Emakumeak informatikan

Ada Lovelace. Makina konputazionalen lehen emakume programatzailea.

Informazio aroaren agertzearekin batera informatikan emakumeek zuten eta etorkizunean izango duten rolaren ardura nabarmendu egin zen mundu osoan. Kezka hauek genero berdintasunari buruzko eztabaida publikoak bultzatu zituzten, aplikazio informatikoek gizartean geroz eta eragin handiagoa zutela ikustean. Eztabaida horrek informazioaren teknologian emandako berrikuntzen hedapenean lagundu du eta baita hautemandako sexismoaren nahigabeko efektuak murrizten.

Deskribapen orokorra

Estatu Batuetan, informazioaren teknologia programetan informatikako graduko ikasketak burutzen zituzten emakumeen kopurua 1980ko hamarkadaren erdialdean heldu zen bere puntu gorenera. Informatikan batez ere, graduko titulua lortzen duten emakumeen kopurua izugarri jaitsi da. Taulbee informatika ikerketa elkarteak burututako inkesta berriko zenbakien arabera kopurua %12 azpitik dago jada, 80. hamarkada erdialdean %40koa zelarik. Antzeko egoera ikusten da Kanadan, non informatikan diharduten emakume kopuruaren gutxitzea agerikoa den.

Ikerketak konputazioari buruzko kontzeptu oker ugari daudela oraindik eta hauek emakumeak desanima ditzaketela frogatzen du. Informatikari buruzko gaizki-ulertu handienetako bat "geek faktorea"-rena edo "makinen zoro asoziala"-rena da. Uste da unibertsitate ikasle batek egun osoa eman behar duela teklatu eta ordenagailu baten aurrean lanean. "Geek faktoreak" bai neska bai bigarren hezkuntzako neskengan du eragina, baina neskengan efektu negatibo bat baino gehiago dituela dirudi.

Universidad de Gonzaga-ko De Palma katedradunak uste dut neska gehiago erakarri litezkeela informatika ikasketek matematikekin duten antzekotasuna azpimarratuz gero. Berak bost forma iradokitzen ditu neskekiko informatikaren erakargarritasuna hobetzeko:

1. Irakatsi programatzen sinboloen manipulaziorako gaitasuna erakusten duen edozein neskari.
2. Neskei programatzen irakasterakoan eragiketak logika purutik ahalik eta hurbilen mantendu. Murriztu software pakete ilunekiko, luxuzko interfaze grafikoekiko eta irismen handiko DEAkiko mendekotasuna.
3. Irakatsi informatika zuzenean ordenagailurik maneiatu gabe. Tekleatzen ibiltzeak gehiago erakartzen ditu mutilak neskak baino.
4. Saiatu programazio lanak iraupen laburrekoak izan daitezen, lehenengo etapetan behintzat. Matematiken diziplinaren aspektuetako bat esleipen problemek pertsona bat aldi baterako pentsatzen jartzeko zailtasuna dutela da, baina ez dutela hau gogogabetu eta interesa galarazteko besteko zailtasunik.
5. Erabili programazio lengoaia notazio sistema bezala eta saihestu lengoaia berriak.

Hamarkada bakar batean emakumeen artean informatika karrera jarraitzeko asmoa duten unibertsitate ikasleen kopurua 1980. urtea baino lehenagoko mailetara jaitsi dela ikusiz, baliteke goian eskainitako aholkuak eraginkorrak ez izana edota leku askotan aplikatu ez izana. Adibidez, "irakatsi informatika ordenagailurik gabe" aholkua zentzugabekoa eta atzerakoia da, batez ere gaur egun ordenagailuak bizitza modernoaren ia aspektu guztietan errotuta baitaude. Ordenagailuekin lehen hartu-emana izan aurretik izandako esperientzia positibo eta proaktiboek, hala nola Carnegie Mellon unibertsitateko jada hildako Randy Pausch-ek sortutako Alice proiektuak,, erakutsi dute askoz ere eraginkorragoak direla etorkizunean arlo honetan lan egitea kontsideratuko luketen nesken gogoa sortzea eta jarraitzea.

Emakumeak Informatikara Erakartzen

Ipar Amerikako unibertsitate batzuk beraien informatika programak aldatzen ari dira emakumeentzako erakargarriagoak egiteko asmoz. IBM bezalako enpresek ere neska gazteak ingeniaritza, teknologia eta zientzian interesatzera bultzatzen dituzte. IBMk 11 eta 13 urte bitarteko neskato gazteentzat kanpamentuak antolatzen ditu (E.X.I.T.E.).

