Durango
Wikipedia(e)tik
- Artikulu hau Bizkaiko herriari buruzkoa da, beste esanahientzat ikus Durango (argipena)
|
Durango |
|||
|---|---|---|---|
 Bizkaia |
|||
|
|||
| Izen ofiziala | Durango | ||
| Antolaketa
Estatua
Autonomia Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea |
Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Bizkaia Durangaldea |
||
| Posta-kodea | 48200 | ||
 |
|||
| Koordenatuak |  Koordenatuak: |
||
| Garaiera | 119 m | ||
| Eremua | 10,79 km2 | ||
| Biztanleria | 27.040 (2006) | ||
| Dentsitatea | 2.416 bizt/km2 | ||
| Euskaldunak | %45,26 (2001) | ||
| Sorrera | XII. mende hasiera inguru | ||
| Herritarra | durangar | ||
| Alkatea | Juan José Ziarrusta Campo (EAJ) | ||
| www.durango-udala.net | |||
Durango Bizkaiko udalerria da. Durangaldeko eskualdean kokatzen da. 10,79 km² ditu eta 2004. urtean 26.069 biztanle zituen.
Mugakideak hauexek ditu: Iparraldean Iurreta, Hegoaldean Izurtza, Mendebaldean Amorebieta-Etxano eta Dima eta Ekialdean Abadiño.
Inguruko hiriburuetatik, horrela dago kokatuta: Bilbotik ekialderantz 30 kilometrotara; Donostiatik mendebalderantz 69 kilometrotara; eta Gasteiztik iparralderantz 45 kilometrotara.
Eduki-taula |
[aldatu] Geografia eta inguru naturala
Bizkaiko barnealdean, eta Ibaizabal ibaiak sortutako lautada txiki baten kokatuta, Durango 10,70km²-ko azalerako udalerria da, hain zuzen ere. Ibaizabal ibaiak, udalerritik pasatzean, Mañaria ibaiko eta Larrinagatxu errekako urak jasotzen ditu.
Udalerriaren barnean, Mugarra (960 metro) eta Neberondo (453 metro) mendiak nabarmentzen dira, karezko mendikate bat osatzen dutena. Mugarra baita Durangaldeko mendizerraren hasiera, Bizkaiko eskualde honetan zehar luzatzen dena. Bertan, Alluitz, Untxillatz edota Anboto bezalako mendiak kokatzen dira; guzti-guztiak Urkiolako Parke Naturalaren barruan daudelarik.
[aldatu] Historia
- XII. mendearen hasieran hiribildua fundatu zuten.
- 1442 inguruan Fray Alonso de Mella herese izendatu zuen eliza katolikoak eta bere aurka inkisixioa bidali. Bibliaren irakurketa pertsonala eta ondasun eta pertsonen askatasun osoa aldarrikatzen zuen.
- 1937ko martxoaren 31n Francoren agindupean hiria bonbardatu zuten, 400 hildako inguru eraginez.
[aldatu] Kultura
[aldatu] Euskara
Mendebaleko euskararen aldaera bat da herriko eta inguruko euskalki jatorrizkoa. Momentu zehatz honetan, eta EUSTAT(Euskal Estatistika Institutua)-en datuei erreparatuta, Durangoko biztanleriaren %45a da euskalduna.
[aldatu] Kulturguneak
- San Agustin Kultur Etxea (ikusi kanpo loturak).
- Etxezarreta Jauregia: Durangoko Arte eta Historia Museoa (ikusi kanpo loturak).
- Plateruena Kafe Antzokia
[aldatu] Monumentuak
Durangon, hurrengo eraikin edo monumentu garrantzitsuak daude:
- Kurutziagako Gurutzea: 1440. urte ingurukoa da. Alonso de Mella fraidearen omenez eraiki zuten, Inkisizioak gogor zapaldu zuenekoa.
- Lariz dorrea: 1483. urtean Isabel Katolikoak ostatu hartu zuen eraikin honetan, Durangora Uriko eta Durango Merindadeko foruak sinatzera etorria.
- Mikeldiko txerria: Erromatarren garaia baino lehenagokoa da, eta irudikatzen duenari buruz teoria asko daude. Jatorrizkoa Bilbon dago (Euskal Museo Etnografikoan). Kopia bat, Ezkurdi plazan ikusi daiteke.
- Santa Anako arkua: 1566. urtean eraiki zuten, estilo Barrokoan. Durango Uriak izan zuen harresiko sei ateetatik geratzen den bakarra da.
- Tabirako San Pedro eliza: Bertakoen ustez, Bizkaiko zaharrena. XII. mendekoak dira aurkitutako aztarnarik zaharrenak.
- Udaletxea: 1570. urten eraiki zuten. Estilo klasikoa dauka.
- Uribarriko Andra Mariren basilika: Estilo gotikoa eta errenazentista. XIV. mendean eraiki zuten. Andra Mariko elizpean egin zuten lehenengo Durangoko Azoka.
[aldatu] Bertsolaritza
- Igor Elortza (1975-), bertsolaria.
- Unai Iturriaga (1974-), bertsolaria.
[aldatu] Literatura
- Durangoko Azoka.
- Herriko idazleak:
- Manu Ertzilla (1953-).
- Paddy Rekalde (1964-).
- Unai Iturriaga (1974-).
[aldatu] Ekitaldiak
- Durangoko Pasiñue (ikusi kanpo loturak).
- Berbalaguna egitasmoa (ikusi kanpo loturak).
- Bizkaiko Durango honetaz gain beste hiru edo lau Durango dagoz munduan. Colorado Estatu Batuetako estatuan, Mexikon Durango estatuan (bi hauekin harreman ofiziala dauka), eta Nikaraguan edota Filipinetan.
[aldatu] Elkarteak
[aldatu] Hedabideak
- Anboto aldizkari digitala (ikusi kanpo loturak).
[aldatu] Ikus, gainera
[aldatu] Kanpo loturak
Durangoko Udala- Durangaldea
- Durangoko Azoka
- Berbalaguna egitasmoa
- Durangoko Arte eta Historia Museoa (Etxezarreta Jauregia)
- Agustin Kultur Etxea
- Durangoko Pasiñue (Aste Santua)
- Plateruena Kafe Antzokia
- Anboto aldizkari digitala
- Bizkaia Irratia (96.7 FM)
