Euskara Bigarren Mundu Gerran
 |
Artikulu honek erreferentziak behar ditu. Hemen erreferentzia egiaztagarriak gehituz lagun dezakezu. |
Euskara Bigarren Mundu Gerran segurtasuna lortzeko erabilitako sistema izan zen. Bigarren Mundu Gerran, mezuen transmisioa eraginkorra izatea beharrezkoa zen, etsaien transmisioak etenaz edo eragotziz garaipen garrantzitsuak lor zitezkeelako. Horrela, mezu kodetuak deszifratzea gatazkan murgilduta zeuden armada guztien helburu bihurtu zen.
Ildo honetan, Amerikako Estatu Batuetako armadak erabili zituen ezkutuko transmisioen eraginkortasuna areagotzeko aurkariarentzat ezezagunak ziren hizkuntzak. Daniel Arasa historialariak aditzera eman duenaren arabera, Ozeano Bareko gatazka-lekuan, euskara komunikazioetarako lengoaia izan zen, Estatu Batuetako itsasontzien artean japoniarrek mezuak deszifra ez zitzaten. Gauzak hala, estatubatuarrentzat gerora funtsezkoa izango zen Guadalcanalgo kanpaina (Ozeano Bareko Salomon uharteetatik handiena den Guadalcanal uhartean egin zena) euskaraz hasi zen. 1942ko abuztuaren 1ean “egon arretaz x egunari” mezuaren bitartez guduaren hasiera egunaren berri eman zen, eta abuztuaren 7an, “Sagarra eragintza Zazpi” esaldiaren bidez, japoniarren ezustekorako, erasoari ekin zioten.
Orduraino makinen bidez enkriptaturiko mezuak erabiltzen ziren (adibidez, SIGABA makina), baina transmisioak oso motelak ziren, eta, gainera, japoniarrek deszifratzeko arriskua zegoen. Makina bidezko enkriptazioaren aldean euskarak abantaila batzuk eskaintzen zituen: alde batetik, etsaiarentzat hizkuntza guztiz arrotza zen, eta, bestetik, komunikazioaren bi aldeetan marine elebidunak jarrita prozesua asko arintzen zen, mezuak idazteko inolako beharrik ez zegoelako.
Kode sistema honen erabilera sustatu zuena Frank D. Carranza kapitaina izan zen, Mexikon jaioa, baina gurasoak bizkaitarrak zituena. Carranza kapitaina San Frantziskoko Transmisio Zentroan zegoela, 1942ko maiatzean milaka soldadugai heldu ziren Nevada, Kalifornia, Idaho, Oregon eta Mendebaldeko beste estatu batzuetatik. Bera ohartu zen, horien guztien artean, euskaldun jatorria zuten 60 gizon zeudela, eta gainera euskara zein ingelesa ondo menperatzen zituztela.
Carranzak euskarak zituen abantailak aurkeztu ondoren, operadore euskaldunak prestatzen hasi ziren, lehenbailehen, euskarazko transmisioekin has zitezen. Ozeano Bareko ontziteriaren almiranteak, Nimitz-ek berak ere, kode sistema hau erabiltzeko hiru ofizial euskaldun jarri zituen bere mendean: Nemesio Agirre kapitaina, eta Fernandez Bakaikoa eta Juanna tenienteak. Hortaz, euskarazko jargoi kodetua sortu zen tropei aginduak emateko, adibidez, “Aurreratu hondartzak”, hondartzak gainditzea ezinbestekoa zela adierazteko; “Arreta zuhaitzari”, etsaiak zuhaitzen adaburuetan zeudela ohartarazteko; “Lur epaira, indar epaira indartsuak”, etsaiak lubaki eta gotorleku indartsuak zituztela jakinarazteko…
Esan beharra dago euskara ez zela izan japoniarrei iruzur egiteko erabili zen hizkuntza gutxitu bakarra. Japoniarren zoramenerako, tarteka eta nahasian, Amerikako jatorrizko zenbait herriren hizkuntzak ere erabili zituzten. Adibidez, astelehenetan euskaraz egiten zuten; astearteetan, navajoz; asteazkenetan, irokesez; ostegunetan, komantxez; ostiraletan euskaraz; larunbatetan denetarik apur bat; eta igandeetan berriz ere navajoz.
Ozeano Bareko gatazka-lekua handiagotu zenean, euskaldunen kopurua urria zela ikusita, ezinezkoa izan zen euskararen erabilera orokor batekin jarraitzea. Beraz, euskara eta beste indiar hizkuntza gutxiagotu batzuen erabilera pixkanaka-pixkanaka lekua galtzen hasi zen, navajoarena aldiz gailenduz.
Carranza kapitainari dagokionez, 1943ko otsailean bukatu zen Guadalcanalgo kanpainatik bizirik atera zen, eta geroago Europako kanpainan parte hartu zuen.1944ko abuztuan, Carranzak soldadu talde bat berarekin zeramala, Normandiako lehorreratzearen ondoren eta Frantziako lurralde gehienak askatzear zeudela Iparraldera heldu zen, Irun-Hendaia nazioarteko zubira, hain zuzen ere, eta bertan Frantziako eta Estatu Batuetako banderak jarri zituzten.
