Emakumeak informatikan

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Ada Lovelace. Makina konputazionalen lehen emakume programatzailea.

Informazio aroaren agertzearekin batera informatikan emakumeek zuten eta etorkizunean izango duten rolaren ardura nabarmendu egin zen mundu osoan. Kezka hauek genero berdintasunari buruzko eztabaida publikoak bultzatu zituzten, aplikazio informatikoek gizartean geroz eta eragin handiagoa zutela ikustean. Eztabaida horrek informazioaren teknologian emandako berrikuntzen hedapenean lagundu du eta baita hautemandako sexismoaren nahigabeko efektuak murrizten.

Deskribapen orokorra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estatu Batuetan, informazioaren teknologia programetan informatikako graduko ikasketak burutzen zituzten emakumeen kopurua 1980ko hamarkadaren erdialdean heldu zen bere puntu gorenera. [1] Informatikan batez ere, graduko titulua lortzen duten emakumeen kopurua izugarri jaitsi da. Taulbee informatika ikerketa elkarteak burututako inkesta berriko zenbakien arabera kopurua %12 azpitik dago jada, 80. hamarkada erdialdean %40koa zelarik.[2] Antzeko egoera ikusten da Kanadan, non informatikan diharduten emakume kopuruaren gutxitzea agerikoa den.

Ikerketak konputazioari buruzko kontzeptu oker ugari daudela oraindik eta hauek emakumeak desanima ditzaketela frogatzen du.[3] Informatikari buruzko gaizki-ulertu handienetako bat "geek faktorea"-rena edo "makinen zoro asoziala"-rena da. Uste da unibertsitate ikasle batek egun osoa eman behar duela teklatu eta ordenagailu baten aurrean lanean. "Geek faktoreak" bai neska bai bigarren hezkuntzako neskengan du eragina, baina neskengan efektu negatibo bat baino gehiago dituela dirudi. [4]

Universidad de Gonzaga-ko De Palma katedradunak uste dut neska gehiago erakarri litezkeela informatika ikasketek matematikekin duten antzekotasuna azpimarratuz gero.[5] Berak bost forma iradokitzen ditu neskekiko informatikaren erakargarritasuna hobetzeko:

  1. Irakatsi programatzen sinboloen manipulaziorako gaitasuna erakusten duen edozein neskari.
  2. Neskei programatzen irakasterakoan eragiketak logika purutik ahalik eta hurbilen mantendu. Murriztu software pakete ilunekiko, luxuzko interfaze grafikoekiko eta irismen handiko DEAkiko mendekotasuna.
  3. Irakatsi informatika zuzenean ordenagailurik maneiatu gabe. Tekleatzen ibiltzeak gehiago erakartzen ditu mutilak neskak baino.
  4. Saiatu programazio lanak iraupen laburrekoak izan daitezen, lehenengo etapetan behintzat. Matematiken diziplinaren aspektuetako bat esleipen problemek pertsona bat aldi baterako pentsatzen jartzeko zailtasuna dutela da, baina ez dutela hau gogogabetu eta interesa galarazteko besteko zailtasunik.
  5. Erabili programazio lengoaia notazio sistema bezala eta saihestu lengoaia berriak.

Hamarkada bakar batean emakumeen artean informatika karrera jarraitzeko asmoa duten unibertsitate ikasleen kopurua 1980. urtea baino lehenagoko mailetara jaitsi dela ikusiz,[6] baliteke goian eskainitako aholkuak eraginkorrak ez izana edota leku askotan aplikatu ez izana. Adibidez, "irakatsi informatika ordenagailurik gabe" aholkua zentzugabekoa eta atzerakoia da, batez ere gaur egun ordenagailuak bizitza modernoaren ia aspektu guztietan errotuta baitaude. Ordenagailuekin lehen hartu-emana izan aurretik izandako esperientzia positibo eta proaktiboek, hala nola Carnegie Mellon unibertsitateko jada hildako Randy Pausch-ek sortutako Alice proiektuak,[7], erakutsi dute askoz ere eraginkorragoak direla etorkizunean arlo honetan lan egitea kontsideratuko luketen nesken gogoa sortzea eta jarraitzea.

Emakumeak Informatikara Erakartzen[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ipar Amerikako unibertsitate batzuk beraien informatika programak aldatzen ari dira emakumeentzako erakargarriagoak egiteko asmoz. IBM bezalako enpresek ere neska gazteak ingeniaritza, teknologia eta zientzian interesatzera bultzatzen dituzte. IBMk 11 eta 13 urte bitarteko neskato gazteentzat kanpamentuak antolatzen ditu (E.X.I.T.E.).

