur egun duen izena. K.o. II. mendean germaniar herriek (frankoak, saxoiak, frisiarrak) menderatu zuten, eta kristautasuna nagusitu zen. Verdungo itunaren arabera (843) Flandria Frantziako Karlos Burusoilaren esku eta Hainaut eta Brabant Lotarioren esku (Lotaringia) gelditu ziren. 925ean Lotaringia Alemaniari lotu zitzaion.

XI-XIV bitartean printzerriak eratu eta garrantzi handiko hiriak sortu ziren (Gent, Brusela, etab.) industriari esker. XIV-XV. mendeetan Belgika Borgoinako dukeen esku egon zen, Herbehereen barne, 1477an Habsburgotarrek eskuratu zuten arte. Arrasko itunaren arabera (1482)an Belgika germaniarren mendean gelditu zen. Karlos V.a Germaniakoak Espainiako koroa eta Flandria eta Belgika bateratu zituen.

Napoleonen gerretan Frantziak Belgika okupatu zuen eta gerra amaitu ondoren, Herbehereak eta Belgika batu eta erreinu bat sortzea erabaki zuen Ingalaterrak. Belgikak, ordea, burujabetasuna eskuratu zuen eta monarkia konstituzionala ezarri zen, Leopoldo I.a buru zuela (1830).

Bi Mundu gerretan neutral izateko ahalegina egin zuen baina Alemaniak eraso zion bietan. 1951n Leopoldo III.ak nazien aldeko jarrera erakutsi zuela eta, Balduino semearen alde abdikatu zuen. 1945ean NBEn, 1948an Benelux elkartean eta 1949an NATOn sartu zen. `

1960an burujabetasuna onartu behar izan zion Belgikar Kongo edo Zaireri (1908an eskuratutako lurraldea; gaur egun Kongoko Errepublika Demokratikoa).

[aldatu] Hizkuntzak

Belgikako hizkuntz komunitateak. Horiz: flandiarrak. Gorriz: waloniarrak. Urdinez: alemanak.

Bestalde, Belgikan bi hizkuntza multzo nagusien arteko edo, are gehiago, bi nazio desberdinen arteko tirabirak dira nagusi Bigarren Mundu Gerraz gero: Waloniako lurraldea, hegoaldean, hizkuntzaz frantsesa; eta Flandriakoa, iparraldean, non flandrieraz egiten den.

Ekialdeko zonalde txiki batean, bestalde, alemanez hitz egiten dute, eta legeen aldetik hizkuntzaren onarpena dute.

1989ko konstituzioak hiru lurralde autonomo ezagutu zituen: Valonia, Flandria, eta Brusela (elebiduna). 1993an estatu federal bihurtu zen, eta istiluak izan dira batasunaren aldekoen eta flandriar nazionalisten artean.

[aldatu] Pertsonaia ezagunak

• Pieter Paul Rubens (1577-1640), margolaria.
• Herge (1907-1983), komikigilea.
• Morris (1923-2001), komikigilea.
• Jean-Michel Charlier (1924-1989), komikigilea.
• Pierre Culliford "Peyo" (1928-1992), komikigilea.
• Jacques Brel (1929-1978), abeslaria.
• Eddy Merckx (1945-), txirrindularia.
• Jean-Claude Van Damme (1960-), aktorea.

[aldatu] Kirolak

Futbol talde nagusia RSC Anderlecht dugu, eta beste aipagarri batzuk Club Brugge KV, Standard Liege eta KV Mechelen ditugu, besteak beste.

[aldatu] Ikus, gainera

• Belgikako monarkia

[aldatu] Kanpo loturak

• Brusela

Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz: Belgika

	Europar Batasuneko estatu kideak
Alemania • Austria • Belgika • Bulgaria • Danimarka • Erresuma Batua • Errumania • Eslovakia • Eslovenia • Espainia • Estonia • Finlandia • Frantzia • Grezia • Herbehereak • Hungaria • Irlandako Errepublika • Italia • Letonia • Lituania • Luxenburgo • Malta • Polonia • Portugal • Txekiar Errepublika • Suedia • Zipre Sartzeko negoziatzen ari direnak: Kroazia • Turkia · Mazedonia