Brasil

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Brasilgo Errepublika Federala
'República Federativa do Brasil'
Brasilgo bandera
Bandera

Brasilgo armarria
Armarria

Goiburua: Ordem e Progresso
( Ordena eta Aurrerapena )
Nazio ereserkia:
Hino Nacional Brasileiro
Brasil: kokalekua
Hiriburua Brasilia
15°45′S 47°57′W / 15.750°S 47.950°W / -15.750; -47.950Koordenatuak: 15°45′S 47°57′W / 15.750°S 47.950°W / -15.750; -47.950
Hizkuntza ofiziala(k) Portugesa
Gobernua
Presidentea
Presidenteordea
Errepublika federala
Dilma Rousseff
Michel Temer
Independentzia
- Aldarrikatua
- Onartua
Portugaletik
1822 irailaren 7
1825 abuztuaren 29
Eremua
• Guztira
• Ura

8.547.403 km² (5.)
% 0,65%
Biztanleria
• Zenbatespena (2009)
• Dentsitatea

Herritarra

193.700.000 (5.)
22 biztanle/km² (150.)

brasildar
Dirua Reala (BRL)
Ordu eremua
 • Udan (DST)
UTC (UTC -3 > -5 (ofiziala -3))
Ez (UTC -3 > -5)
Interneteko domeinua .br
Telefono aurrezenbakia +55

Brasil Hego Amerikako estatu handiena eta populatuena da. Guztira 8.547.400 km² eta 191.043.661 biztanle ditu, eta munduko bosgarren estatua da eremuan eta biztanlerian[1]. 2009an, Brasil munduko hamargarren potentzia ekonomikoa zen, 1.314 milioi dolarreko BPG (munduko %2,42). Hego Amerikako eremuaren erdia hartzen du, eta bertako estatuekin muga du Txile eta Ekuadorrekin izan ezik.

Hiru mendez Portugaldar Inperioaren kolonia oparoa izan zen eta, egun, portugaldarren ondasun kulturala duen Ameriketako estatu bakarra da. Bertako hizkuntza ofiziala portugesa da, lusofoniako estatu handiena. Biztanleen gehiengoa katolikoa da.

Errepublika federal eta liberala, Brasilek kontraste geografiko eta soziologiko handiak ditu. Eremuaren gehiengoak Amazonas oihan tropikalak hartzen du; hego-ekialdeko kostaldean, São Paulo eta Rio de Janeiro megalopoliak daude. Eta Brasilia hiriburu berria, berriz, estatuaren hego-erdialdean dago. Desberdintasun ekonomikoak munduko handienetakoak dira[2][3].

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Caesalpinia echinata (Pau brasil) loratua Sao Pauloko lorategi botanikoan.

Espainiarrek Amerikara iritsi eta zortzi urtera, portugaldarrak lurralde batera iritsi ziren, bertakoek Caesalpinia echinata zuhaitza erabiltzen zutena. Zuhaitz honi pau-brasil izena eman zioten, hau da, "txingar-makila", egostean kolorea gorribizia jariatzen baitzuen su txingarrak oroitaraziz. Horrela, lurraldeari Terra do pau-brasil izena eman zioten.

Izenaren jatorriaren beste hipotesi bat irlandar mitologiako Hy-Brazil uhartea da, XVI. mendeko europar marinelek ezagutzen zutena eta Angelino Alorto italiar mapagileak hedatu zuena 1325eko mapa batean, "L'isola brazil" izenarekin. Jatorria bress hitz zeltikoan du, "santu" esanahiarekin, hau da "Hy Brazil" "Lur Santua" edo "Lur Bedeinkatua" litzateke. Atlantikoaren erdialdean legokeen uhartea da, eta portugaldarrak Brasilera iristean, hori izan zen lurralde hari emandako izena, ez baitzekiten kontinentea zela.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mapa topografikoa.

