Belisama

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Belisama, euskal mitologiako jainkosa; Akitania erromatarraren garaian Pirineo aldean.

Aipatu behar da zalantzak badaudela ea jainkosa akitaniar edo galiarra ote den. Aditu askorentzat Saint-Lizierren azaldutako Belisama, Balesama jainkosa zeltarra da. Belesama honen gurtza nahiko zabalduta egon zen mundu zeltarrean. Kasu honetan, Belisama akitaniarrek iparraldeko galiarren kultura zeltarretik inportatutako dibinitatea litzateke.

Izenaren esanahai hizkuntz zelarretan "Asko disdiratzen duena" esan nahi du, eta laku, ibai, argia eta eskuko lanarekin lotuta zegoen. Bereziki errementariekin eta armagintzarekin.

Berari buruzko inskripzioa Saint-Lizier herrian topatu zuten, Ariège eskualdean.

Inskripzioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Minervae / Belisamae / sacrum / Q(uintus) Valerius / Montan[us] / [e]x v[oto?]

Inskripzioan Belisama Minerva jainkosa klasikoarekin lotzen da, eta honek ematen digu dibinitate honen inguruko zerbait argipen.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izenaren balizko euskal etimologiari dagokionez, akitanieraz (aitzineuskaraz), "belex" edo "beles" beltz esan nahi du. Baliteke ere belea izatea.

Izena orduan "Ama beltza" edo "Beletxoaren ama" litzateke. Bernardo Estornes Lasa, azken adiera honen alde azaltzen da.

Arpeninus jainkoari egindako inskripzioan, Cardeilhac herrian topatuta, Garona Garaiann, Belexko eta Belex pertsona izenak azaltzen dira.

Belasko eta Bele izenak oso arruntak izan dira Euskal Herrian erdi aroan, eta antza Akitania erromatarran ere.

Arpenn[o] / deo / Belex Be- / lexconis f(ilius) / v(otum) s(olvit) libens m(erito).

Itzulpena; "Arpenn(in) jainkoari, Belexco-ren seme Belex-ek gogo onez eta arrazoiaren arabera konplitu du bere botoa."

Inskripzio hoenk indarra ematen dio Estornes Lasaren teoriari, hau da, Belisama izenaren jatorri akitaniarrari. Era berean, berak aipatzen du zenbait euskal toponimo lotuta egon daiteleka Belisamarekin, Beizama esate baterako. Beliturri, Belikort, Belin, Beliturrigain, Ganbeli eta abar nafar toponimoak geitu daitezke. Baita "Pico de Beleis" mendia Fago herrian, Oskan.

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco, Historia General de Euskal Herria. Argitaletxea, Auñamendi, Zarautz 1978.
  • K. Larrañaga Elorza, Euskal Herria Antzinatean. Materiale eta Agiriak, UNED-Bergara, 1988, 316 or., 176 zkia.
  • Julien Sacazeren lanak:
  • Les Anciens dieux des Pyrénées, nomenclature et distribution géographique. Extrait de la Revue de Comminges (Saint-Gaudens), 28p., 1885.
  • Inscriptions antiques des Pyrénées. Hitzaurrea M. Albert Lebèguek eginda. Tolosa, XII-576p. (Bibliothèque méridionale. 2e série,1892. ; 2). Berrargitalpena fakzimilean, Tolosa, ESPER, 1990.
  • Inscriptions antiques du Couserans. Tolosa, 28p., 1892. Berrargitalpena fakzimilean, Nîmes, C. Lacour, 2001.


Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Belisama Aldatu lotura Wikidatan