Berlingo harresia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Berlingo harresiaren ibilbidea
Berlingo harresia (1989ko azaroaren 16a)
Irudi famatua, harresiaren erorketaren ikonoa


Berlingo harresia (alemanez Berliner Mauer), ofizialki Babeserako Harresi Antifaxista (alemanez Antifaschistischer Schutzwall) Mendebaldeko Berlin Ekialdeko Berlindik eta inguruko Ekialdeko Alemaniako lurraldeetatik isolatu zuen 144 kilometroko harresi bat izan zen. 1961etik 1989ra existitu zen.

Jende ugari hil zen mendebaldeko alderdira igaro nahian, mugan zeuden AEDko zaintzaileek ezarri zuten zaindaritza gogorrari burla egiteko saiakeren ondorio. Biktimen kopuru zehatza ez da ezagutzen, baina Berlingo fiskalak hildako kopuru osoa, minen eztandan hildako 33 pertsonak kontuan hartuta, 270 pertsonakoa dela dio. Potsdameko Historia Ikasketen zentroak, aldiz, 125 hildako izan zirela baieztatu zuen. Dena den, Alemaniaren banatzearen eta Gerra Hotzaren ikurrik garrantzitsuenetariko bat izan zen.

Testuinguru historikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bigarren Mundu Gerraren ostean, Berlin Aliatu garaileek kontrolatutako lau sektoreetan banatu zen; Sobietar Batasunaren Armada Gorria, Estatu Batuak, Britainia Handia eta Frantzia. Sobietar zatia zen nabarmen handiena eta hiriko ekialdeko zati osoa hartzen zuen bere gain: Friedrichshain, Köpenick, Lichtenberg, Mitte, Pankow, Prenzlauer Berg, Treptow eta Weißensee.

1949tik aurrera, mendebaldeko aliatuek kontrolatutako hiru sektoreak (Mendebaldeko Berlin), Alemaniako Errepublika Federaleko (AEF) kide ziren, baina Alemaniar Errepublika Demokratikoaren (AED) barnean.

AED eta AEFren artean lehen aldiz ezarri ziren polizia eta mugako soldaduak eta, horrela, pixkanaka hesiak eraikitzen hasi ziren. Berlin ofizialki lau sektore desberdinetan banatu zen, bertan; Frantziako, SESBeko, AEBetako eta Britainia Handiko indar armatuak zeudelarik.

Hasieran, Berlingo biztanleak aske mugi zitezkeen lau sektoreen artean, baina Gerra Hotza hastean, mugimenduak mugatu ziren; bi Alemanian arteko muga 1952an itxi zen eta hau dela eta, Berlingo mendebaldeko zatia oso erakargarri egin zen AEDko biztanleentzat. 2,5 milioi alemaniar basa ziren ekialdetik mendebaldera 1949 eta 1961 artean.

Bi zati alemaniarrak mugatzen zituen muga izatetik Europako Ekonomia Erkidegoaren (aurrerako Europar Batasuna izango zena) eta Elkarren Laguntza Ekonomikorako Kontseiluaren, OTAN eta Varsoviako Itunaren, eta Gerra Hotzean aurka egiten ari ziren ideologia politikoen arteko muga izatera igaro zen.

AEDren ezarpenetik Alemaniako Errepublika Federalerantz migrazioa asko hazi zen. 1952tik aurrera AED eta AEFren arteko mugak hesi eta zaintzailez babestu zituzten. Berlin ekialdearen eta mendebaldearen arteko muga, ordea, irekita mantenduko zen, kontrolatzeko zaila zelako.

1949 eta 1961 bitartean 3 bat milioi pertsonak utzi zuten Berlingo AEDa, eta horietako 47.533k 1961eko abuztuko lehen bi asteetan gainera. Horrez gain, poloniar eta txekiar askorentzat Mendebaldeko Berlin mendebalderanzko pasabide bilakatu zen. Hauek, gehienetan, lan munduan ondo trebaturiko gazteak izaten zirenez, AEDren ekonomiarentzako mehatxu garbia ziren.