Gainera, informatika zientzialariak ezagutzera emateko esfortzuak egiten ari dira Grace Hopper Celebration of Women bezalako kongresuen bidez, alorrean lanean diharduten emakumeak bildu, elkarlanean aritu eta bere lanak aurkeztu ditzaten.

Erresuma Batuan, British Computer Society (BCS) eta beste erakunde batzuek "emakumeak informatikan" kausa sustatzen duten taldeak dituzte, hala nola, BCSWomen, Sue Negrok sortua, BCS eta Emakumearen Foroa.

Generoen Teoria eta Emakumeak Informatikan

2008. urteko liburu batek, Gender and Information Technology: Moving Beyond Access to Co-Create Global Partnership, transformazio kulturalari buruzko Riane Eisler-en teoria erabiltzen du teknologiaren atzipenaren gaineko diziplinarteko sistema sozialei buruzko ikuspuntua emateko. (Eisler ezagunagoa da The Chalice and the Blade Our History, Our Future nazioarteko best-seller-agatik). Gender and Information Technology lanak sistema menderatzaileetatik elkarlan-sistemetara nola pasa daitekeen aztertzen du - nola islatzen den lau instituzio sozial nagusietan (komunikazioa, komunikabideak, hezkuntza eta negozioak) - mundu mailan egiazko iraultza digital baten sorkide izatearen nozio sinplista baino harago joaten lagun gaitzake.

2000. urteko liburu batek, Athena Unbound, emakume zientzialariei buruzko analisi bat aurkezten du (elkarrizketa eta inkestetan oinarritua) berauen lehen haurtzaroko interesetatik hasita unibertsitate, graduondoko eskola eta azkenik lanpostu akademikoraino. Liburu honen tesia honako hau da: "emakumeek generoarekin zerikusia duten hamaika eragozpenei egin behar diete aurre karrera zientifikoetan sartu eta arrakasta izateko, oztopo hauek berdin jarraitzen dute, azkenotan aurrerapenak badaude ere".

Nazioarteko Ikuspuntua

Mendebaldeko herrialdeak ados datoz emakumea eta informatika batzen dituen alor honetan, eta oso antzeko zenbakiak erakusten dituzte.

Bere egoitza Vancouverren duen SWIFTek ("Supporting Women in Information Technology") egindako inkesta baten arabera, Kanadak ere emaitza interesgarriak ditu. Inkestak 7411 parte-hartzaileren erantzunak batu zituen, zeinei beraien karrera aukerei buruzko galderak egin zitzaizkien. Emakumeek informatikaren alorrean arrakasta izateko beharrezkoak diren gaitasunak ez dituztela uste dute. Honek oinarri sendoa ematen du gaitasunen ikuspuntua eta karrera hautaketaren arteko korrelazio positiboa azaltzeko.

Edinburgon, Eskozia, egoitza duen proiektu batek, "Inklusio-estrategiak: Generoa eta Informazioaren Gizartea" (SIGIS) Europan barrena independenteki burututako 48 kasu azterketetan oinarrituta egindako ikerketaren ondorioak argitaratu zituen. Ondorioak kontratazioan zentratzen dira, baita alor honetan ikasten ari diren emakumeak mantentzeko erabiltzen diren tekniketan ere. Teknika hauek rol modeloen eraketatik publizitate kanpaina eta informatikako alorra genero ikuspuntutik neutroagoa dela ematen duen esleipen kuoten erabilerara doaz. Hezkuntzan irakasleriaren eta zerbitzu teknologikoen kalitatea hobetuko luketen erreformak ere iradokitzen dira. Informatikaren industria mailan generoen arteko desberdintasunarekin bukatzeko arrazoien laburpen batek honako hauek batzen ditu:

1. Justiziaren argudioa - emakumeek ez dute etengabeko hazkundea duen bide teknologiko baten bitartez gizartean eragina izateko aukerarik
2. Aukera berdintasunaren argudioa - IKTek eskaintzen dituzten eskubide eta onuren galera
3. Baliabideen argudioa - emakumeen alferrik galdutako talentu eta esperientzien ondoriozko galera sozialak
4. Lan-merkatuaren argudioa - etorkizunean emakumeak langile gaitu bezala izan lezakeen eginkizuna aztertzen du.