Gainera, informatika zientzialariak ezagutzera emateko esfortzuak egiten ari dira Grace Hopper Celebration of Women bezalako kongresuen bidez, alorrean lanean diharduten emakumeak bildu, elkarlanean aritu eta bere lanak aurkeztu ditzaten.

Erresuma Batuan, British Computer Society (BCS) eta beste erakunde batzuek "emakumeak informatikan" kausa sustatzen duten taldeak dituzte, hala nola, BCSWomen, Sue Negrok sortua, BCS eta Emakumearen Foroa.

Generoen Teoria eta Emakumeak Informatikan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2008. urteko liburu batek, Gender and Information Technology: Moving Beyond Access to Co-Create Global Partnership, transformazio kulturalari buruzko Riane Eisler-en teoria erabiltzen du teknologiaren atzipenaren gaineko diziplinarteko sistema sozialei buruzko ikuspuntua emateko.[8] (Eisler ezagunagoa da The Chalice and the Blade Our History, Our Future nazioarteko best-seller-agatik). Gender and Information Technology lanak sistema menderatzaileetatik elkarlan-sistemetara nola pasa daitekeen aztertzen du - nola islatzen den lau instituzio sozial nagusietan (komunikazioa, komunikabideak, hezkuntza eta negozioak) - mundu mailan egiazko iraultza digital baten sorkide izatearen nozio sinplista baino harago joaten lagun gaitzake.[8]

2000. urteko liburu batek, Athena Unbound,[9] emakume zientzialariei buruzko analisi bat aurkezten du (elkarrizketa eta inkestetan oinarritua) berauen lehen haurtzaroko interesetatik hasita unibertsitate, graduondoko eskola eta azkenik lanpostu akademikoraino. Liburu honen tesia honako hau da: "emakumeek generoarekin zerikusia duten hamaika eragozpenei egin behar diete aurre karrera zientifikoetan sartu eta arrakasta izateko, oztopo hauek berdin jarraitzen dute, azkenotan aurrerapenak badaude ere".[9]


Nazioarteko Ikuspuntua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mendebaldeko herrialdeak ados datoz emakumea eta informatika batzen dituen alor honetan, eta oso antzeko zenbakiak erakusten dituzte.

Bere egoitza Vancouverren duen SWIFTek ("Supporting Women in Information Technology") egindako inkesta baten arabera, Kanadak ere emaitza interesgarriak ditu. Inkestak 7411 parte-hartzaileren erantzunak batu zituen, zeinei beraien karrera aukerei buruzko galderak egin zitzaizkien. Emakumeek informatikaren alorrean arrakasta izateko beharrezkoak diren gaitasunak ez dituztela uste dute. Honek oinarri sendoa ematen du gaitasunen ikuspuntua eta karrera hautaketaren arteko korrelazio positiboa azaltzeko.[10]

Edinburgon, Eskozia, egoitza duen proiektu batek, "Inklusio-estrategiak: Generoa eta Informazioaren Gizartea" (SIGIS)[11] Europan barrena independenteki burututako 48 kasu azterketetan oinarrituta egindako ikerketaren ondorioak argitaratu zituen. Ondorioak kontratazioan zentratzen dira, baita alor honetan ikasten ari diren emakumeak mantentzeko erabiltzen diren tekniketan ere. Teknika hauek rol modeloen eraketatik publizitate kanpaina eta informatikako alorra genero ikuspuntutik neutroagoa dela ematen duen esleipen kuoten erabilerara doaz. [12] Hezkuntzan irakasleriaren eta zerbitzu teknologikoen kalitatea hobetuko luketen erreformak ere iradokitzen dira.[12] Informatikaren industria mailan generoen arteko desberdintasunarekin bukatzeko arrazoien laburpen batek honako hauek batzen ditu:[12]

  1. Justiziaren argudioa - emakumeek ez dute etengabeko hazkundea duen bide teknologiko baten bitartez gizartean eragina izateko aukerarik
  2. Aukera berdintasunaren argudioa - IKTek eskaintzen dituzten eskubide eta onuren galera
  3. Baliabideen argudioa - emakumeen alferrik galdutako talentu eta esperientzien ondoriozko galera sozialak
  4. Lan-merkatuaren argudioa - etorkizunean emakumeak langile gaitu bezala izan lezakeen eginkizuna aztertzen du.