Brasilek Hego Amerikako ekialdeko kostaldearen gehiengoa hartzen du, eta kontinentearen barnealdearen zati handi bat ere bai,[4] mugakide dela Hego Amerikako estatu guztiekin (Txile eta Ekuadorrekin izan ezik): hegoaldean Uruguaiekin, hego-mendebaldean Argentina eta Paraguaiekin, mendebaldean Bolivia eta Perurekin, ipar-mendebaldean Kolonbiarekin, iparraldean Venezuela, Surinam, Guyana eta Frantziar Guyanarekin.[5] Estatuaren hedadurak, erliebeak, klima eta baliabide naturalek estatu geografikoki aberatsa eta askotarikoa eratzen dute.[4] Brasil munduko bosgarren estatu handiena da, Errusia, Kanada, Txina eta AEBen atzetik, eta hirugarrena Ameriketan, 8.511.965 km2 luze-zabal, 55.455 km2 ur eremu barne.[5] Hiru ordu-eremu ditu, mendebaldeko estatutako UTC-4tik ekialdekoetako UTC-3 ordu ofiziala eta Atlantikoetako uharteetako UTC-2ra.[6]

Brasilgo topografia ere askotarikoa da, bertan aurki baititzakegu muinoak, mendiak, zabaldiak eta goi-ordokiak. Eremuaren gehiengoa 200 eta 800 m arteko garaieran dago.[7] Goi-ordokiaren gehiengoa estatuaren hegoaldean aurkitzen da.[7] Honen hegoaldean daude 1.200 m garaira iristen diren mendilerroak.[7] Hauen artean daude Mantiqueira mendiak, Espinhaço mendiak eta Serra do Mar.[7] Iparraldean, Guiana lur garaiek isurialde muga eratzen dute, ibaien isuria Amazonas eta Orinoko ibai arroen artean bananduz. Brasilgo tontor garaiena Pico da Neblina da (3.014 m).[5] Lurraldeko ibai sistema trinkoa eta konplexua da, munduko handiena, zortzi arro nagusirekin, guztiak Ozeano Atlantikoan isurtzen direnak.[8] Ibai nagusien artean daude Amazonas (munduko emari handiena duena eta bigarren luzeena), Paraná, honen ibaiadar Iguazu (Iguazuko ur-jauziak dituen ibaia), Rio Negro, São Francisco, Xingu, Madeira eta Tapajós.[8].

Lau ibai arro nagusi daude Brasilen: iparraldean bi, Amazonas eta Tocantins-Araguaia ibaiena, Brasilgo lurraldearen bi heren baino gehiago hartzen dituena; hegoaldean, Rio de la Plata ibaiarena, lurraldearen heren bat edo hartzen duena; eta ekialdean, Sao Francisco ibaiarena, Brasilen sortu eta Brasilen itsasoratzen den bakarra. Amazonas ibaiak 3.770 kilometro egiten ditu Iquitos (Peru) eta itsasoa bitartean, eta ontziz egin daitezke guztiak. Rio de la Plata ibaiaren arroko ibai batzuek jauzi handiak egiten dituzte (Iguazun, adibidez) eta munduko indarretxe sare handiena osatzen dute.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Brasilgo historia»

Banaketa administratiboa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Brasilen banaketa administratiboa»

Brasil 5 eskualde handitan banatuta dago: Região Centro-Oeste edo erdialde-Mendebaldekoa, Região Nordeste edo ipar-ekialdekoa, Região Norte edo iparraldekoa, Região Sudeste edo hego-ekialdekoa eta Região Sul edo hegoaldekoa, barruan 26 estatu eta barruti federal bat dituzte:

Banako federalak Brazil States.svg
  1. Acre (AC)
  2. Alagoas (AL)
  3. Amapá (AP)
  4. Amazonas (AM)
  5. Bahia (BA)
  6. Ceará (CE)
  7. Espírito Santo (ES)
  8. Goiás (GO)
  9. Maranhão (MA)
  10. Mato Grosso (MT)
  11. Mato Grosso do Sul (MS)
  12. Minas Gerais (MG)
  13. Pará (PA)
  1. Paraíba (PB)
  2. Paraná (PR)
  3. Pernambuco (PE)
  4. Piauí (PI)
  5. Rio de Janeiroko estatua (RJ)
  6. Rio Grande do Norte (RN)
  7. Rio Grande do Sul (RS)
  8. Rondônia (RO)
  9. Roraima (RR)
  10. Santa Catarina (SC)
  11. São Paulo (SP)
  12. Sergipe (SE)
  13. Tocantins (TO)
27. Barruti Federala (DF)

