Elgeta
|
Elgeta |
|||
|---|---|---|---|
 Gipuzkoa |
|||
 |
|||
|
|||
| Izen ofiziala | Elgeta | ||
| Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea |
Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Gipuzkoa Debagoiena |
||
| Alkatea | Oxel Erostarbe Tubilla (Aralar) |
||
| Herritarra | elgetar | ||
| Koordenatuak | 43°8′11″N 2°29′12″W / 43.13639°N 2.48667°WKoordenatuak: 43°8′11″N 2°29′12″W / 43.13639°N 2.48667°W | ||
|
|
|||
| Eremua | 16,83 km2 | ||
| Garaiera | 200-725 m | ||
| Distantzia | 78 km Donostiara | ||
| Posta kodea | 20690 |
||
| Biztanleria | 1.106 bizt. (2011) | ||
| Dentsitatea | 65,72 bizt./km² | ||
| Sorrera | 1335ko irailaren 13 | ||
| http://www.elgeta.org | |||
Elgeta Gipuzkoako mendebaldean dagoen udalerri txikia eta euskalduna da, Debagoiena eskualdean eta Bizkaiko mugan dagoena. Bidegurutze garrantzitsua da, Eibar 8 kilometrotara, Bergara 6 km-tara eta Elorrio 6 km-tara baitaude. Inguruko hiriburuei dagokienez, Gasteiztik 42 km-tara, Bilbotik 45 km-tara eta Donostiatik 78 km-tara dago.
2009tik UEMAko mankomunitate euskalduneko partaidea da.
Eduki-taula |
Geografia [aldatu]
Mugakideak [aldatu]
Mugakide hauek ditu: Iparraldean Eibar eta Zaldibar (Bizkaia), hegoaldean eta ekialdean Bergara eta mendebaldean Zaldibar eta Elorrio (Bizkaia).
Inguru naturala [aldatu]
Gipuzkoako herri altuenetariko bat da Elgeta, itsas mailatik 462 metrotara kokatuta, lehen esan bezala bi herrialdeen artean administratiboki, eta hidrologikoki bi isurialdeen banalerroan ere bai, alde batetik Deba ibaia eta bestetik Ibaizabal. Halaber, Ibur, Ubegi, Ubera eta Angiozar errekek udalerria zeharkatzen dute.
Bestela, udalerri honen lurraldean Intxorta, Eguaspeko haitza, Larrabilburu, Azkonabieta, Udalaitz eta Larraluze mendiak daude, larreekin tartekatuta eta pago eta haritz bakan batzuk oraindik ere badaudelarik. zuhaitz mota nagusiena, berriz, Intsinis pinua da.
Auzuneak [aldatu]
Herriguneaz gain, Aixola, Goimendi, Egotxeaga, Larragibel, Arantzeta, Uriburu, Uriarte, Antzuategi, Isusigarra, Errota eta Asentzio landa-auzuneek udalerria osatzen dute.
Historia [aldatu]
- Erdi Arokoak dira lurralde honetako lehenengo biztanleak, gaurko Olaegi eta Jaolatza baserrien inguruan, Uberan. Zonalde horretan ere Uriarteko Andra Mariren santutegia dago, eskualdeko lehendabiziko aztarna kristaua dena, XIV. mendekoa. Garai hartan ere, zehazki 1335eko irailaren 13an, Gaztelako Alfontso XI.a erregeak Elgetako hiribildua fundatu zuen eta Gasteizko forua eman zion.
- 1924ko maiatzaren 18an bertan sortu zuten http://www.emf-fvm.com/index.aspx ("Federación Vasco Navarra de Alpinismo") elkartea.
- 1928 arte Angiozar eta Ubera auzoak elgetarrak izan ziren. Urte hartatik aurrera Bergararen barruan gelditu ziren.
- 1936ko irailetik 1937ko apirilera arte Espainiako Gerra Zibilaren frontea herrian egon zen, 7 hilabeteko erresistentzia luzatuz. Intxorta mendiak izan ziren gudarien gotorlekua Intxortetako guduan.
Kultura [aldatu]
Ondarea [aldatu]
- Andra Mari Jasokundearen parrokia.
- Urrupain dorretxea edo Abidrio Etxea (1564).
- Diputazio Etxea (1868).
- Uriarteko baseliza.
- Antzuategi Erdikoa baserria (XVII. mendekoa).
- San Salbatore baseliza.
- San Roke Deuna kaleko 6. eta 36. zenbakiko etxeak (XVI. mendekoak).
- Ostatu Txikia.
- Torrezar ostatua.
Euskara [aldatu]
Mendebaleko euskararen aldaera bat da herriko jatorrizko euskalkia eta gaur egun ere herritarren %85a inguru euskal hiztunak dira.
Elgetarrek ÉL-ge-ta ahoskatzen dute beren herriaren izena, entonazio argi batean lehen silaban jarriz indarra. Kontraste bizia egiten du horrek gaztelaniazko Elgueta entonatzen den moduarekin.
Kafe Antzokia [aldatu]
Espaloia Kafe Antzokia kulturgunea 2004ko ekainean zabaldu zuten, eskualdeko erreferentea dena.
Ekonomia [aldatu]
Lehen sektore ekonomikoa nagusia izan da tradizionalki Elgetan, beste euskal herrietan bezala, abeltzaintza eta basogintza nagusiki. Industria inguruko herrietan baino beranduago sartu zen, burdinolak eta errotak jarduera zaharrak ordezko moduan bazeudelarik.
1965 inguruan industrializazioa hasi zen, eta gaur egun hartzen du herriko jarduera osoaren erdia.
Demografia [aldatu]
| Eboluzio demografikoa | ||||||||||||||
| Urtea | 1860 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 1996 | 2001 | 2004 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Biztanleak | 2399 | 2169 | 2167 | 2322 | 997 | 818 | 876 | 982 | 1222 | 1152 | 1007 | 982 | 974 | 1002 |
Administrazioa [aldatu]
| Alderdi politikoa | 2011 | 2007 | ||
|---|---|---|---|---|
| Botuak% | Zngtzk | Botuak% | Zngtzk | |
| Aralar | 37,85% | 4 | 39,13% | 4 |
| Bildu | 37,69% | 3 | - | - |
| Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ-PNV) | 21,23% | 2 | - | - |
| Eusko Alkartasuna (EA) | - | - | 32,45% | 3 |
| Eusko Abertzale Ekintza (EAE-ANV) | - | - | 26,71% | 2 |
Elgetar ezagunak [aldatu]
- Jose Luis Elkoro (1935-), politikaria.
- Aitor Elkoro (1967-), pilotaria.
- Rebeka Ubera (1972-), politikaria.
- Oxel Erostarbe (1979-), politikaria.
- Josu Etxaniz (1985-), futbolaria.
Halaber, guztiz nabarmentzekoak dira pertsonaia entzutetsu hauek:
- Nicolás Aranzabal industriala.
- Martín Fulgencio Elorza Legaristi monsinorea, Moyobambako (Peru) artzapezpikua.
- Karmelo Plagaro Cordero, Bilboko Juan Manuel Sánchez Marcos ikastetxe publikoaren zuzendaria.
- Jon Marcaide, Valentziako Unibertsitateko Astronomia eta Astrofisikaren katedraduna eta Zientzietako Erret Akademia espainiarraren kidea.
Kanpo loturak [aldatu]
- (Euskaraz)(Gaztelaniaz) Elgetako udala
- (Euskaraz) Goiena.net atarian Elgetako albisteak
- (Euskaraz)(Gaztelaniaz) Intxorta 1937 Kultur Elkartea
|
|||||||
|
|||||||
