Dublin
Wikipedia(e)tik
|
Dublin |
|||
|---|---|---|---|
| Obedientia Civium Urbis Felicitas "Hiritarren Obedientzia Hiriaren Zoriontasuna Da" |
|||
|
|||
| Herrialdea Lurralde Historikoa Konderria |
 Irlandako Errepublika Leinster Dublingo konderria |
||
| Koordenatuak | |||
  Dublin
|
|||
 |
|||
| Eremua | 114,99 km2 | ||
| Postakodea | D | ||
| Biztanleria | 505.739 bizt (2006) | ||
| Dentsitatea | 4.398,11 bizt/km² | ||
| http://www.dublincity.ie
|
|||
Dublin (gaeleraz, Baile Átha Cliath) Irlandako Errepublikaren hiriburua eta hiri nagusia da, herrialdearen ekialdeko kostaldean kokatuta dagoena.
2006.urtean 505.739 biztanle zituen hiriak, baina inguruko herriak kontutan hartuta biztanleria 1.045.769koa zen, eta Dublingo konderri osoan 1.186.821 biztanle bizi dira.
Eduki-taula |
[aldatu] Izena
Dublin hiri izena gaeleraren Dubh Linn izendapenaren hiberno-normanderako eratorria da, bere esanahia euskaraz Aintzira Beltza delarik. Historikoki, irlanderazko grafian gaur egungo bh hizkia aintzinean b hizki gaineko puntu batez idazten zen, Duḃ Linn edo Duḃlinn izenetan bezala. Frantsesseraz hitzegiten zuten Normandiarrek puntua desagerrarazi eta izena Develyn edo Dublin izenekin ordezkatu zuten. Aintzira hau Poddle ibaia gaur egun Wellington Quayn elkartzen den Liffey ibaiarekin elkartu aurretik jasaten zuen geldialdiarekin sortzen zen. Gaurko egunez aintzira hau idortuta dago eta Dublingo atzekaldean kokatzen den Dubh Linn Gardens parkeko guneaz estalita, Poddle ibaia berriz lurpeko kanalerapen baten bidez doa.
[aldatu] Dulin hiriari buruzko musika eta abestiak
[aldatu] Historia
- Erdi Arotik Dublin izan da Irlandako hiriburua.
- 1919. urtetik aurrera biztanleria hazi egin zen, bizitza mailarekin batera.
- 1976ko irailaren 25ean U2 musika talde arrakastatsua sortu zuten.
- Gaur egun Europako hiri onena da bizitzeko, BBCk egindako inkestaren emaitzak diotenez.
[aldatu] Kultura
[aldatu] Literatura
Hiria literatura aldetik mundu osoan ospetsua da, nazioarteko literaturgile garrantzitsuek Dublinen jaio zirelarik, horien artean Literatura Nobel Saria duten William Butler Yeats, George Bernard Shaw eta Samuel Beckett. Dublingo beste idazle esanguratsuak Oscar Wilde, Jonathan Swift eta Drakula eleberriaren sortzailea den Bram Stoker dira. James Joyce idazle bikainaren eleberrietako leku asko eta asko Dublinen kokatzen dira. Dubliners ("Dublindarrak") eleberria Joycek XX. mende hasierako hiri honetako biztanleen gertakizun eta ohiko izakerak bildu eta deskribatzen dituen kontakizun sorta bat da. Bere idazlan nabarmenena den Ulysses ere Dublinen leku hartzen du eta ohiko topikoz beterik dago. Beste hainbat idazle dublindar esanguratsuak ere badaude: J.M. Synge, Seán O'Casey, Brendan Behan, Maeve Binchy eta Roddy Doyle. Irlandako liburutegi eta literatur museo handienak Dublinen daude, National Print Museum of Ireland eta National Library of Ireland barne direlarik.
Maurice Walsh idazle irlandarrak bere "The Quiet Man and Other Stories" ("Gizon Lasaia eta Beste Kontakizunak") eleberrian "Bad Town Dublin" ("Hiri Txarra Dublin") olerki honekin ederki asko deskribatzen du Dublin hiria eta irlandar askori pizten dizkion sentipen kontrajarriak:
|
Clean Town Dublin, the Danneman built it,
|
|
Hiriaren erdigunean antzoki ugari daude eta munduko zenbait aktore ospetsuek Dublingo antzerki eszenatokietan eman zituzten beren lehendabiziko urratsak, hauen artean: Noel Purcell, Brendan Gleeson, Stephen Rea, Colin Farrell, Colm Meaney eta Gabriel Byrne. Dublingo antzoki ezagun eta nagusienen artean hauek daude: Gaiety, Abbey, Olympia eta Gate. Gaiety Antzokiaren berezitasuna musikal eta opera ekoizpenak dira, eta ospetsua da bere ateak arratseko zuzeneko musika, dantza edo filmen ondoren ikuslego arruntari irikitzeagatik. Abbey Antzokia Yeats barne zen zaletu talde batek 1904an sortu zuen, bertako irlandar literaturako talentuen laguntza eta sustapen moduan. Synge, Yeats bera eta George Bernard Shaw bezalako literaturgileei bultzakada bikaina eman zien. Gate Antzokia 1928an sortu zen Europa eta Ameriketako antzerkilan abangoardistei bultzakada bat emateko asmoz- Hiriko antzoki handiena Glanesvinen den Dublin City Universityko The Helixko Mahony Hall aretoa da.