Gaur egun, hirien berezko hazkundeak, industrializazioak eta bizi baldintza hobeak nahi izateak eraginda, biztanleen hiru laurden hirietan bizi dira. Hiri handiena Sao Paulo da, Brasilgo industriagune nagusia (10.927.985 biztanle 2005ean). Sao Pauloren ondotik hauek dira jendetsuenak: Rio de Janeiro, Brasilgo hiriburu ohia (6.857.904 biztanle 2005ean), Porto Alegre (1.420.667 biztanle 2005ean), Salvador (2.892.625 biztanle 2005ean), Belen, Amazonas beheko portu nagusia (1.408.847 2007an), Recife (1.533.580 biztanle 2005ean), Curitiba (1.797.408 biztanle 2005ean), Belo Horizonte (2.412.937 biztanle 2005ean) eta Manaus (1.120.001 biztanle 2005ean).

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Brasil oso herrialde aberatsa da baliabide naturaletan, eta XX. mendearen bukaeran zenbait gairen munduko ekoizle handienetako bat izatera iritsi da: soia, azukrea, artoa, kafea, tabakoa, arroza, kotoia, abereak, amiantoa eta manganesoa. Etorkizunean ere hala izatea espero da, aberastasun horien zati bat baizik ez baita ustiatzen ari oraingoz. XX. mendean zehar ekonomiaren oinarri nagusia nekazaritza izan da, baina 1960. urtetik aurrera industriari eman zitzaion bultzadari esker, ekonomia modernoa eta askotarikoa du gaur egun: Erdiko eta Hego Ameriketako ibilgailu, itsasontzi, altzairu eta zementu ekoizle nagusia da. Dena dela, inflazio kronikoak eta kanpo-zorrak (aurreratzeko bidean ziren herrialdeetan handiena) ekonomia arazo handiak eragin dituzte.

Nekazaritza eta abeltzaintza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Brasilgo eremuaren % 80 da lantzeko egokia, baina gaur egun % 25 besterik ez da lantzen. Ongarriak, hautatutako haziak eta makinak erabiltzea ez dago oso zabalduta, eta etekina ez da oso handia. Lur jabetzaren antolaketan gorabehera handiak daude alde batetik bestera.

Iparraldeko, ipar-ekialdeko eta hegoaldeko eskualde jendetsuetan familia bakoitzak bere saila dauka. Aitzitik, hego-ekialdean eta erdialde-mendebaldean, askoz jende gutxiago bizi baita, lur sailak handiak dira, eta kopuru handietan saltzeko ekoizten da. Sail horietan erabiltzen da Brasilgo nekazaritza makinen eta ongarrien % 90.

Gai gehiago lantzeko neurriak bultzatu diren arren, Brasilen hiru gai ekoizten dira batez ere: soia, kafea eta azukrea. Kakaoaren produkzioa mekanizazio urriaren eta zuhaitzen zahartzearen ondorioak pairatzen ari da. Kotoiaren produkzioak, berriz, eta batez ere arrozarenak eta artoarenak, gora egin dute. Oinarrizko elikagaiei dagokienez, Brasilek behar adina ekoizten du.

Brasilgo abere hazkuntza munduko nagusietako bat da kopuruari dagokionez. Herrialde osoan hazten dira abereak, batez ere Sao Paulon eta hegoaldeko estatuetan: behiak, zerriak, hegaztiak, ardiak, ahuntzak, zaldiak, mandoak, astoak eta idiak.

Munduko baso eremuaren zazpirena Brasilen dago, eta baso horietatik balio handiko produktuak ateratzen dira: aleurita, kautxua, karnauba argizaria, algarrobo zuntzak, senda hostoak, landare olioak, erretxinak, intxaurrak eta era askotako zurak, bai eraikuntzan erabiltzekoak bai altzariak egitekoak. Amazonasen arroan eta kostaldean zur gogorreko zuhaitzak daude, eta hegoaldean araukariak dira zabalduenak.

Araukaria da merkataritzan balio handiena duen zuhaitza. Parana pinua eta piperraren zuhaitza ere oso aintzat hartuak dira. Amazonasen basogintza ez da oso errentagarria, iristen zaila delako, batetik, eta interes ekonomikoa duten zuhaitzak oso sakabanatuta daudelako, bestetik. Iristen errazago diren aldeetan, baina, izugarrizko triskantzak egin dira, dena bota baita egur ikatza egiteko, Brasilen egurra baita erabiltzen den erregai nagusia.