Asiako herrialdeetako egoera oso desberdina da. Ikerketak adierazten duenez, Malasiak ditu ehuneko orekatuenak, ia-ia erdia eta erdia. Uste da agian Malasiako emakumeek IT karrerak beste edozein lan bezala hartzen dituztelako, eta ez estatusaren sinbolo bezala, izan litekeela. Konputazioaren industrian lan batek, gainera, lanpostu seguruago bat izatea esan nahi du. IT garatze bidean zegoen sektorea zelakoaren uste sakona eta lan aukeren iturburu garrantzitsua, gurasoak bere seme-alabak arlo horretarantz gidatzera bultzatu zituen, generoa kontutan hartu gabe.

Indiako kasua mendebaldeko herrialdeetakoaren kontrakoa da. Informatikarien eskaera handia dago, baina ez daude kalitatezko hezkuntza eskaintzen duten behar beste unibertsitate ospetsu (hau aldatzen ari da, hala ere). ITen industria eskala handira lanpostuen iturburu izan denez, ingeniaritza arloko karrerak eta hezkuntza, batez ere ingeniaritza informatikoa, aukeratzen dituzten emakumeen tasa handiagoa da. Informatika Ingeniaritza nahiko garbia da, hau da, ez dago lantegietako karreren barne. Karrera gehienak programazioari lotuta daude eta erraz burutu daitezke etxetik. Unibertsitate ospetsuetan graduatutako informatikariak oso errespetatuak dira gainera. Gurasoek ere zeresan handia dute erabakietan, informatika ingeniaritza sustatzen baitute gehienbat. Orduan ere, lehia gogorra da eta unibertsitate onenetan sartzea lortzen duten emakume gutxiak oso errespetatuak dira.