Dublin hiria Irlandar Arte eta Eszenatoki Artistikoaren topagune garrantzitsua ere bada. Kellseko Liburua, mundu osoan ospetsua den zeltiar fraideek K.o. 800. urtean eginiriko eskuizkribua Trinity Collegen gordetzen da. Chester Beatty Liburutegiaren eraikinak bere baitan Sir Alfred Chester Beatty (1875-1968) amerikar dirudunak (eta orain ohorezko hiritar irlandarra) bildutako margolan, argitalpen, irudi, liburu arrao eta apaingarrien bilduma bat gordetzen du. Bildumak K.a. 2700. urteko pieza eta aleak ditu, gehienbat Asia, Ekialde Erdia, Ipar Amerika, Ipar Afrika eta Europakoak. Bertako artisten lanak ere jendeaurrean erakusten dira St. Stephen's Green parkean, hiriaren erdigunean kokatzen den gune publiko nagusiena. Hiri honetan arte areto handiak ere badaude, horien artean Arte Modernoko Irlandar Museoa (Irish Museum of Modern Art), Areto Nazionala (National Gallery), Hugh Lane Udal Aretoa (Hugh Lane Municipal Gallery), Hiriko Artegunea (City Arts Centre), Douglas Hyde Aretoa (Douglas Hyde Gallery), Artegune Proiektua (Project Arts Centre) eta Erret Hiberniar Akademia (The Royal Hibernian Academy).
Dublingo Irlandako Museo Nazionalaren National Museum of Ireland hiru ordezkaritzak honako hauek dira: Arkeologia, Kildare Street kalean; Arte Apaingarriak eta Historia, Collins Barracks kokagunean eta Natur Historia, Merrion Street kalean.[1]
[aldatu] Dublin hiria musika eta abestietan
[aldatu] Leku interesgarriak
- O'Connell Street; Dublingo kale edo etorbide nagusiena da. Irlandako Errepublikan den kale entzutetsun eta ezagunena. Bertan eguneroko dublindar giroaren nondik norakoa ederki asko ikus eta gozatu liteke.
- The Spire (2003); Dublingo merkatal erdigunean kokatzen den monumentu garaia da. Hiriko leku ugarietatik ikus liteke.
- San Patrizio Katedrala (1192); San Patriziok kristau berriak batailatzen zituen iturriaren gainean kokatzen da. Hiritar ezagunen hilobien artean Gulliverren Bidaiak liburuaren idazlea izan zen Jonathan Swift dublindarrarena dago.
- Trinity College (1751); Irlandako unibertsitate garrantzitsuenaren egoitza da.
- General Post Office(1818); Dublingo Posta Bulego Nagusia, 1916ko Bazko Altxamenduaren eszenatoki nagusia izan zen (nahiz eta ez bakarra izan), irlandar abertzale edonorentzat leku mitikoa.
- Custom house (1791); Dublingo erdigune politikoa.
- Molly Malonen Estatua (1988), hiriaren ereserki ez ofiziala iradoki zuen pertsonai herrikoia.
- Dublingo Gaztelua (XII. mendea), 1922. urterarte irlandar lurretan britainiarrek zuten egoitza administratibo nagusia.
- Temple Bar; Dublingo "Kultur Auzunea" bezala iragartzen du dublindar udalak. Dublingo gau-giroko auzunea da.
- Croke Park; Irlandar Kirolen tenplu "sakratua". Bertan jokatzen dira Irlanda Osoko futbol gaeliko eta hurling kirolen Finalak.
- Lansdowne Road; Orain gutxi arte hemen jokatzen zuten irlandako errugbi eta futbol selekzioek. Gaur egun eraikin hau inausita dago eta Aviva Stadium berri eraikitzen ari dira hau kokatzen zen lekuan.
- Aviva Stadium; 2011. urtetik aurrera joko zelai honetan jokatuko dute irlandako errugbi eta futbol selekzioek.
- St. James's Gate Brewery; Irlandako ikur garrantzitsua den Guinness irlandar garagardo ospetsua ekoizten den garagardotegi da.
- Killmainham Gaol; Irlandar Abertzaletasunaren ikur garrantzitsua den Kilmainhameko Presondegiaren Museoa.
