Durango
- Artikulu hau Bizkaiko herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus Durango (argipena).
|
Durango |
||
|---|---|---|
|
|
||
| Izen ofiziala | Durango | |
| Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea |
Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Bizkaia Durangaldea |
|
| Alkatea | Aitziber Irigoras Alberdi (EAJ) | |
| Herritarra | durangar | |
| Koordenatuak | 43°10′N 2°38′W / 43.167°N 2.633°WKoordenatuak: 43°10′N 2°38′W / 43.167°N 2.633°W | |
| Eremua | 10,91 km2 | |
| Garaiera | 119 m | |
| Distantzia | 30 km Bilbora | |
| Posta kodea | 48200 |
|
| Biztanleria | 28.618 bizt. (2012) | |
| Dentsitatea | 2.623,1 bizt./km² | |
| Sorrera | XII. mende hasiera inguru | |
| http://www.durango-udala.net | ||
Durango Bizkaiko hego-ekialdean dagoen udalerria da, demografikoki hamargarren populatuena dena. Durangaldeko eskualdean kokatzen da. 10,79 km² ditu eta 2012. urtean 28.618biztanle zituen.
Mugakideak hauexek ditu: Iparraldean Iurreta, Hegoaldean Izurtza, Mendebaldean Amorebieta-Etxano eta Dima eta Ekialdean Abadiño.
Inguruko hiriburuetatik, horrela dago kokatuta: Bilbotik ekialderantz 30 kilometrotara; Donostiatik mendebalderantz 69 kilometrotara; eta Gasteiztik iparralderantz 45 kilometrotara.
Eduki-taula |
Geografia eta inguru naturala [aldatu]
Bizkaiko barnealdean, eta Ibaizabal ibaiak sortutako lautada txiki baten kokatuta, Durango 10,70 km²-ko azalerako udalerria da. Ibaizabal ibaiak, udalerritik pasatzean, Mañaria ibaiko eta Larrinagatxu errekako urak jasotzen ditu.
Udalerriaren barnean, Mugarra (960 metro) eta Neberondo (453 metro) mendiak nabarmentzen dira, karezko mendikate bat osatzen dutenak. Mugarra da Durangaldeko mendizerraren hasiera, Bizkaiko eskualde honetan zehar hedatzen dena. Bertan, Alluitz, Untxillatz edota Anboto mendiak kokatzen dira; guzti-guztiak Urkiolako Parke Naturalaren barruan daudela.
Historia [aldatu]
- XII. mendearen hasieran Villanueva de Durango izenarekin hiribildua fundatu zuten, Tabira herriaren gainean.
- 1442 inguruan Fray Alonso de Mella herese izendatu zuen eliza katolikoak eta bere aurka inkisixioa bidali. Bibliaren irakurketa pertsonala eta ondasun eta pertsonen askatasun osoa aldarrikatzen zuen.
- 1937ko martxoaren 31n Francoren agindupeko hegazkin italiarrek hiria bonbardatu zuten, 400 hildako inguru eraginez.
- 1965eko azaroaren 1ean Durangoko Azoka antolatu zuten lehenengo aldiz.
Demografia [aldatu]
Bizkaiko beste toki askotan bezala, Durangoko populazioa asko handitu zen XX. mendeko bigarren erdialdean, Espainiatik etorritako jendearen ondorioz. Mendearen amaieran biztanleria egonkortu egin zen, baina XXI. mendearen hasieran berriro ekin zion hazkundeak, ordukoan mundu osoko etorkinen ondorioz.
