Dublin

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Dublin
Baile Átha Cliath

Obedientia Civium Urbis Felicitas
"Hiritarren Obedientzia Hiriaren Zoriontasuna Da"
Dublin
Goitik behera eta ezkerretik eskuinera: Samuel Beckett zubia, Convention Centre Dublin, Trinity College, O'Connell Bridge, Custom House,eta Dublingo gaztelua.
Dublingo bandera

Dublingo armarria

Estatua Irlandako ErrepublikaIrlandako Errepublika
Banaketa administratiboa  Leinster
Herrialdea
Lurralde Historikoa
Konderria
Flag of Ireland.svg Irlandako Errepublika
Flag of Leinster.svg Leinster
Flag of county Dublin.svg Dublingo konderria
Herritarra Dublindar
Koordenatuak

53°20′N 6°15′W / 53.333°N 6.250°W / 53.333; -6.250Koordenatuak: 53°20′N 6°15′W / 53.333°N 6.250°W / 53.333; -6.250

Dublin non dagoen adierazten duen Irlandako Errepublika-ko/-go/-eko mapa
Dublin
Eremua 114.99 km²
Posta kodea D
Biztanleria
Metropoli eremua
505,739 bizt. (2006)
1,045,769 (Hirigunea)
1,661,185 (Metropolia)
Dentsitatea 4.398,11 bizt./km²
Telefono aurrizkia 01
http://www.dublincity.ie

Dublin (irlanderaz, Baile Átha Cliath edo Duibhlinn) Irlandako Errepublikako hiriburua eta hiri nagusia da, herrialdearen ekialdeko kostaldean kokatuta dagoena. Leinster probintzian dago, Dublingo konderrian.

2006.urtean 505.739 biztanle zituen hiriak, baina inguruko herriak kontutan hartuta biztanleria 1.045.769koa zen, eta Dublingo konderri osoan 1.186.821 biztanle bizi dira.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublin hiri izena irlandera zaharreko Dubh Linn izendapenaren hiberno-normanderako eratorria da, bere esanahia euskaraz Putzu Beltza delarik, hots, dubh ("beltz") eta linn ("putzu"). Historikoki, irlanderazko grafian gaur egungo bh hizkia antzina b hizki gaineko puntu batez idazten zen, Duḃ Linn edo Duḃlinn izenetan bezala. Frantsesez hitz egiten zuten Normandiarrek puntua desagerrarazi eta izena Develyn edo Dublin izenekin ordezkatu zuten. Aintzira hau Poddle ibaia gaur egun Wellington Quayn elkartzen den Liffey ibaiarekin elkartu aurretik jasaten zuen geldialdiarekin sortzen zen. Gaurko egunez aintzira hau idortuta dago eta Dublingo atzekaldean kokatzen den Dubh Linn Gardens parkeko guneaz estalita, Poddle ibaia berriz lurpeko kanalerapen baten bidez doa.

Gaur egungo hiriaren irlanderaz Baile Átha Cliath, euskaraz "Ibiko Gotorlekuaren Hiria" esan nahi duelarik. Áth Cliath Father Mathew zubitik hurbil zegoen Liffey ibaiko ibi bat zen. Irlandar mitologiako Táin Bó Cúailnge izeneko kondairan Dublind rissa ratter Áth Cliath esaldia aipatzen da ("Dublin, Áth Cliath deitua da").

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublin hiria Irlandako ekialdeko kostaldean dago. Hiria Liffey ibaiaren bokalean kokatua dago eta denera 115 km2-ko azalera du. Hegoaldetan garaiera txikiko mendiz inguratua dago, eta mendebalde eta iparraldetik berriz soro eta alorrez. Liffey ibaiak hiria bitan banatzen du: Dublingo Iparraldea eta Dublingo Hegoaldea. Bi ertz hauek beste bi ibaia txikiagotan banatzen dira: Dublingo badiaren iparmendebaldean itsasoratzen den Tolka ibaia eta hego-mendebaldean itsasoratzen den Dodder ibaia. Gainere hiri barnean izan eta mendebaldera Shannon ibaiaren lotzen diren beste ni kanal ere badaude: hegoaldeko Grand Canal eta iparraldeko Royal Canal.

Dublin hiriko aireko ikuspegia. Bertan, Liffey ibaia Dublingo badia eta Zelta itsasoan itsasoratzen ikusten da, baita Dublingo Iparraldea eta Dublingo Hegoaldea eremuak ere.

Liffey ibaia Leixlip udalerrian ekialde-mendebaldetik hego-ekialderako norantzara biratzen du, leku honek soroen eta hirigunearen arteko muga adierazten duelarik.

Kultur eta ekonomia maila banaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hirian ipar-hegoaldeko eremuen arteko usadiozko banaketa bat egon da, Liffey ibaia bi eremuen arteko muga delarik, bi eremu hauen artean lehia herrikoia ere badago. Dublingo Iparraldea ohituraz langile mailaren bizilekua izan da, aldiz Dublingo Hegoaldea erdi eta goi mailakoen bizilekua. Banaketa hau Dublingo "azpikulturen" estereotipoen adibide garbia da, Dublin hirian mintzatzen den ingelesaren dialektoa ere bitan banatzen duelarik: Hegoaldekoa, goi mailako heziketa eta modu onen parekidea dena, eta Iparraldekoa, hiriko langileen ohiko ingelesa.

Hegoaldeko eremuan kokatua dagoen Dublingo gaztelua denbora luzez hiri honetako britainiar boterearen ikurra izan da, bai eta hiriko bi katedralak ere.

Bestalde, ekonomikoki ere ekialde-mendebalde eta ipar-hegoaldearen arteko banaketak ere badaude. Gainera, hiriaren kostaldeko auzune eta ekialde edo iparraldeko auzuneen arteko maila sozialen arteko banaketa ere badago, bai eta askoz ere berriagoak diren mendebaldeko auzunekoen artean ere.[1]

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Europako ipar-mendebaldeko eremu guztian bezala, Dublin hiriburuak klima atlantikoari esker negu xamurrak eta uda freskoak izateaz gain, ez du muturreko tenperaturarik jasaten. Urtarrileko tenperatura handiena 8.3 °C-koa da, aldiz uztaileko tenperatura handiena 19.6 °C-koa da. Bestalde, urte osoko hilabete eguzkitsuenak maiatza eta ekaina dira, aldiz 73 mm. euri kopuruarekin abendua hilabete euritsu eta hezeena izan ohi da, eta hilabete idorrena berriz uztaila 43 mm. euri kopuruarekin. Dublin hirian euri-jasak urte osoan zehar eman litezke.