- Phoenix Parkea; Dublingo parke ospetsu eta erraldoia.
[aldatu] Dublingo toponimoak
| 1 Ipar Erdigunea | Abbey St., Amiens St., Capel St., Dorset St., Henry St., Mountjoy St., Nort Wall, O'Connell St., Parnell Sq., Summerhill, Talbot St. |
| 2 Hego Erdigunea | Baggot St. Lr., College Gr., Dawson St., Fitzwilliam Sq., Harcourt St., Kildare St., Lord Edward St., Merrion Sq., Mount St. Upr. & Lr., Nassau St., Pease St., St. Stephen's Gr., Sth. Gt. Georges St. |
| 3 Iparraldea | Ballybough, Cloniffe, Clontarf, Dollymount, East Wall, Fairview, Marino |
| 4 Hegoaldea | Ballsbridge, Baggot St. Upr., Donnybrook, Irishtown, Merrion, Pembroke, Ringsend, Sandymount |
| 5 Iparraldea | Artane, Coolock, Hammonstown, Raheny |
| 6 Hegoaldea | Dartry, Ranelagh, Rathmines, Rathgar, Sandford, Terenure Rd. E |
| 6W Hegoaldea | Domvilles, Willington, Rossmores, Glendowns, Kimmage Rd. Lr., Wainsfort, Harold's Cross Rd., Terenure Rd. N & W |
| 7 Iparraldea | Arbour Hill, Cabra, Philsboro, Four Courts |
| 8 Hegoaldea | Dolphins's Barn, Inchicore, Island Bridge, Kilmainham, Merchant's Quay, Portobello, S. C. R., The Coombe |
| 9 Iparraldea | Beaumont, Drumcondra, Elm Mount, Griffith Avenue, Santry, Whitehall |
| 10 Hegoaldea | Ballyfermot |
| 11 Iparraldea | Ballygall, Cappagh, Cremore, Dubber, Finglas, Jamestown, Kilshane, Wadelai; |
| 12 Hegoaldea | Bluebell, Crumlin, Drimnagh, Walkinstown; |
| 13 Iparraldea | Baily, Baldoyle, Bayside, Donaghmede, Sutton, Howth; |
| 14 Hegoaldea | Churchtown, Dundrum; Goatstown, Roebuck, Windy Arbour; |
| 15 Iparraldea | Blanchardstown, Castleknock, Clonee, Clonsilla, Corduff, Mulhuddart, Porterstown; |
| 16 Hegoaldea | Ballinteer, Cruagh, Edmundstown, Kilmashoge, Knocklyon, Rockbrook, Whitechurch; |
| 17 Iparraldea | Belcamp, Balgriffin, Clonshaugh, Priorswood, Darndale, Riverside; |
| 18 Hegoaldea | Ballyongan, Cabinteely, Carrickmines, Cornelscourt, Foxrock, Kilternan, Sandyford, |
| 20 Hegoaldea | Chapelizod, Palmerstown; |
| 22 Hegoaldea | Bownogue, Clondalkin, Neilstown; |
| 24 Hegoaldea | Bohernabreena, Firhouse, Jobstown, Kilnamanagh, Oldbawn, Tallaght; |
| Dublingo Kapokaldea Hegoaldea 1 | Booterstown, Williamstown, Seapoint, Salthill, Monkstown, Mount Merrion, Blackrock, Stillorgan, Kimacud, Deans Grange, Newtown Park; |
| Dublingo Kanpokaldea Hegoaldea 2 | Sandycove, Mounttown, Sallynoggin, Galsthule, Dun Laoghaire, Gleangeary, Kill-O-The-Grange, Dalkey, Killliney, Ballybrack; |
St.=Street, Sq.=Square, Gr.=Green, Lr.=Lower, Upr.=Upper, Sth.=South, Rd.=Road
[aldatu] Garraiobideak
[aldatu] Hiri senidetuak
[aldatu] Dublindar ezagunak
- Molly Malone (?), Dublineko neskarik ezagunena.
- Jonathan Swift (1667-1745), idazlea.
- Oscar Wilde (1854 - 1900), idazlea.
- George Bernard Shaw (1856 - 1950), idazlea.
- William Butler Yeats (1865 - 1939), idazlea.
- James Joyce (1882 - 1941), idazlea.
- Brendan Behan (1923-1964), idazlea.
- Alec Reid (1932-), apaiza eta bake-bitartekaria.
- Paddy Moloney (1938 - ), musikaria.
- Bono (1960 - ), abeslaria.
- Sinead O'Connor (1966 - ), abeslaria.
- John Boyne (1971-), idazlea.
- Brendan Behan, idazlea.
[aldatu] Erreferentziak
[aldatu] Kanpo loturak
 |
Irlandako eskualde aurkibidea | |
|---|---|---|