1990ean Iurreta Durangotik banandu zen; ordutik bere biztanleak ez dira Durangoko estatistiketan agertzen.
| Durangoko biztanleria |
|---|
![]() |
Politika [aldatu]
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, EAJko Aitziber Irigoras hautatu zuten alkate berriro. Irigorasek Bildu koalizioaren hautagai Urdaspal Bolinagari gailendu zitzaion, nahiz eta biek 8 boto eskuratu udal bilkuran (Bilduren hautagaiak Aralarren botoak ere jaso zituen), EAJ alderdirik bozkatuena izan baitzen.
|
2011ko maiatzaren 22 |
||||
| Alderdia | Zinegotziak | Boto kopurua | ||
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) |
|
|
||
| Bildu |
|
|
||
| Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE)) |
|
|
||
| Alderdi Popularra (PP) |
|
|
||
| Aralar |
|
|
||
| Ezker Batua - Berdeak (EB-B) |
|
|
||
| Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean | ||||
Kultura [aldatu]
Euskara [aldatu]
Mendebaleko euskararen aldaera bat da herriko eta inguruko euskalki jatorrizkoa. Gaur egun, Eustaten datuei erreparatuta, Durangoko biztanleriaren %45 da euskalduna.
Kulturguneak [aldatu]
- San Agustin Kultur Etxea.
- Etxezarreta Jauregia: Durangoko Arte eta Historia Museoa.
- Plateruena Kafe Antzokia.
Ekitaldiak [aldatu]
- Durangoko Azoka.
- Durangoko Pasiñue.
Monumentuak [aldatu]
Durangon, hurrengo eraikin edo monumentu garrantzitsuak daude:
- Kurutziagako gurutzea: 1440. urte ingurukoa da. Alonso de Mella fraidearen omenez eraiki zuten, Inkisizioak gogor zapaldu zuenekoa.
- Lariz dorrea: 1483. urtean Isabel Katolikoak ostatu hartu zuen eraikin honetan, Durangora Uriko eta Durango Merindadeko foruak sinatzera etorria.
- Mikeldiko txerria: Erromatarren garaia baino lehenagokoa da, eta irudikatzen duenari buruz teoria asko daude. Jatorrizkoa Bilbon dago (Euskal Museo Etnografikoan). Kopia bat, Ezkurdi plazan ikus daiteke.
- Santa Anako arkua: 1566. urtean eraiki zuten, estilo barrokoan. Durangok izan zuen harresiko sei ateetatik geratzen den bakarra da.
- Tabirako San Pedro eliza: Bertakoen ustez, Bizkaiko zaharrena. XII. mendekoak dira aurkitutako aztarnarik zaharrenak.
- Udaletxea: 1570. urten eraiki zuten. Estilo klasikoa dauka.
- Uribarriko Andra Mariren basilika: Estilo gotikoa eta errenazentista. XIV. mendean eraiki zuten. Andra Mariko elizpean egin zuten lehenengo Durangoko Azoka.
Argazki galeria [aldatu]
Durangar ezagunak [aldatu]
Herritar ezagunen artean Juan de Zumarraga fraidea dugu, Mexikoko unibertsitatea XVI. mendean sortu zuena, Xabier Castillo Athletic-ko jokalaria, Pablo Pedro Astarloa apaiz euskaltzalea eta Unai Iturriaga eta Igor Elortza bertsolariak, besteak beste.
Elkarteak [aldatu]
- Cultural Durango, futbol taldea.
- Berbaro, euskara elkartea.
Hedabideak [aldatu]
Ikus, gainera [aldatu]
Erreferentziak [aldatu]
Kanpo loturak [aldatu]
- (Euskaraz)(Gaztelaniaz)(Frantsesez)(Ingelesez)Durangoko Udala
- (Euskaraz)(Gaztelaniaz)(Frantsesez)(Ingelesez)Durangaldea
- (Euskaraz)(Gaztelaniaz)Durangoko Azoka
- (Euskaraz)(Gaztelaniaz)Berbalaguna egitasmoa
- (Euskaraz)(Gaztelaniaz)Durangoko Arte eta Historia Museoa (Etxezarreta Jauregia)
- (Euskaraz)(Gaztelaniaz)Agustin Kultur Etxea
- (Euskaraz)(Gaztelaniaz)Durangoko Pasiñue (Aste Santua)
- (Euskaraz)(Gaztelaniaz)Plateruena Kafe Antzokia
- (Euskaraz)Anboto aldizkari digitala
- (Euskaraz)Bizkaia Irratia (96.7 FM)
