Cintruénigo
|
Cintruénigo |
|||
|---|---|---|---|
 Nafarroa |
|||
|
|||
| Izen ofiziala | Cintruénigo | ||
| Estatua Erkidegoa Merindadea |
Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Tuterako merindadea |
||
| Alkatea | Raquel Garbayo Berdonces (UPN) |
||
| Herritarra | cintruenigoar | ||
| Koordenatuak | 42°4′48″N 1°48′18″W / 42.08°N 1.805°WKoordenatuak: 42°4′48″N 1°48′18″W / 42.08°N 1.805°W | ||
|
|
|||
| Eremua | 37,30 km2 | ||
| Garaiera | 393 m | ||
| Distantzia | 99 km Iruñera | ||
| Posta kodea | 31592 |
||
| Biztanleria | 7.811 bizt. (2012) | ||
| Dentsitatea | 209,41 bizt./km² | ||
| www.cintruenigo.com http://www.cintruenigo.com/ www.cintruenigo.com | |||
Cintruénigo[1] Nafarroako udalerria da, Iruñetik 99 kilometrora kokatua eta 2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 7.811 biztanle ditu. Fitero eta Cintruenigoko zerbitzu sozialen mankomunitatea, zaborra bildu, ur-hornidura eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz arduratzen den erakunde publikoa da.
Udalerriaren izen ofiziala eta euskal izen arautua Cintruénigo[2] bada ere, hainbatean Zentroniko erabili izan da. Azken hau izan da herriko testu zaharretan agertzen den herriaren izena ere.
Eduki-taula |
Inguru naturala eta kokapena [aldatu]
Cintruénigo Tuterako merindadean dagoena, Alhama ibaiaren ertzean. Tuterako merindadearen hegoaldean kokatzen da Zaragozako probintziatik gertu.
Cintruenigok, Corellarekin egiten du muga iparraldean, Fiterorekin mendebaldean, eta Tuterarekin ekialde eta hegoaldean.
Klima eta landaredia [aldatu]
Cintruenigoko klima mediterraneo kontinentala da, Ebro ibarreko udalerri guztiena bezalakoa. Urteko batez besteko tenperatura 13-14 °C ingurukoa da, eta prezipitazioak 400mm ingurukoak. Nafarroako Erriberako baliorik baxuenetarikoa. Uda nahiko lehorra izaten da eta aldaketa termikoa nahiko handia. Urteroko egun euritsuak 60 izaten dira gutxi gorabehera.
Landarediari dagokionez, klima mediterraneoaren berezko ezaugarriak dituen landaredia nagusi da. Dena den, jatorrizko landaredia ia erabat galdu da, eta gaur egun zuhaixka bakan batzuk eta birlandaturiko pinuak (Pinus Halepensis) baino ez dira ageri.
Auzoak [aldatu]
Herriak hainbat auzo ditu. Batetik Alde Zaharra, udaletxea eta elizarekin, gune horretatik iparraldera mahastiak landatu ziren eta ondoren "La Jamaica" izeneko auzoa garatu zen. Gehienbat, dentsitate txikiko etxe bakanak eraiki ziren. Gaur egun, hori da etxeen eraikuntzari dagokionez Cintruenigon garapen handiena izaten ari den gunea.
Historia [aldatu]
Herriaren sorrerari buruz ezer gutxi dakite historialariek gaur egun. Dena den, herriaren jatorrizko izena Centonelo zen, eta agarandarrek Ebro ibarra 714. urtean konkistatu aurretik ere existitzen zela uste da. Erromatarren eta Bisigodoen inbasioek lehenik eta musulmanena ondoren, baskoien aztarna gehienak desagerrarazi zituzten. Gauzak horrela, 1119. urtean Nafarroako Alfontso I.a Borrokalaria erregeak mairuak kanporatu eta herriaren kristautzea hasi zen.
