Busturia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Busturia

 Bizkaia
Busturiko Madariaga dorretxea.
Busturiko Madariaga dorretxea.
Busturiko bandera

Busturiko armarria

Izen ofiziala Busturia
Estatua
Erkidegoa
Herrialdea
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Bizkaia
Busturialdea
Alkatea Miren Fatima Malexetxebarria Nebreda (Bildu)
Herritarra busturiar
Koordenatuak 43°22′N 2°41′W / 43.367°N 2.683°W / 43.367; -2.683Koordenatuak: 43°22′N 2°41′W / 43.367°N 2.683°W / 43.367; -2.683

Bizkaia municipalities Busturia.PNG

Eremua 19,6 km2
Garaiera - m
Distantzia 28 km Bilbora
Posta kodea 480xx
Biztanleria 1,714 bizt. (2013)
Dentsitatea 0,09 bizt./km²
http://www.busturia.org http://www.busturia.org http://www.busturia.org

Busturia[1] Bizkaiko Busturialdea eskualdeko udalerria da. Oka ibaiaren mendebaldean kokaturik dago. 2012. urtean 1.745 biztanle zituen. Eskualdeko laugarren hiririk populatuena da, Bermeo, Gernika eta Mundakaren atzetik. Bost auzune daude: Axpe, Altamira, San Bartolome, San Kristobal eta Paresi. 19,56 km2-ko lur-azalera dauka, eta bere lurralde guztia Urdaibaiko Biosfera Erreserban du.

2009tik UEMAko mankomunitate euskalduneko partaidea da.

Busturiko Altamira auzoa Madariaga dorretxetik

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezin daiteke jakin zehatz Busturiaren etimologia-jatorria zein den. Jakin-minak hainbat hipotesi sortu ditu. Hala, Koldo Mitxelenaren iritziz, Busturia “Bost-Uri” -tik dator. Bost uri horiek Busturia osatzen duten bost auzoak lirateke. Horietatik lau daude oraindik, eta nortasun berezia dute: Axpe, San Bartolome, San Kristobal eta Altamira. Hala ere, ez dakigu ziur bosgarren auzoa zein den. Joseba Agirrezkuenagak dioenez, Paresi izan liteke.

Maria Victoria de Gondra y Oraaren hipotesiak dioenez, Busturiko Elizatearen toponimiaren jatorria horixe izan daiteke. Hipotesi horren alde egiten du Axpeko Santa Maria eliz-parrokian, portadako tinpanoan dagoen armarriaren esangurak. Armarriak kuartel bi ditu: lehenengoan gaztelu bat dago, gainean bost zuhaitz eta azpian zaldi biren buruak; bigarrenean, herri bateko etxeak edo elizak ageri dira; eta, horrez gainera, bost zuhaitz eta garezur bat daude. Zuhaitzak elizatearen eta merindade osoaren sorburua diren bost hiriei ei dagozkie.

Juan Ramon de Iturrizak Historia General de Bizkaia lanean dioenez, Busturia izena eratorria da, eta “atxaren pean” (subtus penna) esangura du, XI. mendeko agirietan elizateari deitzeko esaera hori agertzen da eta. Kasu horretan pentsatzekoa da Axpe izenaz ari dela, hau da, Atx- (haitz) + pe (behe). Jaime de Querejetak, berriz, bere Diccionario onomástico y heráldico vasco lanean azaltzen duenez, baliteke Busturiaren oinarrian “ustu” (olo) eta “uri” (lekua) berbak egotea. Hortaz, honela itzuliko genuke: “basa-oloa dagoen lekua”.

Maria Victoria de Gondra y Oraak laugarren hipotesia aipatzen du. Hain zuzen, hipotesi hori Lidak egindako azalpena da, bost errekatxoren gainekoa: merindade osoa zeharkatzen dute, inguruko mendietatik jaitsita (Solluberen inguruan dauden Parezi, Mape, Zelendiaga, Matzarre eta Baldatika mendietatik) eta itsasorantz doaz. Azalpen horri jarraituta, Elizatearen izena merindadearen izenetik letorke. Lehenengo hipotesiaren arabera, ostera, merindadearen izena elizatearen izenetik letorke.

Lau teoria horiekin batera, Jacinto Gomez Tejedorrena dago. Idazle horren iritziz, gomutan izan behar da euskaraz “buztin” eta “uri” berbak daudela, eta Busturian buztin meta asko daudela. Horregatik, egile horrek itauntzen du ea ez ote duen “buztinaren uria” esangura edukiko.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenengo historiaurreko erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arkeologiak egin dituen aurkikuntzek egiaztatzen dute historiaurreko arbasoak bizi izan zirela Busturia elizateak hartzen dituen lurretan. Busturian, Moruzillo koba dago Jose Miguel Barandiaranek aurkitu zuena, 1924an. Haren sarrera lur pribatuetan dago, eta mendi barrura sartzen da, kareharrizko haitz urgondar baten azpitik. Ahoa triangelu itxurakoa da, eta 3,25 metro zabal eta 1,85 metro garai da. Jose Miguel Barandiaranek suharri batzuk topatu zituen bertan, landutakoak ziren, eta lekua Mesolitiko-Neolitiko aztarnategitzat hartu zuen. San Bartolome auzoan, Sorbituagako monolitoa dago, zutik dagoen hareharrizko bloke handi bat da eta haren neurriak hauek dira: 2,12 m. garai, 0,92 m. zabal eta, gehienez, 0,25 m. lodi. Goiko aldean eta albo banatan oso hozka bitxi batzuk ditu. Parezi auzoan, berriz, Burdin Aroko aztarna batzuk topatu dituzte, beharbada, Kristo Aurreko II. mendearen ingurukoak direnak.

Lehenengo erreferentzia dokumentalak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Busturiaren gaineko lehen agiriak XI. mendekoak dira. Iñigo Lopez eta Toda andreak —Bizkaiko jaun-andreak— Axpeko Santa Maria monasterioa dohaintzan eman zioten Garcia jaunari —euren laguna eta Arabako apezpikua zenari—, 1051ko urtarrilaren 30ean. Geroago, 1070. urtean, berriz, dohaintzan eman zioten Donemiliaga Kukulako monasterioari Madariagako jauregia bere lur eta landatze guztiekin, Sancho Iñiguez euren semearen arimaren otoitzean.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Busturiko biztanleria
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2013
1.741 1.775 1.920 2.024 2.023 2.062 1.800 1.764 1.790 1.903 1.729 1.662 1.717

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Busturiko alkatea Bilduko Miren Fatima Malexetxebarria da.

2011ko maiatzaren 22

Alderdia Zinegotziak Boto kopurua
Bildu
6
586 (% 56,73)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
3
369 (% 35,72)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
-
33 (% 3,19)
Alderdi Popularra (PP)
-
17 (% 1,65)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

Busturiar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. «Gogoratu behar da Busturia izenaren amaierako –a artikulua dela. Hortaz, udalaren izen osoa erabiltzean honakoa da bidea: Busturia, Busturiarekin, Busturian..., baina Busturiko, Busturitik, Busturira... Era berean, izen honek bere azken –a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Busturi maitea, Busturi osoan, Gure Busturi hau...
    Euskaltzaindia: 145. araua: Bizkaiko herri izendegia.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Busturia Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Wikipedian atari bat dago honi buruz:
Euskal Herriko Wikiatlasa