Asiako herrialdeetako egoera oso desberdina da. Ikerketak adierazten duenez, Malasiak ditu ehuneko orekatuenak, ia-ia erdia eta erdia. [13] Uste da agian Malasiako emakumeek IT karrerak beste edozein lan bezala hartzen dituztelako, eta ez estatusaren sinbolo bezala, izan litekeela. Konputazioaren industrian lan batek, gainera, lanpostu seguruago bat izatea esan nahi du. IT garatze bidean zegoen sektorea zelakoaren uste sakona eta lan aukeren iturburu garrantzitsua, gurasoak bere seme-alabak arlo horretarantz gidatzera bultzatu zituen, generoa kontutan hartu gabe.[13]

Indiako kasua mendebaldeko herrialdeetakoaren kontrakoa da. Informatikarien eskaera handia dago, baina ez daude kalitatezko hezkuntza eskaintzen duten behar beste unibertsitate ospetsu (hau aldatzen ari da, hala ere). ITen industria eskala handira lanpostuen iturburu izan denez, ingeniaritza arloko karrerak eta hezkuntza, batez ere ingeniaritza informatikoa, aukeratzen dituzten emakumeen tasa handiagoa da. Informatika Ingeniaritza nahiko garbia da, hau da, ez dago lantegietako karreren barne. Karrera gehienak programazioari lotuta daude eta erraz burutu daitezke etxetik. Unibertsitate ospetsuetan graduatutako informatikariak oso errespetatuak dira gainera. Gurasoek ere zeresan handia dute erabakietan, informatika ingeniaritza sustatzen baitute gehienbat. Orduan ere, lehia gogorra da eta unibertsitate onenetan sartzea lortzen duten emakume gutxiak oso errespetatuak dira.


Emakumeen Historia Informatikan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 1842: Ada Lovelace (1815-1852), Charles Babbage-en analisi-motorraren analista eta "lehen ordenagailu-programatzaile" bezala ezagutua.[14]
  • 1893: Henrietta Swan Leavitt, Harvard unibertsitateko informatikarien taldekoa, datu astronomikoen eraketan ziharduten emakume taldea; beren lana funtsezkoa da Zefeida izar aldakorrak aurkitzeko, unibertsoaren hedapenaren froga izan zirenak.
  • 1942: Hedy Lamarr (1913-2000), Hollywood-eko diva eta irrati-uhinen hedapen espektroaren forma goiztiar baten asmatzaileen kidea.
  • 1943: WREN Colossus ordenagailuaren operadoreak Bletchley Park-en 2. Mundu Gerran.
  • 1946: Jean Jennings Bartik, Betty Snyder Holberton, Frances Bilas Spence, Kathleen McNulty Mauchly Antonelli, Marlyn Wescoff Meltzer eta Ruth Lichterman Teitelbaum, lehenengo ENIAC ordenagailuaren jatorrizko programatzaileak.
  • 1949: Grace Hopper (1906-1992), Estatu Batuetako Marinako ofiziala eta Harvard Mark I ordenagailuaren programazioaren arduraduna, "COBOL-en ama" ezizenez ezagutua. Historiako lehen konpiladorea garatu zuen A-0 izenez ezagutzen den ordenagailu elektroniko batentzat.
  • 1962: Jean E. Sammet (1928 -), matematikaria eta konputazio zientzialaria; FORMAC programazio-lengoaia garatu zuen. Programazio-lengoaien sailkapen eta historiari buruz luze idatzi zuen lehen pertsona izan zen (1969).
  • 1965:Mary Allen Wilkes, ordenagailu-programatzailea, etxean ordenagailu bat erabili zuen lehen pertsona eta lehen miniordenagailurako (LINC) sistema eragile bat (LAP) garatu zuen lehen pertsona.
  • 1968: Barbara H. Liskov (1939 -), Konputazio Zientzietan doktoratutako lehen emakumea, (1968), Turing 2009 sariaren irabazlea.
  • 1972: Karen Spärck Jones (1935etik 2007 arte), informazioaren berreskuratzean eta lengoaia naturalaren prozesamenduan aitzindaria.
  • 1979: Carol Shaw (?), Joko-diseinatzailea eta programatzailea Atari Corp. eta Activision enpresetan.
  • 1983: Adele Goldberg (1945 -), Smalltalk diseinatu eta garatu zuten pertsonetariko bat
  • 1984: Roberta Williams (1953 -), ordenagailu pertsonaletarako abentura-joko grafikoen arloan bere lana aitzindaria izan zen, batez ere King's Quest serierako.
  • 1984: Susan Kare (1954 -), 1980ko hamarkadan Apple Macintosh-erako hainbat ikono eta interfaze-elementu sortu zituen, NeXT enpresan aritu zen sormen-zuzendari lanetan.
  • 1985: Radia Perlman (1951 -), Spanning Tree protokoloa asmatu zuen. Ikerketa zabal eta berritzailea burutu du, batez ere enkriptazioan eta sareetan. USENIX Lifetime Achievement Award 2007 saria eman zioten, besteak beste.
  • 1985: Irma Wyman (~ 1927 -), Honeywell-en lehen informazio-zuzendaria.
  • 1986: Hannah Smith CRASH errebistako lankidea.
  • 1988: Eva Tardos (1957 -), Fulkerson sariaren irabazlea izan zen algoritmoen analisi eta diseinuari buruz burututako ikerketengatik.
  • 1993: Shafi Goldwasser (1958 -), konputazio teorikoaren arloko zientzialaria, Gödel Saria birritan irabazi duena. konplexutasunaren teoria, kriptografia eta zenbakien konputuaren teoria ikertzeagatik eta, eta zero ezagueraren frogak asmatzeagatik.
  • 1993: Barbara Liskov Jeannette Wing-ekin batera Liskov-en ordezkapen-printzipioa garatu zuen.
  • 1994: Sally Floyd (~ 1953 -), ezaguna da Transmission Control Protocol-etan egin zuenagatik.
  • 1996: Xiaoyuan Tu (1967 -), ACM erakundearen Doktoretza-Tesi Saria jaso zuen lehen emakumea.
  • 1997: Anita Borg (1949-2003), Emakumearen eta Teknologiaren Institutuaren (IWT) zuzendari eta fundatzailea.
  • 2004: Jeri Ellsworth (1974 -), autodidakta txipen diseinuan, eta C64 Direct-to-TV txiparen asmatzailea.
  • 2005: Mary Lou Jepsen (1965 -), Eramangarri Bat Haur Bakoitzeko (One Laptop Per Child, OLPC) proiektuaren fundatzailea eta teknologia saileko zuzendaria, Pixel Qi-ren fundatzailea.
  • 2006: Frances E. Allen (1932 -), ACM Turing saria jaso zuen lehen emakumea.
  • 2008: Iratxe Esnaola Arribillaga (1981 -), PuntuEus elkartearen sortzaileetako bat izan zen.
  • 2010: Arantza Illarramendi, Espainiako Informatika Zientifikorako Elkarteak ematen duen "Urteko Informatikariari eskainitako Aritmel Saria" jaso zuen lehen emakumea (SCIE) datu-baseen arloan egindako lanagatik.[15]
  • 2011: Marissa Mayer (1975 -), Google enpresako lehendakariordea Bilaketen eta Erabiltzaileen Esperientziako sailean.
  • 2012: Luz Castro (1972 -), Ada Byron saria jaso zuen, Galiziako Ingeniari Informatikoen Elkarte profesionalak emandakoa. [16] [17]
  • 2013: Arantza Diaz de Ilarraza Sanchez, Gipuzkoako Foru Aldundiaren Antton Abadia saria jaso zuen Ixa taldearen izenean.[18]

