Euskal substratuaren teoria

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Euskal substratuaren proposaturiko eskualdea

Euskal substratuaren teoria mendebaldeko Europako hainbat hizkuntzek euskal hizkuntzak izeneko antzinako hizkuntza familiaren hondarrak dituztela eusten duen teoria da, familia horietatik euskara bizirik irauten duen bakarra izanik[1]. Teoria Theo Vennemann hizkuntzalari alemaniarrak egin eta beste hizkuntzalariek baztertu dute. Vennemannen esanetan, euskal hizkuntzak Europa osotik zabaldu ziren indoeuropar hizkuntzek ordezkatua izan arte. Hala ere, Vennemannek Erdialdeko eta Mendebaldeko Europako toponimoetan eta germaniar eta baltiko-eslaviar hizkuntzetako hiztegietan topaturiko zenbait hondarretan indoeuropar hizkuntzen arbaso hau topatzeko gai izan zen[2][3].

Teoria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Vennemannen esanetan, azken glaziazioan, hegoaldeko Frantzian eta Iberiar Penintsulan bizi ziren euskotar herriek Europa birpopulatu zuten[4]. Bere bizileku berrien ibai eta lekuei izenak eman zizkieten, gero Indoeuropar hizkuntzak zabaldu zirenean mantendu zirenak. Teoria honek Hans Krahek aurkituriko europar hidronimoen paralelotasunetan eta Marija Gimbutasek europar kulturan aurkituriko antzekotasunetan oinarriak ditu, guztiak, Vennemannen ustetan aurreindoeuropar substratuak direnak. Theo Vennemannek substratu hori euskalduna dela uste du aurreindoeuropar toponimoen berezko ezaugarriak euskararen bidez azaldu dezakelako. Adibidez, aran, euskara batuaz haran idatzia, Katalunia eta Okzitaniako Val d'Aran, Ingalaterrako Arundel, Norvegiako Arendal edo Tirolgo Ahrntal toponimoetan agertzen da. Hala ere, hizkuntzalari gehienek litekeenagoa dela hidronimo eta toponimo hauek aurreindoeuropar sustraiak izatea uste dute[5]

Euskal substratuaren beste froga zeltiar hizkuntzetan, frantsesen, georgieran, eslovenierazko resiar dialektoan eta danieran erabiltzen den sistema hogeitarraren iraunkortasuna da. Vennemannek euskal hizkuntzek sistema hori erabiltzen zituztela uste du[6].

Vennemannek Erdialdeko eta Mendebaldeko Europako leku askotan, batez ere, eskualde menditsu isolatuetan, topaturiko aztarna genetikoak eta odol taldeen ezaugarriak euskaldunekin partekatzen dituztela dio ere bere teoria sustatzeko[7].

Vennemannek txosten batzuetan garatu zituzten bere ideiak, Europa Vasconica - Europa Semitica izeneko liburu batean bildu zituenak. Gero Lingua 116 aldizkariak liburu hori burzuko ikerlan kritiko luzea egin zuen[5].

Hizkuntzalaritza historikoan diren adituek euskal substratuaren teoria baztertu dute. 1996an P. R. Kitson britainiar hizkuntzalariak toponimian eta hidronimian "euskal" substratuaren teoriaren kontra jarri zen[8]. Dieter Steinbauer germaniar hizkuntzalariak euskara bezalako hizkuntza isolatua ez dela egokia substratua den hizkuntza familia osoa berreraikitzeko argudiatu zuen, euskararen historia ezezaguna delako eta euskarak indoeuropar hizkuntzen mailegu asko dituelako. Steinbauerrek hasieran kontsonante taldeak dituzten euskal arroak onartzegatik (gehienek beste hizkuntzen mailegutzat hartzen dituztenak), antzinako etruriera mendebaldeko anatoliar hizkuntzekin lotura omen duen teoriak kontuan ez hartzeagatik eta akats metodologiko larriak egiteagatik Vennemann kritikatu zuen, bere "hitzaldi zientifikoak oztopo gaindiezinak aurre egin behar dituela" esanez[9].

Ikus gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez)  Bammesberger, Alfred; Vennemann, Theo (2003), Languages in prehistoric Europe, Heidelberg: Winter, 319-332. orrialdea, ISBN 3-8253-1449-9 .
  2. (Ingelesez)  Noel, Patrizia; Hanna, Aziz (2003), «Europa Vasconica», Trends in Linguistics. Studies and Monographs (Berlin: de Gruyter): 517-590, ISBN 3-11-017054-X .
  3. (Euskaraz)  Paia, Fredi (2009-12-04), «Theo Vennemann», Berria, http://paperekoa.berria.info/iritzia/2009-12-04/006/010/Theo_Vennemann.htm .
  4. (Alemanez)  Hamel, Elisabeth; Vennemann, Theo (2002), «Vaskonisch war die Ursprache des Kontinents», Spektrum der Wissenschaft (Heidelberg: Spektrumverlag): 32, ISSN 0170-2971, http://www.spektrum.de/artikel/828702&_z=798888 .
  5. a b (Ingelesez)  Baldi, Philip; Page, Richard (2006), «Review of Europa Vasconica - Europa Semitica», Lingua 116: 2183-2220, http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6V6H-4GJK8MS-1&_user=10&_coverDate=12%2F31%2F2006&_rdoc=5&_fmt=high&_orig=browse&_srch=doc-info(%23toc%235815%232006%23998839987%23635807%23FLP%23display%23Volume)&_cdi=5815&_sort=d&_docanchor=&_ct=12&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=55125c2e785e89404c5d6fc748b57e1e .
  6. (Alemanez)  Vennemann, Theo (2003), Europa Vasconica - Europa Semitica, Berlin .
  7. (Alemanez)  Vennemann, Theo (1996ko iraila), «Basken, Semiten, Indogermanen. Urheimatfragen in linguistischer und anthropologischer Sicht», Sprache und Kultur der Indogermanen. Akten der X. Fachtagung der Indogermanischen Gesellschaft (Innsbruck: Innsbrucker Beiträge zur Sprachwissenschaft. Bd 93) (22.-28): 119-138, ISBN 3-85124-668-3 .
  8. (Ingelesez)  Kitson, P.R. (1996), «British and European River-Names», Transactions of the Philological Society (94): 73-118 .
  9. (Alemanez)  Steinbauer, Dieter H. (2005), «Vaskonisch - Ursprache Europas?», Gene, Sprachen und ihre Evolution (Regensburg: Universitätsverlag), ISBN 3-930480-46-8 .