Erromantxera

Wikipedia(e)tik

Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Erromantxera
Rumantsch
Non mintzatzen den: Suitza 
Eskualdea: Grisons Kantoia
Guztira hiztunak: 35.000 
Rankina: Ez 100 mintzatuenen artean
Hizkuntza familia: Indoeuroparra
 Italikoa
  Erromanikoa
   Mendebaldeko italikoa
    Mendebalekoa
     Erretorromaniera
      Erromantxera 
Estatus ofiziala
Hizkuntza ofiziala: -
Araugilea: -
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1: rm
ISO 639-2: roh
ISO/FDIS 639-3: roh 
Suitzako hizkuntzak: Hego-ekialdean, laranja-arrosaz, Erromantxera.
Suitzako hizkuntzak: Hego-ekialdean, laranja-arrosaz, Erromantxera.

Erromantxera, erromantxea edo erretorromaniera Suitzako lau hizkuntza ofizialetako bat da, alemana, frantsesa eta italierarekin batera. Herrialdeko %0.5-0.9k hitz egiten dute, ia 35.100 hiztunek (2000ko inkesta baten arabera) ama hizkuntza dute, Grischun edo Grisons kantoian bizi direnak.

Latin arruntetik datorren erromantze hizkuntza dugu, ladino eta friulieraren familia berekoa

Rumantschia hiztunen lurraldeak hartzen duen izena da.

Eduki-taula

[aldatu] Historia

[aldatu] Estatusa

Kantoika, mintzaira soilik ofiziala da Grisons Kantoi elehirudunean, eta bertan udalerri bakoitzak erabakitzen du haren hizkuntza ofizial propioak.

Erromantxeradunek Suitzako administrazioarekin hizkuntza erabiltzeko eskubidea dute, baina bakarrik "jatorrizko hiztunek". Agintariek, erantzutean, Rumantsch Grischun erabiltzen dute. Halaber, testu ofizial batzuk itzultzen dituzte, baina kultura arduradunek eurek azkenean onartzen dute oso eskaintza sinbolikoa eta murritza egiten dutela. Gainera, zerbitzuen eskaerak oso gutxi dira, batzuetan hiztunek hizkuntza batua baztertzen dutelako eta beste batzuetan alemaniera lehenesten dutelako.

Izan ere, egoera gutxituan dago herritarren eta hiztunen aldetik, balorazio txikia edukita. Suitzako lau hizkuntza ofizialen artean gutxien erabilia dena da. Halaber, ofiziala ez den serbo-kroazierak, adibidez, harrera hobea dauka, 100.000 hiztun ingururekin.

[aldatu] Dialektoak

Erromantxerazko hiztunen mapa Grischun edo Grisons  kantoiaren barruan.
Erromantxerazko hiztunen mapa Grischun edo Grisons kantoiaren barruan.

Eskualdearen arabera, Sursilvan, Sutsilvan, Surmiran, Puter eta Vallader aldaerak ditugu.

Eredu batuaren moduan, Rumantsch Grischun dugu, 1982an Heinrich Schmiden taldeak abiatuta.

[aldatu] Erakundeak

Lia Rumantscha hizkuntza sustatzen duen erakunde nagusia da, 1919an sortua.

[aldatu] Hedabideak

Radio Televisiun Rumantscha (RTR) irrati-telebista katea da.

"La Quotidiana" egunkaria eta "Punts" gazte hilabetekaria ere aipatzekoak dira.

[aldatu] Esapide batzuk

Allegra - kaixo

Co vai? - zer moduz?

Bun di - egun on

Buna saira - arratsalde on

Buna notg - gabon

A revair - adio, agur

A pli tard - gero arte

Perdunai - barkatu

Per plaschair - mesedez

Grazia fitg - eskerrik asko

Anzi - ez horregatik

Gratulazions - zorionak

Bun cletg - zorte on

Quants onns has ti? - zenbat urte dituzu?

[aldatu] Ikus, gainera

[aldatu] Kanpo loturak

Wikipedia
Hizkuntza honek bere Wikipedia du.
Bisita ezazu.
Tresna pertsonalak