Musulmanek, ureztapen sistemetan aurrerapen handiak utzi zituzten Erriberan eta Cintruenigon ere. Eta inguruko herri gehienek bezala, Cintruenigo, dohaintza moduan eskaini zuten nobleziako familia bati. Antso Indartsuak Argaizko Rodrigo Jaunari erosi zion, eta nahiz eta pertsona askok babesa topatu zuten herriko harresien atzean, XVI. mendean zehar franko eta nobleziako familia batzuen bizitokia zen. Karlos II.a erregeak herria saldu zuen arren, ondorengo Joan II.ak berrerosi egin zuen. Ordutik "hiribildu onaren" izena jaso zuen eta gorteetan jarlekua izan zuen Gebarako erregeordeak 1565an emaniko pribilegioaren bitartez.
1864. urtean Espainiako Elisabet II.a Borboikoa erreginaren senargai zen Asisko Frantzisko, hamabost egun eman zituen herrian, Fiteroko ur-sendagarri hartzeko asmoarekin. Asisko Frantzisko Liguesko jaunen etxean hartu zuen ostatu.
Ondarea eta monumentuak [aldatu]
Gaztelua [aldatu]
Erdi Aroan zehar Cintruenigo gaur egun arrastorik geratzen ez den gaztelu batek babesten zuen. Gaztelua XIII. mendearen hasieran Argaizko Rodrigoren jabetzakoa zen, eta honek Antso Indartsuari saldu zion 1219an 7.000 marabedien truke. 1340ko dokumentu batean Pedro Lopez Galipentzu ageri da gazteluko alkaide gisa. Urte batzuk beranduago 1356an, honen ondorengo izandako Gonzalo Gartziak, 50 liberako kostua izan zuten berrikuntza lanak burutu zituen, eta bi urte beranduago gazteluko dorrea konpondu.
Bestelakoak [aldatu]
- Joan Bataiatzailearen eliza, XVI. mendeko eraikina.
- Udaletxea, XIX. mendeko eraikin neoklasikoa.
- Asisko San Frantziskoren baseliza-ohia, gaur egun zaharren egoitza da.
Demografia [aldatu]
| 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2006 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 3.710 | 3.987 | 3.840 | 3.814 | 3.827 | 4.003 | 4.408 | 4.335 | 4.674 | 5.237 | 5.313 | 5.932 | 6.783 |
2008ko erroldaren arabera, 1.339 etorkin bizi dira herrian, biztanleriaren %19,58a, (Nafarroako batez bestekoaren gainetik).
Ekonomia [aldatu]
Udalerriko jarduera ekonomiko nagusiak zerbitzuak eta industria dira gaur egun. Industrian, manufakturak eta eraikuntza dira garrantzitsuenak. Tuterarekiko hurbiltasunak, industriaren garapena bultzatu zuen, lehenik nekazaritzatik ateratako produktuei loturiko industrien garapenean hasiera batean, eta bestelako manufaktura industrien agerpenean XX. mendeak aurrera egin ahala.
Nekazaritza garrantzia galduz joan da historiak aurrera egin ahala, eta gaur egun bigarren mailako jarduera da. Laborantza lurrak orkorrean txikiak dira, batez beste bost hektarea baino txikiagoko azalerarekin. Lurren %85a ureztatze-lurrak dira eta gainontzeko %15a sekain-lurrak.
Politika [aldatu]
Udal Hauteskundeak [aldatu]
Cintruenigoko alkatetzat PSN alderdiko Adolfo Navascués Navascués atera zen 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko hamaika zinegotzietatik bost lortu zituen Nafarroako Alderdi Sozialistak. Zerrenda bozkatuena UPNrena izan zen, baina Agrupación Popular Cirbonera (AIC) taldearen botoek alkatetza PSNri eman zioten. Boto baliogabeak 25 izan ziren (emandako guztien %0,63a), eta zurizko 63 boto izan ziren (botoen %1,61a). Abstentzioa %19,49 izan zen.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| UPN | 1.561 | 5 |
| PSN | 1.322 | 5 |
| Agrupación Popular Cirbonera | 544 | 2 |
| CDN | 433 | 1 |
2011n hauexek izan ziren hauteskundeen emaitzak: UPNk 5 zinegotzi, PSNk 4, Agrupación Popular Cirbonerak (APC, ezkertiarra) 2, Iniciativa Ciudadana Cirbonerak (ICC, PSNtik aldendutako zerrendaburua) 1, PPk 1 eta CDNk 0. Orduko hartan APCk ez zion PSNko hautagaiari botorik eman, eta UPNko Raquel Garbayo Berdonces atera zen alkate[3]. Herri horretan alkatetza hartu duen lehen andrazkoa da.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| UPN | 1.413 | 5 |
| PSN | 1.097 | 4 |
| Agrupación Popular Cirbonera | 479 | 2 |
| Iniciativa Ciudadana Cirbonera | 349 | 1 |
| PP | 264 | 1 |
| CDN | 189 | 0 |
Udaletxea [aldatu]
Udaletxea Foruen plazan dago, eta XIX. mendean eraiki zen estilo neoklasikoan. Eraikina hiru zatitan banaturik dago, eta bigarrena hiru pilastra joniar, lau balkoi eta alabastroko bi armarriek osatzen dute. 1985ean barruko zein kanpoaldeko adreiluzko fatxadaren eraberritzea burutu zen, hamazazpi milioi gastatu eta gero. Lanek Nafarroako gobernuaren laguntza izan zuten.