Dublin hiria Irlanda gustian euri gutxiena egiten duen lekua da, hiriaren erdigunean urte osoan 695 mm. euri jaso ohi direlaik. Neguko urtaro gehienean euria egin ohi du, halere azaroa eta martxoaren artean noizbehinka elurra ere egin ohi du. Elurra bera baino txingorra ohikoagoa da. Hiriak udan egun luzeak izan ohi ditu, neguan berriz egun motzak. Udazkenean Ozeano Atlantikotik datozen haize indartsuak jasan ohi ditu, halere hiria uhartearen ekialdean kokatua dagoenez, herrialdeko mendedebaldeko leku askotan ematen diren haize bolada bortitzak ez ditu jasaten. Dena dela, neguan ekialdetik datozten haizeek Dublin hirian elurra uharteko beste leku batzuetan baino maizago eginaraztea ekartzen du.


Datu klimatikoak (Merrion Square enparantzako datuak, Dublin)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 18.5 18.1 23.6 22.7 26.8 28.7 31.0 31.0 27.6 24.2 20.0 18.0 31.0
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 8.3 8.1 10.1 12.0 14.9 18.0 19.6 19.1 17.1 14.1 10.5 9.0 13.4
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -15.6 -13.4 -9.8 -7.2 -5.6 -0.7 1.8 0.6 -1.7 -5.6 -9.3 -15.7 -15.7
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 3.5 3.5 4.4 5.8 8.3 11.2 12.9 12.7 11.0 8.8 5.5 4.3 7.7
Pilatutako prezipitazioa (mm) 69 51 52 49 54 51 43 64 62 65 62 73 695
Eguzki orduak 55.8 70.0 111.6 156.0 207.7 201.0 167.4 158.1 129.0 96.1 72.0 52.7 1,477.4
Iturria (1): Met Éireann
Iturria (2): Climatetemp

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klaudio Ptolomeo greziar astronomo eta kartografoaren idazlanetan gaur egun Dublin hiria dagoen eremuaren lehenbiziko gune populatuen erreferentzia egiten da. 140. urtean Eblana izeneko kokaleku bat aipatu zuen. Beharbada Dubh Linn kokalekuaren izatea I. mendean datatu daiteke, nahiz eta hiria 841. urte inguruan bikingoek eratu izan.[2] Garai honetan zehar eta 1014an Clontarfeko gudua jazo zen arte, Dublin kokalekua bikingoen mende egon zen.

1797ko Dublingo mapa.

Gaur egungo hiriaren izena irlnadera zaharraren jatorrizko Dubh Linn izenaren ingelesezko aldaera da. Irlandako normandar inbasioaren ondoren, Dublin hiria botere militar eta legegilearen gune garrantzitsua bilakatu zen, botere hau 1922an Irlandako Estatu Askea sortu arte Dublingo gazteluan kokatu zelarik. Graia honetan Dublin eta normandarren menpe zegoen inguruko lurraldeak The Pale ("Oholesia") izena jaso zuten. XIV. mendetik XVI. mendera, dublin eta bere inguruko lurraldeak Irlanda osoko ingelessen menpeko lurralderik handiena osatu zuten. Mende askotan zehar Irlandako Legebiltzarra zena Drogheda hirian kokatua egon zen, baina Henrike II.a Ingalaterrakoak Kildareko konderria konkistatu zuenean Irlandako Legebiltzarra Dublinera lekualdatua izan zen.

Erdi Arotik hasita Dublinek berezko hiri agintaritza bat bazuen. XVII. mendean Wide Streets Commission erakundearen laguntzaz hiria azkar hedatu zen. Denbora laburrez, Dublin hiria Britainiar Inperioko bigarren hiririk handiena izan zen (Londres hiriburuaren ondoren), bai eta Europa osoko bosgarren hiririk handiena ere. Hain zuzen ere, hiri honetako eraikin nabarmenenak garai honetakoa dira, horregatik hiri honetako arkitekturaren urrezko arotzat jo ohi da. Aro honetako arkitekto garrantzitsuena James Gandon izan zen, hiri honetan Custom House, Four Courts eta King's Inns eraikin nabarmenak diseinatu zituelarik. Guinness garagardotegi ospetsua ere, garai honetan hirian sortu eta ezarri zen, bai eta Grafton Street kale ospetsua eraiki ere.

1800eko Batasun Agiriaren ondoren Dublin hiriak ekonomia eta politika gainbehera jasan zuen, ondorioz ordurarte bertan kokatzen zen Irlandako Legebiltzarra ezeztatu eta Londres hiriburuko Erresuma Batuko Legebiltzarrera eraman zen. Industria Iraultzak Dublin hiriak ez zuen paper garrantzitsurik jokatu, halere uharte osoko administraritza eta garraio gune nagusia izaten jarraitu zuen. XIX. mendean Dublin hiriaren demografia eta ekonomiak geldiunea jasan zuen. Bestalde, Irlandan garai hartako erregai nagusia zen ikatz askorik ez zegoenez, bertako portuan ez zen itsas garraio edota ontziola garrantzitsurik ezarri, berez hauek Britainia Handian industriaren eraketa motor nagusiak izan zirelarik. Aldiz, garai honetan iparraldean Belfast hiriak nazioarteko merkataritza, arropagintza eta ontzioletan oinarrituz Dublinek baino bilakera askoz azkarragoa izan zuen.

Liffey ibaia, O'Connell Street eta Dublingo iparraldearen aire ikuspegia 2009an.

1916an Pazko matxinadaren ondorioz hiriko etorbide nagusia zen Sackville Street (gaur egungo O'Connell Street), Dublingo Postetxe Nagusiak eta beste hainbat eraikinek sekulako kalteak jasan zituzten. Ondoren Irlandako Independentzia Gerra eta Irlandako Gerra Zibilak hiriaren erdialdea oraindik gehiago suntsitu eta kaltetu zuten.

1974ko maiatzaren 7an Dublingo erdialdea Ipar Irlandako loialistek burututako atentauen kokagunea izan zen, hauek aurretik Irlandako Armada Errepublikarrak burututako atentatu batzuen aurkako erantzuna izan ziren, ondorioz egun hura Ipar Irlandako gatazkako egunik odoltsuena bilakatu zen, denera bai Dublin hiriburuan nahiz Monaghan hirian 30 lagun hil eta beste 300 zauritu zirelarik.

