Durango

Artikulu hau Bizkaiko herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus Durango (argipena).

Durango

Bizkaia

Durangoren ikuspegia hegoaldetik.

Izen ofiziala Durango

Estatua
Erkidegoa
Lurralde Historikoa
Eskualdea Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Bizkaia
Durangaldea

Alkatea Aitziber Irigoras Alberdi (EAJ)

Herritarra durangar

Koordenatuak 43°10′N 2°38′W / 43.167°N 2.633°W / 43.167; -2.633Koordenatuak: 43°10′N 2°38′W / 43.167°N 2.633°W / 43.167; -2.633

Eremua 10,91 km²

Garaiera 119 m

Distantzia 30 km Bilbora

Posta kodea 48200

Biztanleria 28.618 bizt. (2012)

Dentsitatea 2.623,1 bizt./km²

Sorrera XII. mende hasiera inguru

http://www.durango-udala.net

Durango Bizkaiko hego-ekialdean dagoen udalerria da, demografikoki hamargarren populatuena dena. Durangaldeko eskualdean kokatzen da. 10,79 km² ditu eta 2012. urtean 28.618biztanle zituen.

Mugakideak hauexek ditu: Iparraldean Iurreta, Hegoaldean Izurtza, Mendebaldean Amorebieta-Etxano eta Dima eta Ekialdean Abadiño.

Inguruko hiriburuetatik, horrela dago kokatuta: Bilbotik ekialderantz 30 kilometrotara; Donostiatik mendebalderantz 69 kilometrotara; eta Gasteiztik iparralderantz 45 kilometrotara.

Geografia eta inguru naturala [aldatu]

Bizkaiko barnealdean, eta Ibaizabal ibaiak sortutako lautada txiki baten kokatuta, Durango 10,70 km²-ko azalerako udalerria da. Ibaizabal ibaiak, udalerritik pasatzean, Mañaria ibaiko eta Larrinagatxu errekako urak jasotzen ditu.

Udalerriaren barnean, Mugarra (960 metro) eta Neberondo (453 metro) mendiak nabarmentzen dira, karezko mendikate bat osatzen dutenak. Mugarra da Durangaldeko mendizerraren hasiera, Bizkaiko eskualde honetan zehar hedatzen dena. Bertan, Alluitz, Untxillatz edota Anboto mendiak kokatzen dira; guzti-guztiak Urkiolako Parke Naturalaren barruan daudela.

Historia [aldatu]

Durangoko planoa Francisco Coellok 1857an egina. Hiribilduaz gain, Durangoko bost errebalak ikus daitezke.

XII. mendearen hasieran Villanueva de Durango izenarekin hiribildua fundatu zuten, Tabira herriaren gainean.
1442 inguruan Fray Alonso de Mella herese izendatu zuen eliza katolikoak eta bere aurka inkisixioa bidali. Bibliaren irakurketa pertsonala eta ondasun eta pertsonen askatasun osoa aldarrikatzen zuen.
1937ko martxoaren 31n Francoren agindupeko hegazkin italiarrek hiria bonbardatu zuten, 400 hildako inguru eraginez.
1965eko azaroaren 1ean Durangoko Azoka antolatu zuten lehenengo aldiz.

Demografia [aldatu]

Bizkaiko beste toki askotan bezala, Durangoko populazioa asko handitu zen XX. mendeko bigarren erdialdean, Espainiatik etorritako jendearen ondorioz. Mendearen amaieran biztanleria egonkortu egin zen, baina XXI. mendearen hasieran berriro ekin zion hazkundeak, ordukoan mundu osoko etorkinen ondorioz.

1990ean Iurreta Durangotik banandu zen; ordutik bere biztanleak ez dira Durangoko estatistiketan agertzen.

Durangoko biztanleria

Politika [aldatu]

Durangoko udaletxea.

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, EAJko Aitziber Irigoras hautatu zuten alkate berriro. Irigorasek Bildu koalizioaren hautagai Urdaspal Bolinagari gailendu zitzaion, nahiz eta biek 8 boto eskuratu udal bilkuran (Bilduren hautagaiak Aralarren botoak ere jaso zituen), EAJ alderdirik bozkatuena izan baitzen.

2011ko maiatzaren 22
Alderdia	Zinegotziak	Boto kopurua
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)	8	4.649 (%34,59)
Bildu	6	3.650 (%27,16)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))	3	1.801 (%13,40)
Alderdi Popularra (PP)	2	1.501 (%11,17)
Aralar	2	1.373 (%10,22)
Ezker Batua - Berdeak (EB-B)	-	465 (%3,46)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

Durangoren ikuspegi orokorra.

Kultura [aldatu]

Euskara [aldatu]

Mendebaleko euskararen aldaera bat da herriko eta inguruko euskalki jatorrizkoa. Gaur egun, Eustaten datuei erreparatuta, Durangoko biztanleriaren %45 da euskalduna.

Kulturguneak [aldatu]

San Agustin Kultur Etxea.
Etxezarreta Jauregia: Durangoko Arte eta Historia Museoa.
Plateruena Kafe Antzokia.

Ekitaldiak [aldatu]

Durangoko Azoka.
Durangoko Pasiñue.

Monumentuak [aldatu]

Durangon, hurrengo eraikin edo monumentu garrantzitsuak daude:

Kurutziagako gurutzea: 1440. urte ingurukoa da. Alonso de Mella fraidearen omenez eraiki zuten, Inkisizioak gogor zapaldu zuenekoa.
Lariz dorrea: 1483. urtean Isabel Katolikoak ostatu hartu zuen eraikin honetan, Durangora Uriko eta Durango Merindadeko foruak sinatzera etorria.
Mikeldiko txerria: Erromatarren garaia baino lehenagokoa da, eta irudikatzen duenari buruz teoria asko daude. Jatorrizkoa Bilbon dago (Euskal Museo Etnografikoan). Kopia bat, Ezkurdi plazan ikus daiteke.
Santa Anako arkua: 1566. urtean eraiki zuten, estilo barrokoan. Durangok izan zuen harresiko sei ateetatik geratzen den bakarra da.
Tabirako San Pedro eliza: Bertakoen ustez, Bizkaiko zaharrena. XII. mendekoak dira aurkitutako aztarnarik zaharrenak.
Udaletxea: 1570. urten eraiki zuten. Estilo klasikoa dauka.
Uribarriko Andra Mariren basilika: Estilo gotikoa eta errenazentista. XIV. mendean eraiki zuten. Andra Mariko elizpean egin zuten lehenengo Durangoko Azoka.