Arrantzak nolabaiteko garrantzia du Para, Ceara, Rio de Janeiro eta Sao Pauloko estatuetan, baina errentagarritasun gutxiko sektorea da, ez baita behar bezala bultzatu eta aurreratu.

Energia eta meatzaritza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Energia baliabideen urritasuna da Brasilgo ekonomiaren problema nagusietako bat. Rio Grande do Suletik eta Santa Catarinatik ateratzen den ikatzetik heren bat baizik ez da baliatzen industria metalurgikorako, ez baita oso kalitate onekoa. Aitzitik, gas natural eta petrolio erreserba handiak ditu. Gasa batez ere Bahian dago, eta petrolioa Reconcavoko ordokian (Bahia), eta Alagoas eta Sergipe aldean. Petrolio ekoizpenaren zati bat argindarra lortzeko erabiltzen da zentral termikoetan.

Brasilek, bestalde, aberastasun ikaragarria du mea baliabideetan, baina XX. mendearen azken laurdena arte ez ziren askorik ustiatu, kapitalik ez zegoelako eta azpiegieturarik ere ez. Urre, harri bitxi eta metal ugari dago: fosfatoak, karea, bauxita, granitoa, buztina, magnesioa, harkaitz kristala, nikela eta eztainua besteak beste. Mea metalikoen artean burdina da garrantzitsuena. 1967an Carajasko hobiak (Para) aurkitu ziren arte Minas Geraisetik ateratzen zen gehiena. Merkataritzan duen garrantziagatik bigarren metalik inportanteena, manganesoa, Amapan ateratzen da. Munduko torio erreserbaren heren bat ere Brasilen dago.

Industria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Industriak barne produktu gordinaren % 30 ematen du, baina langileen % 15 besterik ez du enplegatzen. Sektore honek, bestalde, ez du Brasilgo ekonomian eskualde batzuen eta besteen artean dagoen desoreka deuseztatzen, areagotzen baizik: industria produkzioaren % 80 baino gehiago Sao Paulo aldean produzitzen da, eta han egiten dute lan industria langileen erdiak. Sektore indartsuenak siderurgia, automobilaren industria, garraio hornigaiena eta plastikozko produktuena dira. Garrantzi handikoak dira, baita ere, ehungintza, zementugintza eta produktu kimikoen industria.

Turismoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Brasilgo ekonomian gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari da turismoa. Jendea gehien erakartzen duten lekuak Rio de Janeiro, Sao Paulo, Santa Catarina, Rio Grande do Sul, Bahia eta Pernambuco dira. Brasil munduko turismo zirkuituan dago, eta hango bizimoduak eta paraje miragarriek jende asko erakartzen dute urtero, 1.600.000 turistatik gora urtero XX. mendearen azkeneko urteetan, Hego Ameriketakoak (argentinarrak gehienbat), Europakoak eta Estatu Batuetakoak batez ere.

Ekonomia datuetan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Inportatutako produktu nagusiak: Makineria: %24.8; Produktu kimikoak: %15.1; Garraio-ekipamendua: %9.3; Petrolioa: %17.
  • Esportatutako produktu nagusiak: Makineria eta ekipamendua: %11.9; Burdinazko eta altzairuzko produktuak: %10.3; Garraio-ekipamendua: %8.7; Burdingaia: %5.8; Oinetakoak: %5; Soia: %4.7; Ehunak: %3.6; Kafea: %3.3; Aluminioa: %2.3; Zura eta zurezko produktuak: %2.2; Zitrikoak: %2.8.
  • Baliabide nagusiak: Burdina: 106.7 milioi tona; Urrea: 56.4 milioi tona; Petrolioa: 30.7 milioi tona; Artoa: 26.5 milioi tona; Altzairua: 26.1 milioi tona; Soja: 24 milioi tona; Zitrikoak: 17.8 milioi tona; Arroza: 11.1 milioi tona; Azukrea: 7.4 milioi tona; Bauxita: 7 milioi tona; Altzairua: 3.9 milioi tona; Fosfatoak: 2.8 milioi tona; Garia: 2 milioi tona; Kafea: 1.5 milioi tona; Manganesoa: 950.000 tona; Kotoia: 756.000 tona; Tabakoa: 445.000 tona; Kakaoa: 397.000 tona; Kautxua: 273.000 tona; Kromoa: 138.000 tona; Behi-azienda: 137 milioi buru; Txerri-azienda: 33 milioi buru; Elektrizitatea: 202 milioi kWh; Telebistak: 1.8 milioi unitate; Ibilgailuak: 313.000 unitate.