1922. urtetik aurrera Irlandako Estatu Askearen hiriburua bihurtu eta gobernu berriak hiriaren erdialdea berreraiki zuen. Bidenabar, Oireachtas edota estatu berriaren legebiltzarra Leinster etxean ezarri zuelarik. 949an Irlandako Errepublikako hiriburua bilakatu zen.

1988an hiriak bere milurtekoa ospatu zuen. 1997. urtetik aurrera Dublingo paisaia asko aldaketa sakonak jasan zituen, Zelta Tigrea zeritzon ekonomia oparotasun garaian Irlandako Errepublikaren ekonomia garapen azkararren motor eta gune nagusietako bat izan baitzen. Garai honetan sektore pribatuek nahiz gobernu erakundeek bultzatuta hirian etxegintza, garraio, negozio eta merkataritza empresa ugari ipini zituzten.

Agintaritza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublingo Hiri Kontseilua bost urtero udal hauteskundeetan aukeratuak izan ohi diren 52 kidez osatutako biltzarra da. Biltzar honen buru alkatea da, hau urtero aukeratua izateaz gain Mansion House egoitzan bizi da. Udal biltzar hau Dublingo udaletxean biltzartu ohi da, aldiz erakunde honetako administrazio jarduerak Wood Quay barrutian dauden Hiri Bulegoetan burutu ohi dira. Udal biltzarran eserleku gehien dituen alderdiak edo alderdien koalizioak udal biltzarreko kideak hautatu, politika ekimenak proposatu eta alkatea izendatzen dute. Udal biltzarrak hirigintza, ekonomomia, trafikoa, plangintza eta hainbat gaiei buruzko urteroko txosten bat argitaratu ohi du. Dublingo hiri kudeatzailea Udal Biltzarrak hartutako erabakiak kudeatu eta aurrera ateratzeko ardura du.

Gobernua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oireachtas edo Irlandako Errepublikako Legebiltzar Nazionala, bi ganberak osatzen dute: Dáil Éireann (Irlandako Legebiltzarra) eta Seanad Éireann (Irlandako Senatua). Hiruen egoitza Dublingo erdigunean dagoen Leinster House eraikinean kokatzen da.

Bestalde, Irlandako Presidentearen egoitza ofiziala hiriaren mendebaldeko eremuan dagoen Phoenix parkean kokatutako Áras an Uachtaráin eraikina da. Phoenix parkea 10 km2-ko azaleraz Europa osoko hiri-parke handiena da, Londresko Hyde Park eta New York hiriko Central Park parke ospetsuak baino handiagoa delarik.


Leku interesgarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gune ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

The Spire horratza Jim Larkin sindikariaren estatuaren atzealdean altxatzen da.

Dublin hiriak ehundaka urtetan zehar leku interesgarri eta monumentu ugari pilatu izan ditu. Hauetako zaharrenetako bat Dublingo gaztelua da, 1204an Joanes Ingalaterrakoaren aginduz lehenbiziko aldiz eraikia, hain zuzen ere 1169an Irlandako normandar inbasioa jazo eta hamarkada gutxira, hiria defendatu, justizia kudeatu, erregearen altxorra babestu eta Irlandan Ingalaterrako Erresumaren boterearen ikur izateko asmoz harresi bikainez sortutako gaztelu hau eraiki zuelarik.[3] Gaztelua 1230an amaitu zen, normandiar estiloko arkitekturaz, barnealdea enparantza zabal bat eta lau alboetan dorre borobildun harresi bana zituela. Gainera, gazteluak Poddle ibaia defentsa natural gisa ere erabili zuen.

The Molly Malonen estatua Grafton Street kaletik hurbil.

Dublingo monumentu berrietako bat The Spire horratza da, ofizialki "Argiaren Monumentua" izenez deitua, Ian Ritchie Architects arkitektoak diseinatu zuen.[4][5] Horratza erraldoi hau hiriaren etorbide nagusia den O'Connell Street kalean kokatua dago, egunez altzairuzko itxura du, aldiz iluntzean zeruan barneratzen dela dirudi, jada gauez argiztatu egiten delarik. Leku honetan bertan Nelsonen zutabea zegoen, baina britainiar kolonialismoaren ikurra zela eta, 1966an IRAk lehergailu bidez jo eta bertan suntsitu zuen.

Hiria datorren jende askok Trinity College unibertsitate ospetsua bisitatu ohi du, bertako liburutegian Kellseko liburua gordea dagoelarik. Liburu hau 800. urtetik aurrera irlandar fraideek idatzi, marraztu eta argiztatutako eskuizkribu ikusgarri bat da.

Bestalde, Dublin hiriak Liffey ibaia zeharkatzen duten hainbat zubi ospetsu ditu, horien artean Ha'penny Bridge burdinezko zubia eta O'Connell Bridge zubia.

Beste leku interesgarri batzuk[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tabernak eta gau giroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

O'Donoghue's Pub tabernaren kanpoaldea.
The Oliver St. John Gogarty tabernaren kanpoaldea.

Hiria mundu mailan zeozerrengatik ospetsua baldin bada, bertako usadiozko irlandar tabernengatik da. Adibidez, O'Donoghue's Pub taberna zelta musika zaletuen templua da, bertan 1960ko hamarkada The Dubliners folk musika talde ezagunak bere lehenbiziko musika emanaldiak eman zituelarik. The Brazen Head taberna Dublin osoko tabernarik zaharrena da. Aldiz, Davy Byrne's pub tabernak ospea James Joyce irlandar idazlearen Ulises eleberrian agertzeari zor dio, Mulligan's taberna ere eleberri berberan agertzen da eta 1732an irekia izan zen eta irlandar folk musikaz gozateko beste leku egokia da.

Ziurrenik gazteen artean gau giroaz gozatzeko hiriko leku gune ezagunena Temple Bar auzoa da, bertan taberna askoren artean The Temple Bar pub eta The Oliver St. John Gogarty daudelarik.

Hiri honetako beste taberna ospetsu edo nabarmenak honako hauek dira: The Duke, Doheny and Nesbitt's, M.J.O'Neill's, Grogan's, McDaid's, Kehoe's, Conways, Bewley's Oriental Cafe, Horseshoe Bar, The George, The Bleeding Horse, Neary's eta Stag's Head.

Parkeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublin hiriak Europako edozein hiriburuk baino kilometro karratuko eremu berde gehiago du, hiriaren biztanleriaren %97a parke batetik 300 metrotara bizi da. Udalak 1.000 biztanleko 2,96 hektarea eremu berde eta 255 joko-zelai egokitu ditu, gainera Udalak urtero 5.000 zuhaitz landatu eta 1.500 hektarea parke kudeatu ohi ditu.[6]

Hirian zehar parke ugari daude, hauen artean nabarmeneak Phoenix Park, Herbert Park eta St Stephen's Green. Phoenix Park delakoa hiriaren erdigunetik 2–4 km mendebaldera dago, Liffey ibaiaren iparraldeko ertzean. Parke hau inguratzen duen hormaren perimetroak 16 km ditu, bere barne 707 hektarea hartzen dituelarik, ondorioz Europa osoko hiri-parke handienetako bat da.[7] Parke honek bere barnean belardi handiak eta zuhaitz iladez osatutako etorbideak ditu, eta XVII. mendetik aurrera adarzabalaren bizilekua ere bada. Bestalde, Irlandako presidenteen egoitza nagusia den Áras an Uachtaráin eraikinaren kokalekua ere bada, eriakin hau 1754an eraiki zelarik. Hortaz gan, parkea Dublingo Zoologikoa, EEBBko enbaxadorearen egoitza ofiziala eta Ashtown gazteluaren kokalekua ere bada. Bestalde, parkea musikari eta abeslari ospetsu ugariren kontzertuen kokalekua ere izan da.

St Stephen's Green parkea Dublingo merkatal etorbide nagusienetako bat den Grafton Street kalea eta izen bereko merkatalgunearen alboan dago, parke honen inguruko kaleak Irlanda nahiz Dublingo erakunde ugariren egoitzen kokalekua direlarik, gainera bertan Luas edo Dublingo tranbiaren hiru lineetako geltokiak ere kokatzen dira.

St Anne's Park parke publikoa izateaz gain, atsedenlekua ere bada, Dublingo Iparraldeko Raheny eta Clontarf auzoneen artean kokatua dago.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Grafton Street, Dublingo erdiguneko merkatal kale garrantzitsuena da.

Dublingo eskualdea Irlandako Errepublikako ekonomia gune nagusia da, bai eta Zelta Tigrea delakoaren garaiko herrialdearen motore edo bultzatzaile nagusia ere. 2009an erosketa ahalmenari dagokionez Dublin hiria mundu osoko 5. postuan kokatua zegoen, eta pertsona bakoitzeko erosketa ahalmenari zegokionez 10. postuan.[8][9] Mercer's 2011 Worldwide Cost of Living Survey aldizkariaren arabera, Dublin hiria Europar Batasuneko 13. hiririk garestiena zen (2010eko 10. postutik behera jauzi baitzen) eta bizitzeko mundu osoko 58. lekurik garestiena omen zen (2010eko 42. postutik behera jauziz).[10] 2005an, 800.000 pertsona inguruk Dublingo Hirigunean lan egiten zuten, haietako 600.000 lagun zerbitzuen sektorean jarduten zuen eta 200.000 lagunek industriaren sektorean.[11]

Denbora eta garaiak igarotzearekin bat Dublin hiriko usadiozko industria askok gainbehera jasan dute, adibidez jakiak, ohialgintzaeta destilatutako edariekin lotutako industriak nagusiki, halere 1759. urtetik aurrera St. James's Gate garagardotegian ekoiztu ohi den Guinness garagardoak biziraun eta hedatu egin da. 1990eko hamarkadan botika-industria edota industria-farmazeutikoa, informatika eta komunikabideen teknologien arloko konpainia ugari Dublingo Hirigunean kokatu izan dira. Konpainia horien artean honako hauek daude: Microsoft, Google, Amazon, eBay, PayPal, Yahoo!, Facebook, Twitter eta Pfizer, konpainia guzti hauen Europako ordezkaritzak Dublin hirian kokatzen direlarik. Intel eta Hewlett-Packard konpainiek Dublin hiriburutik 15 kilometro mendebaldera dagoen Kildare konderriko Leixlip udalerrian lantoki bana dituzte.

Finantza-Zerbitzuek ere 1987an Dublinen International Financial Services Centre delakoa ezarri zenetik, hirian paper garrantzitsua bereganatu dute, ondorioz nazioartean dexenteko ospea duten finatza-zerbitzu konpainia ugari bertan kokatu dira. Haietako batzuk euren egoitza nagusiak hirian ipini dituzte, adibidez Citibank eta Commerzbank. Irish Stock Exchange (ISEQ), Internet Neutral Exchange (INEX) eta Irish Enterprise Exchange (IEX) konpainiak ere Dublin hirian ezarriak daude. Bestalde, ekonomiaren gorakadak berarekin bat eraikuntzaren areagotzea ere ekarri du, horre ondorioz Dublin Docklands eta Spencer Dock eremuen garatzea jazo zen. Gainera, proiektu berritzaile horien artean Convention Centre Dublin, The O2 eta Grand Canal Theatre eraikinak ere barne daude.

Garraioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errepideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublin hiria inguratzen duen M50 errepidea.

Irlandako Errepublikako errepide sarea nagusiki Dublin hiria eta bere inguruan ezarria dago. M50 errepideak hiria ipar, mendebalde eta hegoaldetik borobil-erdiaren itxuraz inguratzen du, hiria gainontzeko herrialdeko errepide nagusienenkin lotzen duelarik. 2008an Mendebaldeko Loturagunea delakoan eskuzko-ordainkezta nahiz txartel-elektroko ordainketa bidezko bide-sari sistema ezarri zen. Bide-sari auen arabera aurre-kuotadun ibilgailu bakoitzak 2€, eFlow erregistordun ibilgailuek 2.50€ eta erregistratu gabeko ibilgailuek 3€ ordaindu behar zituzten.[12]

Dublin Bus konpainiako autobusa.

Hiriaren ekialdeko trakifoari konponbidea emateko lehenbiziko saiakera Dublingo portuko tunela izan zen, hau ofizialki 2006an ireki zen, nagusiki trafiko astunak zeharkatzen duelarik. Tunel honek Dublingo portua eta Dublingo aireportutik hurbil dagoen M1 errepidea elkarlotzen ditu. Bestalde, hiria maila apalagoko barne eta kanpoko beste bi errepidek ere inguratzen dute. Barne errepidea hiriko georgiar auzoko bihotzean zehar doa, aldiz kanpo errepidea Dublin hirian borobil bat osatzen duten bi kanalen ibilbidea jarraitzen du, Grand Canal eta Royal Canal, bai eta North and South Circular Roads errepideak direlakoak.

