Durangaldea

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Durangaldea

 Bizkaia
Bizkaia - Durangaldearen kokapena.svg
Azalera 240.13 km²
Biztanleria 76.231 (2010)
Dentsitatea 229 bizt / km²
Udalerriak Abadiño, Atxondo, Berriz, Durango, Elorrio, Garai, Iurreta, Izurtza, Mañaria, Otxandio, Zaldibar eta Zornotza (Amorebieta-Etxano)
Herririk handiena Durango (28.261 biztanle)
www.durangaldea.com/

Durangaldea Bizkaiko hego-ekialdean dagoen eskualdea da. Iparraldean Lea-Artibai dauka mugakide, hegoaldean Zuia-Gorbeialdea (Araba), mendebalean Arratia eta ekialdean Debagoiena (Gipuzkoa).

Hamaika udalerrik osatzen dute, 240,13 km karratu eta ia 76.000 biztanle edukiz (2010). Herri nagusia eta eskualdeari izena ematen diona Durango da, eta herririk txikiena Izurtza da.

Udalerriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Durangaldeko merindadea
Durangaldeko satelite irudia
Herria Biztanleria Lurraldea km²
Escudo de Abadiño.svg Abadiño 7.310 36,26
Escudo de Atxondo.svg Atxondo 1.433 10,34
Escudo de Bermeo.svg Berriz 4.882 29,9
Escudo de Durango.svg Durango 28.261 10,91
Escudo de Elorrio.svg Elorrio 7.252 37.40
Escudo de Garai.svg Garai 323 7,12
Escudo de Iurreta.svg Iurreta 3.812 19,01
Escudo de Izurtza.svg Izurtza 270 4,34
Escudo de Mañaria.svg Mañaria 519 17,73
Escudo de Otxandio.svg Otxandio 1.269 12,43
Escudo de Zaldibar.svg Zaldibar 2.931 11,84
Escudo de Amorebieta Etxano.svg Zornotza 17.969 58,46


Eskualde hau osatzen duten herriek, Ibaizabal ibaiak zeharkatzen duen aranean kokatuta daude. Mallabia eta Ermua, Ego ibaiaren aranean aurkitzen dira eta Otxandio Urkiola mendatearen bestaldean.

Sarrerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arabatik, BI-623 bidea hartuz eta Otxandio zeharkatuz, Urkiolako mendatea igoz Durangaldeko aranean sartu genezake. Sarrerarik garrantzitzuenak N-634 (Bilbo eta Donostia lotzen dituen bidea) eta AP-8 dira.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenengo giza-aztarnak Neolitiko garaikoak dira eta arkeologi lorratz garrantzizkoak aurki ditzake Abadiñoko Bolinkoban (giza okupazioaren aztarnak) eta Oiz eta Sabigain mendietan (trikuharriak eta hilobiak). Aipatzekoa da ere, Bilboko Museo etnografikoan aurkitzen dan Mikeldi izeneko irudia.Gaur egun, Durangoko Ezkurdiko parkean irudi honen kopia bat ikus ditzakegu. Garaiko Momoitioko Juan Deunaren baselizan eta Elorrioko Argiñetan Erdi aroko hilarriak eta hilobiak aurkitu ditzakegu

Durangoko merindadea Durangaldea osatzen duten 12 udalerriek izan zuten lehen eraketa politikoa izan zen Gerediagako baselizan elkartegunea izanik eta Nafarroako Erresumaren menpe. 1200. urtean Gaztelako Erresumaren menpe gelditu zan eta 1212. urtean Bizkaiko Jaurrerian sartu zen Nafarroako erregeak Bizkaiko Jaunari, Navas de Tolosako guduan honek eman zion laguntzaren truke. Ofizialki, 1630. urtean izan zuen Bizkaiko Jaurerrian sarrera batasun eskrituraren bidez. Durangaldeak beti izan zituen Bizkaiko Jaurerrian sartzeko arazoak. Gernikako Biltzar Orokorretan Durangaldeko herri bakoitzak boto bana ez izateak, Gerediagako baselizan egiten ziren Durangaldeko Merindadeko Biltzarrak mantentzea lortu zuen. Merindadean elizateek baino ez zuten parte hartzen, hiribilduek ez zutelako hitzik ezta botorik ere, Bizkaiko Jauntxoek sortuak bait ziren eta beraien foru-legeak izaten bait zituzten. Durangoko merindadetik kanpo gelditzen ziren hiribilduak Elorrio,Ermua, Durango eta Otxandio ziren. 1875eko abenduaren 27an Merindadearen azken batzarra egin zuten.

