Errekete

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Karlisten bandera tradizionala.

Erreketeak Lehen Karlistaldian sortutako miliziano karlista hegoaldeko nafarrak ziren. XX. mendearen hasieran, karlisten erakunde paramilitarrak izena hau hartu eta Gerra Zibilean matxinoen alde aritu ziren nafar gudaroste guztiek ere.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1833ko udazkenean, Lehen Karlistaldia hasi eta berehala, sortu ziren lehendabiziko lau batailoi karlistek, Nafarroan ohitura zen moduan, ezizena hartu zuten. Lau batailoi hauen ezizenak "Salada", "Morena", "Errekete" eta "Hierbabuena" ziren. "Errekete" esanahi gabeko hitza izanda, garai hartako idazleek azaldu zuten 1833. urteko bukaeran izandako gatazkak eta gero, hirugarren batailoiko soldaduek hain txarto zituzten jantziak beste batailoietako soldaduek ikusi eta horrela abesten baitzietela: "Estali zaitez soldadu, estali zaitez, ipurdia ikusten zaizu eta". Hirugarren batailoikoek txantxa onartu eta, herrietan emakumeak ez gaizpidea hartzeko, hitzak aldatu eta horrela abesten zuten: "Estali zaitez soldadu, estali zaitez, erreketea ikusten zaizu eta".[1].

Besteek esaten dute frantsesezko requêté hitzetik zetorrela[2], euskaraz "errekerimendu" edo "eskakizuna" esan nahi duena.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehen Karlistaldiko batailoi honen ezizena XX. mendeko hasieran zenbait erakunde karlistak erabilia izan zen bai izen moduan bai bere argitalpenetan Katalunian, Aragoin zein Andaluzian.

Joan Maria Romak[3] 1907an errekete izena jarri zion karlisten]] gazte-erakunde sorberriari. Aldizkaria Lo Mestre Titas zuen.[4]

Joaquín Llorens agindupean, 1913an antzinako gazte-erakundea karlisten erakunde paramilitar bihurtu zen, Frantzian Action Françaisek Camelots du Roi bere gazte-erakundearekin egin zuen moduan. Hasieran, Lehenengo Mundu Gerra garaian, jarduera gutxi izan arren 1920an Juan Pérez Nájeraren agindupean eta, batez ere, Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatu ondoren berpiztu zen. Nafarroan 10.000 errekete antolatuak ziren.

1932an José Enrique Varela agintari nagusi bihurtu eta antolaketa militarra ezarri zuen: oinarrizkoa 5 txapelgorri eta buruzagi batek osatutako patruila zen; 246 lagunek konpainia sortu zuten eta hiru konpainiek Tertzioa. 1934ko apirilaren 15ean, Sevillan 650 txapelgorri andaluziar desfilatu eta ohiko lekuetatik at karlistek zuten indarra azaldu zen. 1935ean Ricardo Rada agintari nagusi bihurtu eta 1936ko uztailerako 30.000 errekete ziren[5].

Espainiako Gerra Zibilean erreketeen tertzioek matxinoen alde egin eta jokabide nabari azaldu ere egin zuten.[6] Karlistek, guztira, 41 tertzio osatu zituzten: 18 Euskal Herrian, 8 Gaztelan, 7 Andaluzian, 6 Aragoin, 2 Asturiasen eta Katalunian 1. Tertzio guztien izenak Jurramendiko Via Crucisen geltokietan grabatu zuten. Guztira 60.000 errekete inguru hartu zuten parte Espainiako Gerra Zibilean eta horietatik 6.000 hil ziren.

Espainiako Gerra Zibilak erreketeen desagerpena ere suposatu zuen, Francisco Francok 1937ko apirilaren 19an Falange Españolarekin batu zuelako. Manuel Fal Conde agintari politikoa eta Javier de Borbón-Parma erregenahiak batuketaren aurka egin eta Espainiatik ihes egin behar izan zuten[7].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. José M. Azcona. Zumalacárregui. Estudio crítico de las fuentes históricas de su tiempo. Madril, 1946. 39-41. orr.
  2. Enciclopedia Universal Sopena. Dicionario Ilustrado de la Lengua Española. 7. Liburukia (Per-Sak). (Bartzelona: Ramón Sopena, S.A. Argitaletxea, 1965), 7353. orr
  3. historiamilitar.mforos.com
  4. Jordi Canal i Morell: Banderas blancas, boinas rojas: una historia política del carlismo, 1876-1939 Marcial Pons Historia, 2006 ISBN 84-96467-34-1 Google Booksen
  5. Josu Chueca: «36ko Gerra. Uztaileko kronika: Hamaika mila matxino»
  6. Harluxet Hiztegia
  7. Stanley Payne: Fascism in Spain, 1923-1977 University of Wisconsin Press, 1999 Google Booksen

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Francisco de Paula Madrazo: Historia militar y política de Zumalacárregui; Madril, 1844.
  • Julio Aróstegui: Los combatientes carlistas en la Guerra Civil española 1936-1939, Madril, 1991.