Eurovision Abesti Txapelketa

Eurovision Abesti Txapelketa edo Eurovision (ingelesez Eurovision Song Contest, frantsesez Concours Eurovision de la Chanson) 1956an hasita urtero, azkenaldian maiatzero, ospatzen den Europa mailako kanta txapelketa da. Bertan Europa osoko herrialde ugarik hartzen dute parte beraien telebista publikoen bitartez. Hauek Europako Irrati-difusio Batasunaren partaide dira, eta erakunde honen bidez antolatzen da txapelketa. Europa osorako pentsaturiko telebista saio bakarrenetarikoa da kirol txapelketez gain. Europaz gain munduko beste zenbait lekutan ere telebistaz ematen da, Australian bereziki jarraipen nabarmena duelarik. Internet bidez ere jarraitu daiteke.

Garaileak urtez-urte

Urtea	Ospakizun hiria	Herrialde irabazlea	Abestia	Abeslea/Taldea
1956	Lugano	Suitza	Refrain	Lys Assia
1957	Frankfurt	Herbehereak	Net als toen	Corry Brokken
1958	Hilversum	Frantzia	Dors mon amour	André Claveau
1959	Cannes	Herbehereak	Een beetje	Teddy Scholten
1960	Londres	Frantzia	Tom Pillibi	Jacqueline Boyer
1961	Cannes	Luxenburgo	Nous les amoureux	Jean-Claude Pascal
1962	Luxenburgo	Frantzia	Un premier amour	Isabelle Aubret
1963	Londres	Danimarka	Dansevise	Grethe & Jørgen Ingmann
1964	Kopenhage	Italia	Non ho l'età	Gigliola Cinquetti
1965	Napoli	Luxenburgo	Poupée de cire, poupée de son	France Gall
1966	Luxenburgo	Austria	Merci Chérie	Udo Jürgens
1967	Viena	Erresuma Batua	Puppet On A String	Sandie Shaw
1968	Londres	Espainia	La, la, la...	Massiel
1969	Madril	Erresuma Batua	Boom Bang-A-Bang	Lulu
		Espainia	Vivo cantando	Salomé
		Frantzia	Un jour, un enfant	Frida Boccara
		Herbehereak	De troubadour	Lennie Kuhr
1970	Amsterdam	Irlanda	All Kinds of Everything	Dana
1971	Dublin	Monako	Un banc, un arbre, une rue	Séverine
1972	Edinburgh	Luxenburgo	Après toi	Vicky Leandros
1973	Luxenburgo	Luxenburgo	Tu te reconnaitras	Anne-Marie David
1974	Brighton	Suedia	Waterloo	ABBA
1975	Stockholm	Herbehereak	Ding-a-dong	Teach-In
1976	Haga	Erresuma Batua	Save Your Kisses For Me	Brotherhood of Man
1977	Londres	Frantzia	L'oiseau et l'enfant	Marie Myriam
1978	Paris	Israel	A-Ba-Ni-Bi	Izhar Cohen & The Alphabeta
1979	Jerusalem	Israel	Hallelujah	Gali Atari & Milk and Honey
1980	Haga	Irlanda	What's Another Year?	Johnny Logan
1981	Dublin	Erresuma Batua	Making Your Mind Up	Bucks Fizz
1982	Harrogate	Alemania	Ein bißchen Frieden	Nicole
1983	Munich	Luxenburgo	Si la vie est cadeau	Corinne Hermes
1984	Luxenburgo	Suedia	Diggi-Loo Diggi-Ley	Herreys
1985	Göteborg	Norvegia	La det swinge	Bobbysocks
1986	Bergen	Belgika	J'aime la vie	Sandra Kim
1987	Brusela	Irlanda	Hold Me Now	Johnny Logan
1988	Dublin	Suitza	Ne partez pas sans moi	Céline Dion
1989	Lausanne	Jugoslavia	Rock Me	Riva
1990	Zagreb	Italia	Insieme: 1992	Toto Cutugno
1991	Erroma	Suedia	Fångad av en stormvind	Carola
1992	Malmö	Irlanda	Why Me?	Linda Martin
1993	Millstreet	Irlanda	In Your Eyes	Niamh Kavanagh
1994	Dublin	Irlanda	Rock 'n' Roll Kids	Paul Harrington & Charlie McGettigan
1995	Dublin	Norvegia	Nocturne	Secret Garden
1996	Oslo	Irlanda	The Voice	Eimear Quinn
1997	Dublin	Erresuma Batua	Love Shine A Light	Katrina & The Waves
1998	Birmingham	Israel	Diva	Dana International
1999	Jerusalem	Suedia	Take Me To Your Heaven	Charlotte Perrelli
2000	Stockholm	Danimarka	Fly On The Wings Of Love	Olsen Brothers
2001	Kopenhage	Estonia	Everybody	Tanel Padar, Dave Benton & 2XL
2002	Tallinn	Letonia	I Wanna	Marie N
2003	Riga	Turkia	Every Way That I Can	Sertab Erener
2004	Istanbul	Ukraina	Wild Dances	Ruslana
2005	Kiev	Grezia	My Number One	Helena Paparizou
2006	Atenas	Finlandia	Hard Rock Hallelujah	Lordi
2007	Helsinki	Serbia	Molitva	Marija Šerifović
2008	Belgrad	Errusia	Believe	Dima Bilan
2009	Mosku	Norvegia	Fairytale	Alexander Rybak
2010	Oslo	Alemania	Satellite	Lena Meyer-Landrut
2011	Düsseldorf	Azerbaijan	Running Scared	Ell & Nikki
2012	Baku	Suedia	Euphoria	Loreen
2013	Malmö	-	-	-