Sakontzeko, irakurri: «Durangoko merindadea»

Aipatzekoak dira, baita ere,lurralde honetan izan ziren hereje eta sorginkeria mugimenduak. "Durangoko herejeak" izenarekin deitutako mugimendu bat sortu zen Durangon 1437 eta 1442 urteen artean Alonso de Mella fraidearen eraginez. Mellaren pentsaera erlijiosoa Italian sortutako "fraticelli" mugimenduan oinarritua zen eta Durangoko Tabirako San Pedro baselizaren inguruan egin zituen bere lehen biltzarrak. Fernando de Muniqueta presbiteroak, mugimendua handitzen zihoala ikusirik, Joan II. Gaztelakoa erregeari laguntza eskatu zion eskutitz baten bidez eta honek Inkisizioko ikusleak bidali zituen. Epaiketen ondorioz 10 emakume eta gizon bat bizirik erre zituzten eta Frai Alonso de Mella Granada aldera ihes egitea lortu zuen. Durangoko herejeek, justiziaren eraginetik ihes egiteko, tronpa batzuen bidez komunikatzen ziren eta, hori dela eta, gaur egun ere, Durango herria "tronperri" ezizenarekin ezagutzen da.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kulturguneak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Literatura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bertsolaritza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Musika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Ermua
    • alboka musika eskola
  • Durango
    • Durangoko musika kontserbatorioa

Beste batzuk[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Durangoko Pasiñue.
  • Gerediaga Elkartea (Abadiño).
  • Berbalaguna egitasmoa (Durango).
  • Berbaro elkartea(Durango)
  • Ametx euskara eta kultur zerbitzua.(zornotza)
  • Euskal birusa (Ermua)

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urkiolako Parke Naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urkiolako Parke Naturala: 5.958.3 hektarea-ko zabalera dauka, eta Bizkaiko Abadiño, Amorebieta-Etxano, Atxondo, Dima, Durango, Mañaria eta Izurtza udalerriak barne hartzen ditu.

Mendiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Anbotoko mendilerroa eta Aramotzekoa eskualdeko hegoaldean daude. Lehenengoak banatzen ditu Atxondo, Abadiño eta Mañaria alde batean eta Otxandio bestean. Bigarrenak bereizten du eskualdea Arratiarekin.

Iparraldean, beste alde batetik, Oizko mendilerroa dago, Durangaldea eta Lea-Artibai banatzen dituena.

Ekialdean, azkenik, Elgetako mendilerroak eta Udalatx mendiak bereizten ditu Durangaldea eta Deba Goiena.

Hauexek dira tontorrik ezagunenak:

  1. Anboto (1.331 m).
  2. Udalaitz (1.117 m).
  3. Alluitz (1.040 m).
  4. Oiz (1.029 m.).
  5. Leungane (1.009 m).
  6. Mugarra (964 m).
  7. Untzillatx (934 m).
  8. Axtxiki (791 m).

Zerbitzuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elkarteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskararen inguruan, tokian tokiko elkarteen artean Berbaro (Durango) dugu. Bestela, Euskal Herriko elkarteen federakundea den Topaguneak egoitza nagusia Durangon dauka.

Kultur arloan orokorrean, Gerediaga Elkartea (Abadiño) azpimarragarria da. Izan ere hauek dira Durangoko Azoka ezaguna antolatzen dutenak.

Urkiola Landa Garapenerako Alkartea da Durangaldeko 13 udalerri hartzen dituen elkartea da. Bere helburua landa inguruko biztanleen bizi kalitatea kalekoakaz parekatzea da. Berrizko udaletxe zaharrean dauka bere egoitza.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskualdea Bizkaiko txakolinaren ekoizleetakoa da.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]