Eskualduna (aldizkaria)

Lehen Mundu Gerra hastearen albistea, Eskualduna astekariaren 1914ko abuztuaren 7ko zenbakian.

Eskualduna Baionako aldizkari elebiduna izan zen, euskaraz eta frantsesez. 1887an sortu zen, hautagai "xuri" (eskuindar) baten alde egiteko eta Le Réveil Basque egunkari errepublikar elebidunari irakurleak kentzeko xedearekin. Louis Etxeberri, 1901 arte Eskualdunako zuzendari eta 1903 arte jabea, halaber diputatu xuria zen. Le Rèveil Basqueko burua, berriz, Berdoly izeneko diputatu gorria zen.

Urte hartako martxoaren 15ean kaleratu zen lehen zenbakia, eta orduz geroztik erlijio katolikoa, familia eta laborantza izan zituen oinarri ideologikoak, eta arrakasta handia izan zuen Ipar Euskal Herrian. Frantziako eredu errepublikar eta laikoaren aurka kokatzen zen, euskara, fedea eta erregionalismoa aldeztuz. Aldizkari abertzalea zen; ez, ordea, eusko abertzalea, osoki frantses abertzalea baizik, bere aldaera tradiziozale eta konfesionalean. Louis Etxeberri eta Jean Hiriart Urruti izan ziren Eskualdunako zuzendari nagusiak, hainbat urtetan.

Eskualdunan ikasi zuten idazten Iparraldeko garai hartako idazle gehienek, eta beren artikuluekin euskal kazetaritzaren lehen oinarriak paratu zituzten, ordu arte euskaraz inoiz ukitu gabeko hainbat gai jorratuz. Jean Etxepare Bidegorri medikuaren kronikak eta kontakizunak, euskal literatura modernoaren lehen hastapenak izan ziren, estilo eta gai aldetik. 1914-1918 urteen artean, Etxepare medikuaren, Jean Elizalde Zerbitzariren eta Jean Saint-Pierren artikuluak argitaratu ziren Lehen Mundu Gerraz, batzuetan frontetik bertatik idatziak.

1936-1939 bitartean, Hego Euskal Herria nozitzen ari zen gerraren aurrean, frankisten alde aritu zen buru-belarri, Ipar Euskal Herriko hautetsi eta hedabide gehienak bezalaxe.

1941az geroztik, Vichyko gobernuaren alde egin zuen agerkariak, eta epe honetan nazismoaren aldeko idazkiak argitaratu zituen. 1944an aliatuek alemaniarrak garaitu ostean, frantziar agintari berriek Eskualduna itxi zuten, kolaborazionista izateagatik. Piarres Lafittek zuzenduriko Herria aldizkariak hartu zion lekukoa Iparraldeko euskal kazetaritzan; gaur egun arte, Baionan argitaratzen jarraitu da.

Ikus, gainera

• Eskualdun Ona

kanpo-estekak

Eskualdunaren ale guztiak digitazizatuta armiarma.com-en