Harresiaren eraikuntzaren aurretik, Mendebaldeko Berlingo Polizia Popularrak (Volkspolizei) "Errepublikako babestuak", susmagarriak eta kontrabandistak mendebaldera eramaten zituzten kale eta komunikabideak kontrolatzen zituen. Gainera, ekialdeko eta mendebaldeko berlindar askok merkatu beltzean erosten eta lan egiten zuten, betiko elikagaiak merkeago lortu nahirik. Ondorioz, mendebaldeko zatiaren ekonomia aurreikusia ahulduta ikusi zen.

Berlingo harresiak, beraz, ekialdeko zatiko gobernuburuen mesede, langile eta atzerritar sozialisten ihes egitea saihestea izango zuen helburu, hauek isolatuz.

Harresiaren eraikuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1961eko abuztuaren 12tik 13rako gauean, aldez aurreko abisurik gabe, harresi osoa eraiki zen, "faxisten aurkako babes harresi" bat zela argudiatuz. Polizia sozialistak gogorki babesten zuen zona bat soilik geratu zen eraiki gabe eta Mendebaldeko Berlinen sartu ahal izateko sarrerak Armada Popular Nazionaleko soldaduek itxi zituzten. Aurrena arantzadun alanbre bat jarri zuten, baina berehala benetako harresi bat altxa zen. Honek hiria fisikoki banatu zuen; Mendebaldeko Berlin inguratzen zuenez, mendebaldeko sektoreak "irla" bat bilakatu ziren AEDren barnean.

Berlingo alkate Willy Brandtek esan zuen arabera, Mendebaldeko Berlin "AEDren saihetseko arantza" zen, bere nazioaren bihotzean zegoen estatu atzerritar baten enklabe bat baitzen. Varsoviako ituneko gainentzeko estatu kideek bi Alemanien arteko lehia garaiko bi itun militar handien arteko lehiarekin parekatu zuten. AEDko buruzagiek harresiaren helburuetako bat emigrazioa eta garun ihesa saihestea zela onartu zuten.

Harresiaren bizitzan zehar 5.000 ihesaldi zenbatu ziren Mendebaldeko Berlinera; 192 pertsona hil ziren tiroz zeharkatu nahi izatean eta beste 200 zaurituak izan ziren. Saiakera arrakastatsuen artean, 1964ko urriaren 3, 4 eta 5, mendebaldeko berlindar batzuek zulatutako 145 metroko tuneletik ihes egin zuten 57 pertsona. Porrotik entzutetsuena Peter Fechterrena izan zen. Bere lagun Helmut Kulbeikekin batera, harresia zeharkatzen saiatu zen, baina tiroz zauritua izan zen eta odolustuta hil zen mendebaldeko komunikabideen aurrean 1962ko abuztuaren 17an.

Harresiaren gainbehera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1989ko abuztuaren 23an, Hungariak Austriarekiko mugan zituen debekuak altxa zituen eta irailean 13.000 ekialdeko alemaniarrek Hungariara emigratu zuten. 1989an AEDko gobernuaren aurkako manifestazioak hasi ziren. Erich Honecker buruzagiak urriaren 18an kargua utzi zuen eta Egon Krenzek ordezkatu zuen.

Azaroaren 9an gobernuak ekialdeko alemaniarrei bidaiatzeko debekuak arindu zituen. Gaizki ulertu baten ondoren, Günter Schabowskik debeku guztiak erretiratuak izan zirela esan zuen prentsaren aurrean eta ehunka pertsona harresira joan ziren segituan, non zaindariek ateak ireki zituzten igarobidea ahalbidetuz. Bertan zeuden soldaduek ez zeukaten horren berririk, baina hiritarren presiopean ateak ireki zituzten. Gainera, hiritar askok gaua kalean pasa zuten azaroaren 10eko goizean harresiaren irekitzera ikusi ahal izateko. Gau hartako euforiaren eraginez mendebaldeko berlindar asko harresira igo ziren, inguruko tabernek garagardoak dohainik eskaintzen zituzten, ezezagunen arteko besarkadak egon ziren...

Alemania hurrengo urtean batu zen eta AED ohia Europar Batasuneko kide izatera pasa zen.

Ikus gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Koordenatuak: 52°30′58″N 13°22′37″E / 52.51611°N 13.37694°E / 52.51611; 13.37694

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Berlingo harresia Aldatu lotura Wikidatan