Emakumeen Historia Informatikan

• 1842: Ada Lovelace (1815-1852), Charles Babbage-en analisi motorraren analista eta "lehen ordenagailu programatzaile" bezala ezagutua.
• 1893: Henrietta Swan Leavitt, Harvard unibertsitateko informatikarien taldera batzen da, Harvard-en datu astronomikoen eraketan diharduten emakume taldea; beren lana funtsezkoa da zefeida izar aldakorrak aurkitzeko, zeintzuek unibertsoaren hedapenaren froga izan ziren.
• 1942: Hedy Lamarr (1913-2000), Hollywood-eko diva eta irrati-uhinen hedapen espektroaren forma goiztiar baten asmatzaile kidea.
• 1943: WREN Colossus ordenagailuaren operadoreak Bletchley Park-en 2. Mundu Gerran.
• 1946: Jean Jennings Bartik, Betty Snyder Holberton, Frances Bilas Spence, Kathleen McNulty Mauchly Antonelli, Marlyn Wescoff Meltzer eta Ruth Lichterman Teitelbaum, lehenengo ENIAC ordenagailuaren jatorrizko programatzaileak.
• 1949: Grace Hopper (1906-1992), Estatu Batuetako Marinako ofiziala eta Harvard Mark I ordenagailuaren programazioaren arduraduna, "COBOL-en ama" ezizenez ezagutua. Historiako lehen konpiladorea garatu zuen A-0 izenez ezagutzen den ordenagailu elektroniko batentzat.
• 1962: [Jean E. Sammet] (1928 -), matematikaria eta konputazio zientzialaria; FORMAC programazio lengoaia garatu zuen. Programazio lengoaien sailkapen eta historiari buruz luze idatzi zuen lehen pertsona izan zen (1969).
• 1965:María Allen Wilkes, ordenagailuen programatzailea, etxean ordenagailu bat erabiltzen duen lehen pertsona eta lehen miniordenagailuarentzat (LINC) sistema eragile bat (LAP) garatzen duen lehen pertsona
• 1968: Barbara H. Liskov (1939 -), Konputazio Zientzietan doktoratutako lehen emakumea, (1968), Turing 2009 sariaren irabazlea
• 1972: Karen Spärck Jones (1935etik 2007 arte), informazioaren berreskuratzean eta lengoaia naturalaren prozesamenduan aitzindaria
• 1979: [[Carol Shaw Corp. eta Activision (?), Jokoen diseinatzailea eta Atarirentzat programatzailea
• 1983: [[Adele Goldberg (1945 -), Smalltalk diseinatu eta garatu zuten pertsonetariko bat
• 1984: [[Roberta Williams (1953 -), ordenagailu pertsonalentzako abentura grafikoko jokoen arloan bere lana aitzindaria izan zen, batez ere King's Quest serierako.
• 1984: Susan Kare (1954 -), 1980ko hamarkadan Apple Macintosh originalarentzat hainbat ikono eta interfazearen elementu sortu zituen, NeXT-en aritu zen sormen zuzendari lanetan.
• 1985: Radia Perlman (1951 -), Spanning Tree protokoloa asmatu zuen. Ikerketa zabal eta berritzailea burutu du, batez ere zifratu eta sareen sorreran. USENIX Lifetime Achievement Award 2007 saritua, besteak beste.
• 1985: Irma Wyman (~ 1927 -), Honeywell-en lehen informazio zuzendaria
• 1986: Hannah Smith CRASH errebistako lankidea
• 1988: Eva Tardos (1957 -), Fulkerson sariaren irabazlea algoritmoen analisi eta diseinuari buruz burututako ikerketengatik
• 1993: Shafi Goldwasser (1958 -), konputazio teorikoaren arloko zientzialaria, konplexutasunaren teoria, kriptografia eta zenbakien konputuaren teoria, eta zero ezagueraren frogen asmakuntzarako Gödel Saria birritan irabazi duena
• 1993: Barbara Liskov Jeannette Wing-ekin batera Liskov-en ordezkapen printzipioa garatu zuen
• 1994: Sally Floyd (~ 1953 -), Transmission Control Protocol-en egin zuenagatik ezagunagoa
• 1996: Xiaoyuan Tu (1967 -), ACM Doktoretza Tesi Sariaren lehen emakume onuraduna.
• 1997: Anita Borg (1949-2003),Emakumearen eta Teknologiaren Institutuaren (IWT) zuzendari eta fundatzailea
• 2004: Jeri Ellsworth (1974 -), auto txipen autodidakta eta diseinatzailea, eta C64 Direct-to-TV-ren asmatzailea
• 2005: Mary Lou Jepsen (1965 -), Eramangarri Bat Haur Bakoitzeko (One Laptop Per Child, OLPC) proiektuaren teknologia saileko zuzendaria eta fundatzailea, Pixel Qi-ren fundatzailea.
• 2006: Frances E. Allen (1932 -), ACM Turing saria jaso zuen lehen emakumea
• 2010: Arantza Illarramendi Espainiako Informatika Zientifikorako Elkarteak ematen duen "Urteko Informatikariari eskainitako Aritmel Saria" jaso duen lehen emakumea (SCIE) datu-baseen arloan egindako lanagatik.

Emakumeen Informatika Erakundeak

• Informatikan diharduten emakumeen sarea (MUIN)
• Association for Computing Machinery (ACM) Emakumearen Batzordea
• Informatikan diharduten Emakumeen Elkartea (Association for Women in Computing )
• IT eta Zientziaren Emakume Australiarren Erakundea (AWISE - Australian Women in IT and Science entity)
• PARM de APC - Komunikazioen Aurrerapenerako Elkartea, Emakume Sareen Laguntzarako Programa, APC WNSP - Association for Progressive Communications, Women's Networking Support Programme
• BCSWomen, Konputaziorako Elkarte Britainiarraren Espezialista Taldea, emakumeentzako elkartea dena.
• CPSR Women in Computing Emakumeak Informatikan Women in Computing
• Computing Research Association. Informatika Ikerketan Emakumearen Egoera Juridiko eta Sozialerako Batzordea
• Debian Women
• IEEE Women in Engineering (WIE)
• Feminist Approach to Technology, Teknologiarekiko Ikuspegi Feminista
• LinuxChix, kode irekiaren mugimenduan diharduten emakumeei orientaturiko elkartea
• DevChix, emakume garatzaile / programatzaileen taldea
• (NCWIT) Emakume eta Informazioaren Teknologiarako Zentro Nazionala, EE.BB.
• Girl Geek Dinners - adin guztietako emakumeen nazioarteko taldea
• Ubuntu Women
• e-makumeak

Kanpo-estekak

• Invisible Women of Science and Technology Susmita Barua
• The Book List: Computer Science Books by Women Computer Scientists Susan Landau-k bildua
• Homeward Bound Linda Hirshman
• Campamento EX.I.T.E de IBM
• Txantiloi:Cita publicación