Bestalde, Dublin hirian ia 200 ibilbidez osatutako autobus zerbitzua hedatzen da, honek hiriko auzo eta auzune guztiei zerbitzua eskeintzen dielarik. Hauetako gehienak Dublin Bus enpresak kudeatzen ditu, baina konpainia txikiagoak ere badaude. Txartele salneurriak bidaia edo ibilbidearen distantziaren araberako kalkulu sistema baten oinarritu ohi dira. Salneurri edo prezio maila ezberdinak daude, hauek zerbitzu gehienetan ezartzen direlarik. Autobus Zerbitzuko Informazioa, salneurriak eta ordutegiak hiriko geltoki orotan topatu daiteke, bai ibilbideen distantzia nahiz autobusen GPS kokalekuak ere.

Tranbia eta metroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublin Heuston geltokia eta Dublin Connolly geltokia Dublin hiriko geltoki garrantzitsuenak dira. Operated by Iarnród Éireann konpainiak kudeatutako Dublingo tranbiaren sareak Dublin Hirigunea eta Louth konderriko Drogheda eta Dundalk hiriei zerbitzua ematen die. Ibilbidet hauetako bat Dublin Area Rapid Transit (DART) elektrifikatutako linea da, hau Dublingo kostaldean barna doa, iparraldean Malahide eta Howth auzoetatik hasi eta hegoaldean Wicklow konderriko Greystones udalerrian amaitzen delarik.[13] Commuter rail konpainiak lau linea zerbitzatzen ditu, hauetan Irish Rail deituriko diesel unitate anitzak doazelarik.

Luas konpainiak tren arina eta tranbien bi linea ditu, hauek 2004tik aurrera Dublin hirian Veolia Transport enpresak kudeatzen ditu. Sarea bi ibilbidek osatzen dute, Linea Gorria eta Linea Berdea, denera 54 geltoki eta 38.2 km dituelarik.[14]

2010ean Dublingo metroa martxan ipintzeko aurreikusi eta 2014rako guztiz amaituta egongo dela espero dute. Bi linea edukiko duelakoan daude[15]: Mendebaldekoa (Metro West/An Meitreo Thiar) eta Iparraldekoa (Metro North/An Meitreo Thuaidh). Irlandak 2008tik aurrera bizi izandako krisialdi ekonomikoak eta gobernuak aurrekontuetan egindako murrizketek, metroaren zabaltze data berandutu lezakete.

Aireportua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublingo aireportuko 1 eta 2 terminalak.

Dublingo Aireportuko Agintaritza erakundeak Dublingo aireportua kudeatzen du, hau hiriaren iparraldean dago, Fingal konderrian. Irlandako hainbat hegazkin konpainien egoitza da: Aer Lingus, kostu-baxuko Ryanair eta eskualdeetako konpainiak diren Aer Arann eta CityJet. Aireportuak hegaldi linea luze eta ertainak eskeintzen ditu, bai eta bertatik bertarako eskualde aireportuen arteko hegaldiak ere. EEBB, Kanada eta Ekialde Ertainera doazen hegaldi eskeintza zabala du. Dublingo aireportua Irlanda osoko erabiliena da, bere atzetik Corkeko aireportua eta Shannon aireportua daudelarik. 2007an bigarren terminal baten eraikuntzari ekin zitzaion, 2010eko azaroaren 19an ofizialki ireki zelarik.[16]

Dublingo aireportua Europa osoko 25. aireportu erabiliena da, 2011an 19 milioi bidaiari izan zituelarik.

Bizikleta[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublinbikes zerbitzuaren terminala Docklands auzoan.

1990ko hamarkadan zehar Dublingo udalak hiri guztian zehar bidegorriak ipini zituen, 2012. urterako hirian 200 kilometro bidegorri zeudelarik.[17] 2011an Copenhagenize Index of Bicycle-Friendly Cities aldizkariko munduko hirien artean 9. postuan sailkatua zegoen.[18]

2009. urtetik aurrera hirian Dublinbikes bizikletak alokatzeko sistema ezarri da. Sistema hau JCDecaux enpresak babestua dago, hiriaren erdigunean dauden 44 terminal edo geltoki eta 550 frantziar bizikletaz osatua dagoelarik. Sistema honen erabiltzaileak Long Term Hire Card (urte osorako, 10€) edota Day Ticket (egun baterako, 3€) txartelen bidez hiri osoan txinrriduaz bili daitezke. Lehenbiziko 30 minutuak dohainik dira, baina denbora horren ondoren erabilitako zerbitzuaren araberako kostu gehigarria ordaindu beharra dago.[19] Dublinbikes sistemak gaur egun 58.000 izen emate ditu, eta etorkizunean hiriko auzuneetara hedatzeko aurreikuspenak daude, denera 5.000 bizikleta eta 300 terminalez osatuko zelarik.[20]

Hezkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublin hiria Irlandako hezkuntza gune nagusia da, denera bertan hiru unibertsitate eta goi mailako hainbat ikastetxe eta hezkuntza erakunde daudelarik. Hirian hirugarren mailako 20 institutu daude. 2012an Dublin Europar Zientzia Hiriburua izan da.[21][22] Hiriaren erdigunean kokatua dagoen Dublingo Unibertsitatea XVI. mendean sortua izan zen, hortaz Irlanda osoko unibertsitate zaharrena da. Bere barnean dagoen Trinity College unibertsitatea 1592an Elisabet I.a Ingalaterrakoaren erregealdian ezarria izan zen eta denbora luzez katolikoei bertan ikastea debekatu zitzaien, azkenik XIX. mendearen hasieran Katolikoen Emanzipazioarekin sarrera baimendu zitzaielarik. Orduan Hierarkia Katolikoa 1970ko hamarkada arte ikasle katolikoei bertan ikastea eragozten saiatu zen. Hiriaren erdigunean dago, College Green enparantzan, eta denera 15.000 ikasle inguru ditu.