Oharra: 1969an 4 herrialdek puntu kopuru berdina lortu zuten, eta garaian berdinketa deuseztatzeko araurik ez zegoenez, laurak garaile izendatu zituzten.

Garaipen kopurua herrialdeka

• Irlanda: 7 (1970, 1980, 1987, 1992, 1993, 1994, 1996)
• Frantzia: 5 (1958, 1960, 1962, 1969, 1977)
• Luxenburgo: 5 (1961, 1965, 1972, 1973, 1983)
• Erresuma Batua: 5 (1967, 1969, 1976, 1981, 1997)
• Suedia: 5 (1974, 1984, 1991, 1999, 2012)
• Herbehereak: 4 (1957, 1959, 1969, 1975)
• Israel: 3 (1978, 1979, 1998)
• Norvegia: 3 (1985, 1995, 2009)
• Espainia: 2 (1968, 1969)
• Suitza: 2 (1956, 1988)
• Italia: 2 (1964, 1990)
• Danimarka: 2 (1963, 2000)
• Alemania: 2 (1982*, 2010)
• Austria: 1 (1966)
• Monako: 1 (1971)
• Belgika: 1 (1986)
• Jugoslavia: 1 (1989)
• Estonia: 1 (2001)
• Letonia: 1 (2002)
• Turkia: 1 (2003)
• Ukraina: 1 (2004)
• Grezia: 1 (2005)
• Finlandia: 1 (2006)
• Serbia: 1 (2007)
• Errusia: 1 (2008)
• Azerbaijan: 1 (2011)

Oharrak:
* Mendebaldeko Alemania
Elkarbanatutako garaipenak letra etzanaz

Arauak eta mekanika

Partaide kopurua

1956an ospaturiko lehen edizioan herrialde bakoitzak bi kanta aurkeztu zitzakeen, baina bigarren ediziotik hasita herrialde partaideen zenbakia hasi zen heinean, herrialde bakoitzak kanta bat bakarrik aurkeztu dezake. 1990. hamarkadatik aurrera, aldaketa politikoen ondorioz, Europa ekialdeko herrialde gehienek parte hartzeko interesa adierazi zuten, gau bakar baterako partaide kopurua handiegia izanik. Hori zela eta, partaide kopurua bakoitzak aurreko urteetan lortutako emaitzen arabera murriztea erabaki zen, emaitza txarrak lortutako herrialdeak kanpoan utziz. Hala ere, 2004 urtean parte hartu nahi zuten herrialde kopurua hain handia zen non txapelketa bi gauetan banandu behar izan zen denei lekua emateko: finalaurrekoa eta finala. Europa mendebaldeko herrialdeak sistemak ekialdeko herrialdeak laguntzen dituela kexu dira haien kopuru handiagoa dela eta, eta horregatik 2008an sistema berriz aldatzea erabaki zen, bi finalerdirekin. Finalerdi bakoitzetik hamar herrialde pasa daitezke final handira. Horrez gain, herrialde antolatzailea (normalean aurreko urteko irabazlea) eta Big 5 delako herrialdeak (Alemania, Espainia, Erresuma Batua, Frantzia eta Italia) finalerako zuzenki sailkatuak daude, azken bost hauek parte hartzeko egin behar duten ekarpen ekonomiko handiagoagatik.