Gizartea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Brasilen hiru talde etniko elkartu eta nahastu izan dira historian zehar: bertako indiarrak, europar zuriak eta afrikar beltzak. XX. mendean beste talde bat gehitu da: asiarrak, japoniarrak batez ere.

Hala, etnia horien nahastetik zenbait mestizo talde sortu dira. Gaur egun, etniari dagokionez, banaketa hau egin daiteke: %49,7 zuriak dira, portugesak, italiarrak eta espainiarrak jatorriz; %42,6 mulatoak eta mestizoak; % 6,9 beltzak, afrikarrak jatorriz; % 0,5 japoniarrak; % 0,1 indiarrak; % 1,1 bestelakoak.

Banaketa hori ez da berdina alde guztietan. Ipar-ekialdean, Bahian, beltzak eta mulatoak dira nagusi; [[[Amazonia]]n, bertako indiarren ondorengoak; hegoaldean, europar jatorriko zuriak; hego-ekialdean berdintsu banatuta daude zuriak (Sao Paulo), mulatoak eta beltzak (Minas Gerais eta Rio de Janeiro).

  • Talde etniko nagusiak: %53,7 zuri; %38,5 mulato eta mestizo; %6,2 beltz; %0,5 asiar; %0,4 amerindiar.
  • Biztanleen banaketa: %77.6 hiritar, %22.4 landatar.
  • Urteko hazkunde-tasa: 21/1.000 (1994).
  • Ugaltze-tasa: 2.4/1.000 (1994).
  • Heriotza-tasa: 9/1.000 (1994). Haurrena: 58/1.000 (1990-1995).
  • Bizi-itxaropena: 69 urte gizonak eta 76 urte emakumeak (1994).
  • Analfabetismo-maila: %16.7.
  • Biztanleen banaketa adin-tarteka:
    • >15 urte: %21.8.
    • 15-29 urte: %20.
    • 30-44 urte: %21.
    • 45-59 urte: %12.
    • 60-74 urte: %13.
    • >74 urte: %9.

Erlijioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Katolizismoak pisu handia izan du Brasilgo kulturan, eta erlijio zabalduena da gaur egun ere. Brasilgo hamar biztanletatik bederatzi katolikoak dira, eta, beraz, Brasil da munduko nazio katoliko handiena. Bost milioi baino gehiago protestanteak dira. Indiarrek eta afrikarrek beren erlijioak gorde dituzte. Rio de Janeriroko iparraldeko kostaldean eta eskualde horretako hiri gehienetan afrikar jatorriko erlijio zeremoniak ospatzen dira: candomble eta macumba, esate baterako.

Brasilgo hizkuntzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Brasilgo hizkuntza ofiziala portugesa da. Hegoaldeko estatuetako gizatalde askotan alemana eta italiera ere hitz egiten dira. Indiar gehienek tupia hitz egiten dute. Portugesak iritsi zirenean misiolariek beretu zuten indiarren hizkuntza kristau ikasbidea erakusteko, eta indiarren, mestizoen, portugesen eta beltzen arteko hizkuntza izan da iparraldean urte askotan. Hala, Brasilgo portugesak tupitik hartu ditu toponimo eta landare eta animalia askoren izenak.