Irlandako Unibertsitate Nazionala (NUI) ere Dublin hirian kokatua dago, hau ere University College Dublin (UCD) delakoaren barnean dagoelarik, gainera University College Dublin delakoa Irlanda osoko unibertsitatea handia da eta 22.000 inguru ikasle ditu. UCDko campus nagusia Belfield auzoan dago, Dublin hiriko erdigunetik 5 km hego-ekialdera. Royal College of Surgeons in Ireland (RCSI) delakoa medikuntza ikastetxea da eta hiriaren erdigunean kokatzen den St Stephen's Green parkearen alboan dago, hau ere Irlandako Unibertsitate Nazionala barnean dagoelarik. Maynootheko Irlandako Unibertsitate Nazionala ere Irlandako Unibertsitate Nazionalaren barnean dago eta Kildare konderriko Maynooth udalerrian kokatua dago, Dublin hiriaren erdigunetik 25 km-ra. Institute of International and European Affairs erakundea ere Dublin hirian kokatzen da.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublin hiria Dublingo Hiri Kontseiluak kudeatzen du, baina "Dublin" izenaz normalki inguruko hirigune osoa izendatu ohi da, honen barnean Dún Laoghaire–Rathdown, Fingal eta Hego Dublin barrutiak daudelarik. Guzti hauek Dublingo konderria osatzen dute. Eremu hau Dublin eskualdea izenaz ezagutzen da. 2011ko erroldaren arabera Hiri Kontseiluaren kontrolpean zegoen eremuak 525.383 biztanle zituen, aldiz hiriguneak 1.110.627 biztanle zituen. Dublingo konderriak 1.273.069 biztanle zituen eta Dublin Handia Hiriguneak 1.804.156 biztanle. Hiriaren biztanleria azkar handituz doa, eta Irlandako Estatistika Bulegoaren arabera 2020an 2,1 milioi inguruan egongo omen da.[23]

1990eko hamarkadatik aurrera, Dublin hiria etorkin ugariren helmuga izan da, haietako gehienak Europar Batasunatik etorritakoak izan direlarik, bereziki Erresuma Batua, Polonia eta Lituaniatik etorritakoak.[24] Bestalde, Europatik kanpo etorritako etorkinak ere badaude, bereziki Txina eta Nigeriakoak. Dublin hiriburura gainontzeko herrialdeko edozein hiri eta eskualdeetara baino etorkin askoz ere gehiago ailegatu ohi dira. Irlandako asiar jatorriko biztanleen %60a Dublin hirian bizi da, haietako %40a Dublingo Hirigunean kokatua dagoelarik.[25] 2006ko erroldaren arabera atzerrian jaiotako Dublingo hiritarren kopurua %15 ingurukoa zen.[26]


Dublin hiria eta Dublingo badiaren ikuspegi panoramikoa.
Dublin hiria eta Dublingo badiaren ikuspegi panoramikoa.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irlandera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublingo eskualde osoan 31 gaelscoil edo irlanderazko lehen-mailako hezkuntza ikastetxe eta 8 gaelcholáiste bigarren-mailako hezkuntza ikastetxe daude, hauetan 10.469 ikasle daudelarik.[27] Dublin hiriak herrialde osoko irlanderazko ikastetxe kopuru handiena du, gainera Dublin hirian Gaeltacht eremuetako 10.000 irlandera hiztun bizi direla uste da. Hirian irlanderazko bi irrati kate daude: Raidió na Life eta Raidió na Gaeltachta, biek hirian estudio banda dituztelarik. Beste hainbat irratik euren pogramazioetan gutxienez asteroko irlanderazko ordu beteko irratsaioak izan ohi dituzte.

Bestalde irlanderaren inguruko hainbat erakundek euren egoitza ofizialak hirian kokatuak dituzte: Conradh na Gaeilge erakundeak irlanderazko ikastaroak eskeintzen ditu, liburutegiak eta iralnderazko mintza-praktiketako hainbat talde ditu. Dublin hiritik hurbilena dagoen Gaeltacht edo irlandera hiztunen eremua Meatheko konderrian dauden Ráth Cairn eta Baile Ghib udalerriak dira, Dublin hiritik 55 km ipar-mendebaldera.

Arkitektura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erdialdeko hiriguneko eraikinek Pazko matxinada, Irlandako Independentzia Gerra eta Irlandako Gerra Zibilaren bonbardaketa eta suntsiketen eragin zuzena eta kalteak jasan zituzten. Eraikin hauen zaharberritzea astiro joan zen, Irlandako Estatu Askearen lehenbiziko helburua irlandar ekonomiaren berrindartzea izan baitzen, gainera eraikin horietako asko kolonialismoaren ikurtzat jo ohi zirenez, denbora luzez haiek zaharberritzeko benetazko borondate eza egon zen. Halere, orain dela gutxi, adibidez Temple Bar eta North Great George's Street bezalako auzoak bertako auzotarren ekimenez eraberritu dira, baita Custom House eraikina eta Kilmainham Gaol espetxea ere, azken hau museo bilakatu delarik.

Beharbada kontserbatzaile edo zaharberritzaile berri hauen benetazko arrazoiak eraikinen eraberritzeak dakarren turismoaren onurak lirateke, baina zaharberritze hauen arrazoi nagusia dublindarrek eraikin hauekiko nahiz hiriko arkitektur ondasun aberatsarekiko sentitzen duten harrotasuna izan da.

Literatura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bloomsday, egun honetan Dublingo kaleetan zehar James Joyce idazlearen Ulises eleberriaren hainbat pasarte errezitatu eta antzeztu ohi dira.

Hiria literatura aldetik mundu osoan ospetsua da, nazioarteko literaturgile garrantzitsuek Dublinen jaio zirelarik, horien artean Literatura Nobel Saria duten William Butler Yeats, George Bernard Shaw eta Samuel Beckett. Dublingo beste idazle esanguratsuak Oscar Wilde, Jonathan Swift eta Drakula eleberriaren sortzailea den Bram Stoker dira. James Joyce idazle bikainaren eleberrietako leku asko eta asko Dublinen kokatzen dira. Dubliners ("Dublindarrak") eleberria Joycek XX. mende hasierako hiri honetako biztanleen gertakizun eta ohiko izakerak bildu eta deskribatzen dituen kontakizun sorta bat da. Bere idazlan nabarmenena den Ulysses ere Dublinen leku hartzen du eta ohiko topikoz beterik dago. Beste hainbat idazle dublindar esanguratsuak ere badaude: John Millington Synge, Sean O'Casey, Brendan Behan, Sheridan Le Fanu, Maeve Binchy eta Roddy Doyle. Irlandako liburutegi eta literatur museo handienak Dublinen daude, National Print Museum of Ireland eta National Library of Ireland barne direlarik.

Ekainaren 16an James Joycek idatzitako Ulises eleberriko pertsonaia nagusia den Leopold Bloomen omenez Bloomsday jaialdia ospatu ohi da. Ekainaren 16a, Ulises eleberriko gertakizunak gertatzen diren eguna da. Egun honetan, ospatzaileak, laneko protagonistek bazkaltzen eta afaltzen duten gauza bera jaten saiatzen dira, edo, eleberrian parekotasunik duten ekintza ezberdinak egitea. Bereziki, Dublin hirian gertakarien ibilbide zehatza jarraitzeko topaketak egiten dira.