- HELBIDEA: Foruen Plaza, 1
Cintruénigoko alkateen zerrenda [aldatu]
| 2011 - | Raquel Garbayo Berdonces | UPN |
| 2007 - 2011 | Adolfo Navascués Navascués | PSN-PSOE |
| 1995 - 2007 | Faustino León Chivite | UPN-PP |
| 1987 - 1995 | Carlos Chivite Cornago | PSN-PSOE |
| 1985 - 1987 | Jose Luis Pérez Garbayo | |
| 1984 - 1985 | Cecilio Fernandez Rincón | |
| 1979 - 1984 | Daniel Martín Martinez | |
| 1976 - 1979 | Angel Chivite Moreno | |
| 1959 - 1976 | José Rincón Bea | |
| 1955 - 1959 | Emilio Marín Calavia | |
| 1939 - 1948 | Enrique Latillade Aisa | |
| 1936 - 1939 | Primitivo Igea Lauroba | PSOE |
| 1936 - 1936 | José Ortega Ucedo | PSOE |
| 1933 - 1936 | Faustino León Arroyo | PSOE |
| 1930 - 1933 | Victoriano Navascués Chivite | PSOE |
| 1923 - 1927 | Leopoldo Sada Marín | |
| 1922 - 1923 | Victoriano Navascués Chivite | |
| 1916 - 1920 | Serafín Garbayo Navascués | |
| 1906 - 1909 | Rafael Chivite Tainta | |
| 1904 - 1905 | Galo Rincón Pérez | |
Euskara [aldatu]
Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Cintruenigo eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %0,76k zekien euskaraz hitz egiten.
Azpiegitura eta garraioak [aldatu]
Automoviles Rio Alhama autobus konpainiak Cintruenigo Tuterarekin batzen du. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:
- Aguilar del Río Alhama - Fitero - Cintruenigo - Corella eta Tutera
Jaiak eta ospakizunak [aldatu]
- Urtarrilaren 24: Bakearen ama birjinaren jaia.
- Maiatzaren 1: Gazteriaren jaiak.
- Maiatzaren 3: Gurutze Santuaren Ballesteroen prozesioa.
- Ekainaren 24: San Joan egunez, bazkaria antolatzen da ibaiaren ondoan.
- Irailaren 7tik Irailaren 13ra: Herriko jaiak ospatzen dira Bakearen ama birjinaren omenez.
Cintruenigoar ezagunak [aldatu]
- Carlos Chivite (1956-2008) politikaria eta PSNko idazkari orokorra izan zen.
Erreferentziak [aldatu]
- ↑ Nafarroako Udal Izendegia (155. araua) Udalerriaren euskal izen arautua Cintruénigo da Euskaltzaindiaren Onomastika batzordearen arabera.
- ↑ Ibidem
- ↑ Garbayo (UPN) se postula como alcaldesa con apoyo de APC o como lista más votada, Diario de Noticias, 2011ko maiatzaren 28a.
Kanpo loturak [aldatu]
- (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea
- (Euskaraz) Zentroniko, Eusko Jaurlaritzaren webgunean.
- (Gaztelaniaz) Cintruenigori buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
- Cintruenigoko Dorre baroia kalearen ikuspegia Google Street View-n.
.svg)