Literatura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Literatura amerikarra.
  • Padre José de Anchieta
  • Gregório de Matos Guerra (Boca do Inferno)
  • Padre Antônio Vieira
  • Cláudio Manoel da Costa
  • Basílio da Gama
  • Tomás Antonio Gonzaga
  • José de Santa Rita Durão
  • José de Alencar
  • Gonçalves de Magalhães
  • Castro Alves
  • Gonçalves Dias
  • Casimiro de Abreu
  • Álvares de Azevedo
  • Junqueira Freire
  • Teixeira de Souza
  • Machado de Assis
  • Aluisio de Azedo
  • Raul Pompéia
  • Olavo Bilac
  • Raimundo Correa
  • Alberto de Oliveira
  • Vicente de Carvalho
  • Cruz e Souza
  • Alphonsus de Guimaraens
  • Euclides da Cunha
  • Monteiro Lobato
  • Lima Barreto
  • Augusto dos Anjos
  • Mario de Andrade
  • Oswald de Andrade
  • Cassiano Ricardo
  • Alcântara Machado
  • Manuel Bandeira
  • Graciliano Ramos
  • José Lins do Rego
  • Raquel de Queiróz
  • Vinícius de Moraes
  • Carlos Drummond de Andrade
  • Cecília Meireles
  • Rubem Fonseca
  • Danton Trevisan
  • Paulo Coelho
  • Jorge Amado.

Musika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sanba, Bossa Nova; MPB (Musica Popular Brasileira): Jobim, Chico Buarque, Gilberto Gil, Nelson Ned, Roberto Carlos, Astrude Gilberto, Daniela Mercury, Ellis Regina, Fafá de Belém, Joanna, Maria Bethânia.

Kirola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Futbola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1 Formula[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Han 1 formulako lasterketa oso famatua izaten da, urteko azken lasterketa.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Eremuan: Errusia, Kanada, Txina eta AEBen atzetik. Biztanlerian: Txina, India, AEB eta Indonesiaren atzetik.
  2. Munduko Bankuaren arabera, bigarren postuan zegoen 2005ean desberdintasun ekonomiko eta sozialetan. Ziur asko esklabotzaren oinordekotza dela eta, beltzak eta mestiço jendea eskala sozioekonomikoaren behealdean daude.
  3. fitxa teknikoa Munduko Bankuaren gunean
  4. a b (Ingelesez)  «Land and Resources», Encarta, MSN, jatorrizkotik artxibatutakoa 2009-10-31(e)an, http://encarta.msn.com/encyclopedia_761554342/Brazil.html#s1. Noiz kontsultatua: 2008-06-11 .
  5. a b c (Ingelesez)  The World Factbook, 2008, https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html. Noiz kontsultatua: 2008-06-03 .
  6. (Ingelesez)  Hora Legal Brasileira, Observatório Nacional, http://pcdsh01.on.br/Fusbr.htm. Noiz kontsultatua: 2009-02-21 .
  7. a b c d (Ingelesez)  «Natural Regions», Encarta, MSN, jatorrizkotik artxibatutakoa 2009-10-31(e)an, http://encarta.msn.com/encyclopedia_761554342/Brazil.html#s1. Noiz kontsultatua: 2008-06-11 .
  8. a b (Ingelesez)  «Rivers and Lakes», Encarta, MSN, jatorrizkotik artxibatutakoa 2009-10-31(e)an, http://encarta.msn.com/encyclopedia_761554342/Brazil.html. Noiz kontsultatua: 2008-06-11 .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Amerikako herrialde eta lurraldeak
Ipar Amerika eta Karibea
LocationNorthAmerica transparent.png
Estatu burujabeak: Ameriketako Estatu BatuakAntigua eta BarbudaBahamakBarbadosBelizeCosta RicaKubaDominikaDominikar ErrepublikaEl SalvadorGrenadaGuatemalaHaitiHondurasJamaikaKanadaMexikoNikaraguaPanamaSaint Kitts eta NevisSanta LuziaSaint Vincent eta GrenadinakTrinidad eta Tobago


Dependentziak: Groenlandia (Danimarka) • GuadalupeMartinikaSaint BarthelemySaint MartinSaint Pierre eta Mikelune (Frantzia) • Aruba · Holandarren Antillak (Herbehereak) • Aingira · Bermuda · Birjina uharte britainiarrak · Kaiman uharteak · Montserrat · Turkak eta Caicoak (Erresuma Batua) • Puerto Rico · Birjina uharte amerikarrak (Ameriketako Estatu Batuak)

Hego Amerika
LocationSouthAmerica transparent.png
Estatu burujabeak: ArgentinaBoliviaBrasilTxileKolonbiaEkuadorGuyanaParaguaiPeruSurinamUruguaiVenezuela


Dependentziak: Guyana Frantsesa (Frantzia) • Falklandak (Erresuma Batua)


Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Brasil