Bidaso Beherea

Bidasoaldea
Gipuzkoa
Azalera	71,03 km²
Biztanleria	75.497 (2005)
Dentsitatea	1.062,89 bizt / km²
Udalerriak	Hondarribia eta Irun
Herririk handiena	Irun (59.557 biztanle)

Bidasoaldea edo Bidaso Beherea Gipuzkoako ekialderen dagoen eskualdea da. Hendaia ere sartuta, Bidasoa-Txingudi mugaz gaindiko eskualdea eratzen du. Irun eta Hondarribia udalerriak hartzen ditu bere baitan. Eskualde honek 71,6 km²ko azalera du (Gipuzkoaren %4), eta 75.497 biztanle zituen guztira 2005an. 59.557 biztanlerekin, Irun da eskualdeko herririk jendetsuena, baita Gipuzkoako bigarren herririk handiena ere.

Geografia

Eskualde mugakideak

Kantauri itsasoarekin egiten du muga iparraldean, Lapurdiko Hendaiako kantonamenduarekin ekialdean, Nafarroako Bortzirirekin hegoaldean eta Gipuzkoako Oarsoaldearekin mendebaldean.

Inguru naturala

Zeharkatzen duen Bidaso ibai mugalariak eman dio izena eskualdeari.

Aiako Harria natur parkea barne hartzen du.

Ekonomia

1996an 1.930.000 pezetakoa izan zen biztanleko eskualdearen Barne Produktu Gordina (BPG). EAEko indize bateratzailea 100 eta Gipuzkoakoa 102 zelarik, 84an zegoen Bidasoa Beherea. 1996an eskualdearen balio erantsiaren %68 zerbitzuetatik zetorren, Gipuzkoako batez bestekoa baino 15 puntu gorago. Irunen, esaterako, industriak balio erantsiaren %26 ekarri zuen 1996an, baina Hondarribian %16ra baino ez zen heldu. Hondarribian, aldiz, pisu aipagarria zuen lehen sektoreak, Gipuzkoako batez bestekoa askozaz gainditzen baitzuen. Azken urteotan aldaketa sakonak jasan ditu eskualdearen egitura ekonomikoak, Irunen gehienbat.

Hondarribiak bere erakargarritasun turistikoa sendotu du azpiegiturak asko hobetuz hondartza eta kirol portua eraberritu dituzte, esaterako eta, arrantza sektorearen krisialdia latza izan arren, eusten dio oraindik betiko jarduera horri.

Irunen, aldiz, krisialdi gogorra jasan zuten mugen desagerpenaren ondorioz, eta horiei lotutako lanpostu asko galdu ziren. Nolanahi ere, garraioarekin eta beste alor batzuekin zerikusia duten jarduera berriekin bideratu dute egoera. Hizkuntzari dagokionez, nahiko orekatuta daude euskara eta gaztelania eskualde honetan, nahiz eta gaztelania izan nagusi, Irunek duen garrantzi demografikoaren eraginez.

Udalerriak

• Hondarribia
• Irun

Kultura

Hizkuntza

Eskualdean 24.268 euskaldun, 12.087 ia euskaldun eta 31.972 erdaldun bizi ziren 1996an. Irunen erdaldunek ia bikoiztu egiten zuten euskaldunen kopurua, eta erabat alderantzizkoa zen egoera Hondarribian.

Hedabideak

• "Txingudi Telebista": gazteleraz eta euskaraz egindakoa.
• "Antxeta irratia": Badian euskaraz egindakoa irratia.
• "Behe Bidasoako Hitza": euskarazko egunkaria.

Zerbitzuak

• Bidasoko Ospitalea

Pertsonaia ezagunak

• Luis Mariano (Irun, 1914-1970), kantaria.
• Remigio Mendiburu (Hondarribia, 1931-1990), eskultorea.
• Txomin Artola (Hondarribia, 1948-), abeslaria.
• Alberto Gorriz (Irun, 1958-), futbolaria.
• Fermin Muguruza (Irun, 1963-), abeslaria.
• Jose Maria Olazabal (Hondarribia, 1966-), golf-jokalaria.
• Amaia Montero (Irun, 1977-), abeslaria.

Erreferentziak

• Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Izan ere, egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek lizentzia librearekin laga zituen, euskal Wikipedia osatzeko proiektu baterako.

Ikus, gainera

• Txingudi

Kanpo loturak

• (Euskaraz)(Gaztelaniaz)(Frantsesez) Mugaz gaindiko Bidasoa-Txingudiko webgunea
• (Euskaraz) Txingudi Telebista