Emakumeen Informatika Erakundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Thomas J. Misa, ed. Gender Codes: Why Women Are Leaving Computing (Wiley/IEEE Computer Society Press, 2010).
  2. CRA Taulbee Survey 2008-9
  3. Txantiloi:Cita publicación
  4. Txantiloi:Cita web
  5. De Palma, Paul "Viewpoint: Why women avoid computer science", Communications of the ACM, Volume 44 , Issue 6, June 2001.
  6. Txantiloi:Cita web
  7. Txantiloi:Cita web
  8. a b Kirk, Mary. (2008). Gender and Information Technology: Moving Beyond Access to Co-Create Global Partnership. Hershey, PA: IGI Global. ISBN 978-1-59904-786-7
  9. a b Etzkowitz, Henry; Kemelgor, Carol; Uzzi, Brian, ATHENA UNBOUND - The advancement of women in science and technology, Cambridge University Press, ISBN 0-511-03833-X (ISBN 978-0-511-03833-4), 2000.
  10. Txantiloi:Cita web
  11. Txantiloi:Cita web
  12. a b c Txantiloi:Cita web
  13. a b Txantiloi:Cita web
  14. J. Fuegi eta J. Francis, "Lovelace & Babbage and the creation of the 1843 'notes'." Annals of the History of Computing 25 #4 (Oct-Dec 2003): 18-26. Digital Object Identifier
  15. Aritmel saria Arantza Illarramendiri.
  16. (Galizieraz) El Correo Gallego (2012/10/18) O CPEIG recoñece á enxeñeira informática Luz Castro co premio Ada Byron.
  17. (Gaztelaniaz) La Voz de Galicia (2012/10/18) La ingeniera Luz Castro gana el premio Ada Byron.
  18. Garai berrietan euskara lantzeko tresna berriak sortzeagatik jaso du Ixa taldeak Abbadia saria Gipuzkoako Foru-Aldundiaren prentsa-bulegoa.

Kanpo-estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]