Maurice Walsh idazle irlandarrak bere "The Quiet Man and Other Stories" ("Gizon Lasaia eta Beste Kontakizunak") eleberrian "Bad Town Dublin" ("Hiri Txarra Dublin") olerki honekin ederki asko deskribatzen du Dublin hiria eta irlandar askori pizten dizkion sentipen kontrajarriak:

Ingeleraz

Clean Town Dublin, the Danneman built it,
Stone Town Dublin, the Norman walled it,
Bad Town Dublin, the Briton cursed it,
Our Town Dublin, we Irish hold it,
For weal or woe.

Flesh or our flesh, bone of our bone,
Our martyrs´ blood on every stone,
In exile, broken, lost, alone,
In pain we won it, let pain atone
To friend and foe.

Euskaraz
Hiri garbia Dublin, Danimarkarrek eraiki zuten,
Hiri harrizkoa Dublin, Normandarrak harresitu zuten,
Hiri txarra Dublin, Britainiarrek madarikatu zuten,
Gure Hiria Dublin, geuk Irlandarrok baitugu,
Onerako edo txarrerako.
Geure haragiaren haragi, hezurren hezur,
Geure martirien odola harri bakoitzean,
Atzerrian, lur jota, galduta, bakarrik,
Irabazi genuenaren atsekabez, utzi atsekabeak jasatea
Lagunari eta etsaiari.

Zinema eta antzerkia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublingo antzoki ezagun eta nagusienen artean hauek daude: Gaiety antzokia, Abbey antzokia, Olympia antzokia eta Gate antzokia. Gaiety antzokiaren berezitasuna musikal eta opera ekoizpenak dira, eta ospetsua da bere ateak arratseko zuzeneko musika, dantza edo filmen ondoren ikuslego arruntari irikitzeagatik. Abbey antzokia, Yeats barne zen zaletu talde batek 1904an sortu zuen, bertako irlandar literaturako talentuen laguntza eta sustapen moduan. Synge, Yeats bera eta George Bernard Shaw bezalako literaturgileei bultzakada bikaina eman zien. Gate antzokia 1928an sortu zen Europa eta Ameriketako antzerkilan abangoardistei bultzakada bat emateko asmoz- Hiriko antzoki handiena Glanesvine auzunean den Dublin City Universityko The Helixko Mahony Hall aretoa da.

Hiri honetan jaiotako beste antzerkigile ospetsu batzuk hauek dira: Samuel Beckett, Seán O'Casey, Brendan Behan, Maeve Binchy eta Roddy Doyle.

Hiriaren erdigunean dauden antzoki hauetako eszenatokietan gaur egun mundu mailan ospetsuak diren aktore ugarik euren lehendabiziko antzezpen urratsak eman zituzten, hauen artean: Sir Michael Gambon, Noel Purcell, Brendan Gleeson, Stephen Rea, Colin Farrell, Colm Meaney eta Gabriel Byrne. Zineman mundu mailan ospetsu bialaktu diren beste dublindar aktoreak honako hauek dira: Barry Fitzgerald, Maureen O'Hara, Fionnula Flanagan, Patrick Bergin, Colm Ó Maonlaí, Aidan Gillen, Jonathan Rhys Meyers eta Katie McGrath.

Zinemari dagokionez, hiria hainbat filma ospetsuen kokalekua izan da: Mise Éire (1959), The Dead (1987), My Left Foot (1989), The Commitments (1991), The Snapper (1993), Circle of Friends (1995), Michael Collins (1996), The Van (1996), The General (1998), Ordinary Decent Criminal (2000), Yu Ming Is Ainm Dom (2003)... bestalde, 1993ko In the Name of the Father nahiz 1967ko The Italian Job filmetako espetxe-eszenak Kilmainham Gaol espetxe-museoan filmatu ziren.

Musika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

U2 rock musika talde ospetsua.

Dublinen musikak garrantzia handia duen hiria da. Bertan, kaleko musika emanaldiez nahiz tabernetako zuzeneko kontzertuez goza ahal liteke.

Hiria musika talde ospetsu ugariren sorlekua da. 1960ko hamarkadan hirian hainbat folk musika talde sortu ziren: Ceoltóirí Chualann, The Dubliners, The Chieftains, Emmet Spiceland, The Wolfe Tones edota Sweeney's Men. Jada, 1970 eta 1980ko hamarkadetan rock musika taldeen txanda izan zen: Thin Lizzy, U2, Bell X1, Planxty, The Pogues, Aslan, Sinéad O'Connor, Westlife, The Script, B*witched, BoyZone, Rob Smith, The Thrills, Stars of Heaven, Something Happens, A House, Damien Dempsey, Declan O' Rourke eta The Frames.

Artea eta museoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublin hiria Irlandar Arte eta Eszenatoki Artistikoaren topagune garrantzitsua ere bada. Kellseko liburua, mundu osoan ospetsua den zeltiar fraideek 800. urtean eginiriko eskuizkribua Trinity Collegen gordetzen da. Chester Beatty Liburutegiaren eraikinak bere baitan gordetzen du Sir Alfred Chester Beatty (1875-1968) estatubatuar dirudunak (orain ohorezko irlandar herritarra ere bada) bildutako margolan, argitalpen, irudi, liburu arrao eta apaingarrien bilduma. Bildumak K.a. 2700. urteko pieza eta aleak ditu, gehienbat Asia, Ekialde Erdia, Ipar Amerika, Ipar Afrika eta Europakoak. Bertako artisten lanak ere jendeaurrean erakusten dira St. Stephen's Green parkean, hiriaren erdigunean kokatzen den gune publiko nagusiena. Hiri honetan arte areto handiak ere badaude, horien artean Arte Modernoko Irlandar Museoa (Irish Museum of Modern Art), Areto Nazionala (National Gallery), Hugh Lane Udal Aretoa (Hugh Lane Municipal Gallery), Hiriko Artegunea (City Arts Centre), Douglas Hyde Aretoa (Douglas Hyde Gallery), Artegune Proiektua (Project Arts Centre) eta Erret Hiberniar Akademia (The Royal Hibernian Academy).

Dublingo Irlandako Museo Nazionalaren hiru ordezkaritzak honako hauek dira: Arkeologia, Kildare Street kalean; Arte Apaingarriak eta Historia, Collins Barracks kokagunean eta Natur Historia, Merrion Street kalean.[28]

Gastronomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Moore Street kaleko azoka.