2008an partaide kopurua inoiz baino handiagoa izan zen 43 partaiderekin. Azerbaijan eta San Marinok lehen aldiz hartu zuten parte, Austriak lehiaketa utzi egin zuen bitartean botazio sistemaren kexu. 2011an parekatuko zen 2008ko partaide kopurua, Italia, Austria, San Marino eta Hungaria bueltatu ostean.

Irabazlearen hautaketa

Urteetan zehar sistema ezberdinak erabili dira garailea hautatzeko. 1975. urtetik aurrera irabazlea herrialde guztien artean erabakitzen da: bakoitzak lehiakideen artean 12 puntu ematen dizkio gustukoenari, 10 puntu bigarren gustukoenari, 8 puntu hirugarrenari, 7, 6, eta horrela puntu bat eman arte hamargarren gustukoenari. Herrialdeek ezin dizkiote punturik eman bere buruari.

1997 arte puntu hauek herrialde bakoitzeko epaimahai batek ematen zituen, baina urte hartan zenbait herrialdetan ikusleen esku utzi zen puntuen banaketa telefono bidezko botoen bitartez. Gaur egun herrialde guztiek erabili behar dute telefono eta SMS bidezko botoa, baina 2009tik hasita, telefono bidezko botoari musika munduan lanean ari den epaimahai baten botoa gehitzen zaio, honek puntuen %50ean eragina duelarik.

Arau orokorrak

• Ordezkapen bakoitzeko gehienez 6 pertsona egon daitezke eszenatokian.
• Partaide guztiek gutxienez 16 urte beteta izan behar dituzte txapelketari dagokion urteko abenduak 31an.
• Herrialde bakoitzeko ordezkariek ez daukate zertan lekukoak izan behar, edozein nazionalitate eduki dezaketelarik.
• Abestiek gehienez 3 minutu iraun dezakete.
• Abestietako ahots guztiak zuzenean kantatu behar dira.
• Aurkeztutako kantak ezin dira argitaratu txapelketaz aurreko irailak 1 baino lehen.
• Abestiek ezin dituzte mezu politiko edo iraingarriak jaso olerkietan.

Hizkuntzak

Hasiera batean ez zegoen araurik herrialde bakoitzak zein hizkuntzatan abestu behar zuen esaten zuenik, baina Suediak 1965ean ingelesez kantatu zuenez, herrialde bakoitza bere hizkuntza ofizial batean abestera behartu zen. 1973-1976 urte bitartean arau hau ez zen indarrean egon, eta 1999tik aurrera ere ez. Horrela, azken urteotan ordezkapen gehienek ingelesez abesten dute, beste batzuek hizkuntza ezberdinak nahasten dituzten bitartean.

Kritikak

Lehiaketak kritika ugari jasotzen ditu bai musikaren kalitate ikuspuntutik eta bai politikak sailkapenean omen duen eraginagatik.

Musikari dagokionez, abesti partaide gehienak pop erraz eta itsaskorrenetik ateratzen ez direla leporatzen zaio lehiaketari, izan ere herrialde oso ezberdinetako ikusleen oniritzia lortzea dute helburu. Askotan hala nola deigarritasuna lortzeko musikarekin zerikusirik ez duten antzezpenak edo trikimailu ikusgarriak erabiltzea ere egotzi zaie partaideei.

Kanpo loturak

• (Ingelesez) Webgune ofiziala
• (Ingelesez) Esctoday, albiste eta zaleen webgunea
• (Ingelesez) Diggiloo, historiako partaide guztien datu-basea
• Eurovision Song Contest