Irlandako Errepublikaren barnean Dublin hiriburua eta herrialdearen hego-mendebaldean dagoen Cork hiriaren arten lehia herrikoia dago. Lehia hau gai ugaritan argiratu ohi da, adibidez, Irlandako Errepublikan mundu osoan ospetsua den Guinness garagardoa Dublin hiriburuko ikurtzat jo ohi da, aldiz Cork hiriko garagardoa Murphy delarik.

Hedabideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublin hiria Irlandako Errepublikako hedabideen gune nagusia da, bertan herrialde guztiko egunkari, irrati, telebista nahiz telefono konpainia garrantzitsuenak kokatzen direlarik. Irlandako Errepublikako RTÉ telebista publikoaren egoitza Donnybrook auzoan kokatua dago. Fair City telesaila Carraigstown auzunean girotua dago. TV3 eta Setanta Sports kateen egoitzak ere hiri honetan daude. An Post, Eircom, Meteor, Vodafone Ireland, O2 Ireland eta Hutchison 3G enpresen egoitzak ere bertan kokatuak daude. Bestalde, Dublin hiria herrialde honetako bi egunkari ezagunenen egoitzen kokalekua ere bada: The Irish Times eta Irish Independent, bai eta The Evening Herald aldizkariarena ere.

Dublin hiria hainbat irrati kateen egoitzen kokalekua ere bada: Today FM eta Newstalk, bai eta tokian tokiko edo auzoz-auzoko irrati kateak nahiz irrati kate piratena ere. Dublin hiriko irrati kate entzunenak entzule kopuruari dagokionez honako hauek dira: RTÉ Radio 1 (30.3%), FM104 (13.3%), 98FM (11.9%), RTÉ 2fm (10.4%), Q102 (7%), Spin 1038 (7%), Newstalk (6.8%), Today FM (5.7%), RTÉ lyric fm (2.7%), Dublin's Country Mix 106.8 (2.6%) eta Phantom FM (1.8%). 35 urteko adina baino gehiago duten entzuleen artean aldiz irrati kate entzunenak hauek dira: FM104 (24.9%), Spin 1038 (17.3%) eta 98FM (15.6%).[29] Hiri honetan irlanderazko bi irrati kate entzun daitezke, RTÉ Raidió na Gaeltachta eta Raidió na Life 106.4fm, biek ere euren egoitzak hirian dituztelarik.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublin GAA taldeak joko gaelikotan hartzen du parte. 23 aldiz irabazi du futbol gaelikoaren txapelketa nagusia eta Irlandako konderrien artean garaipen gehien dituen bigarrena da. Hurlingari dagokionez sei garaipen ditu txapelketa nagusian, denak XX mendeko lehenengo erdian lortu bazituen ere. Joko gaelikoen txapelketen finalak Dublin GAAren Croke Park zelaian jokatzen dira.

Futbolari dagokionez Dublingo taldeak dira Irlandako futbol ligan nagusi, besteak beste: Shamrock Rovers F.C., Shelbourne F.C., Bohemian F.C. eta St Patrick's Athletic F.C..

Azkenik, aipatzekoa errugbiak ere arrakasta baduela. Heinecken Cup txapelketa handiaren azken lau ekitaldietatik hiru irabazi ditu Leinster Rugby taldeak.

Garrantzi handiko partidak jokatzeko Aviva Stadium zelaia inauguratu zuten 2010ko maiatzaren 14ean. 50.000 ikuslerentzako tokia du eta Irlandako errugbi eta futbol selekzioen partidak bertan jokatzen dira. UEFA Europa Leagueko finala bertan jokatu zen.

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dublindar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Northside vs Southside
  2. McGee (1863), 50-57. orr
  3. Dublin Castle: at the heart of Irish Histor. Denis McCarthy eta David Benton. 2004. Irish Government Stationary Office. 12–18. orr. isbn= 0-7557-1975-1
  4. Spire cleaners get prime view of city. Irish Independent. 2007ko ekainaren 5a.
  5. The Dublin Spire. 2003.
  6. Parkeei buruzko datuak. Dublingo Udala. Dublincity.ie, 2012ko urtarrilaren 14a.
  7. Phoenix parkeari buruz. New York hiriko Central Park parkearen hedaduraren bikoitza du. Office of Public Works. 2010eko urtarrilaren 2a.
  8. Richest cities in the world by purchasing power in 2009. City Mayors. 2010eko ekainaren 17a
  9. Richest cities in the world by personal earnings in 2009. Citymayors.com. 2009ko abuztuaren 22a.
  10. Dublin falls in city-cost rankings. Irish Times. 2011ko uztailaren 12an.
  11. Dublin employment
  12. E-Flow Website. eFlow. 2011ko uztailaren 29a.
  13. title=DART (Dublin Area Rapid Transit). 2011ko uztailaren 28a.
  14. title=Luas – Frequently Asked Questions. 2011ko uztailaren 29a.
  15. http://transport21.ie/Maps/upload/Image/DrulinRailMapBG.jpg Transport21 webgunea.
  16. Opening date for Terminal 2 set. RTÉ. 2010eko urriaren 21a.
  17. Dublin City Cycling – Cycling Maps
  18. Copenhagenize Consulting – Copenhagenize Index of Bicycle-Friendly Cities 2011
  19. – How does it work? Dublinbikes. 2011ko urtarrilaren 29a.
  20. Dublinbikes Strategic Planning Framework 2011–2016. Dublin City Council. 2011ko uztailaren 29a.
  21. Dublin City Council: Dublin’s bid for City of Science 2012 gathers pace. Dublin City Council. 2008ko uztaila.
  22. Celebrations and hard work begin after capital lands science 'Olympics' for 2012. John Walshe eta Ralph Reigel. Irish Independent. 2008ko azaroaren 25a.
  23. Call for improved infrastructure for Dublin 2 April 2007
  24. "Dublin heralds a new era in publishing for immigrants". The Guardian 12 March 2006.
  25. Foreign nationals now 10% of Irish population 26 July 2007
  26. "Dublin". OPENCities, a British Council project.
  27. Oideachas Trí Mheán na Gaeilge in Éirinn sa Ghalltacht 2010–2011. 2012ko urtarrilaren 9a. gaelscoileanna.ie (Gaeleraz)
  28. National Museum of Ireland
  29. Radio Listenership Up-Date. PDF. 2010eko ekainaren 17a

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Irlanda
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Dublin Aldatu lotura Wikidatan