Filipe I.a Gaztelakoa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Filipe I.a Gaztelakoa
Filipe I.a Gaztelakoa

Gaztela eta Leongo erregea
(Joana Gaztelakoarekin)


1506ko ekainaren 27a – 1506ko irailaren 25a
Aurrekoa Joana Gaztelakoa
Ondorengoa Joana Gaztelakoa

Jaiotza 1478ko uztailaren 22a
Brujas, Flandria
Heriotza 1506ko irailaren 25a
Burgos, Gaztela
Ezkontidea Joana Gaztelakoa
Senideak Maximiliano I.a (aita)
Maria Borgoinakoa (ama)
Erlijioa Katolizismoa
Escudo de Felipe I.svg

Filipe I.a Habsburgokoa (Brugge, Flandria, 1478ko uztailaren 22 - Burgos, Gaztela, 1506ko irailaren 25), ezizenez Filipe Ederra, Maximiliano I.a Germaniako enperadorearen eta Maria Borgoinakoaren semea zen. Amarengandik Borgoinar Herbehereak jaso zituen eta, Errege-erregina Katolikoen alaba Joanarekin ezkontzean, Gaztela eta Leongo errege bilakatu zen[1]. Ezkontza Maximiliano I.ak eta Errege-erregina Katolikek hitzartua izan zen[2].

Gaur egungo Espainiaren lurraldeetan Habsburgoen etxea ezarri zuen. Filipe Ederra deitura Frantziako errege Luis XII.ak eman zion 1501ean. Izan ere, Filipe eta Joana koroatuak izateko asmoz Gaztelarantz zihoazela, Bloisen geratu ziren eta, bertan erregeak ongietorria eman zienean, zera esan omen zuen: Hona hemen printze eder bat.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Filipe I.a Gaztelakoa eta Joana I.a

Belgika eta Herbeheretan subirano famatu eta maitatuat izan zen, bere lurralde ezberdinen interesak jokatzen trebea. Historiara pasatu da Filipe Ederra izenarekin. Izan ere, Maximiliano I.a eta Borgoinako Mariaren semeak oso aurpegi polita omen zeukan. Bere zaletasun handiena abentura amoretsuak ziren, eta amorante ugari eduki zituen Borgoinako gortean. Bere aitak, politika kontuengatik, Joana I.aren eta bere semearen arteko ezkontza itundu zuen. Ezkontza Lillen ospatu zen, 1496ko abuztuaren 21ean.

Errege-erregina katolikoen infante zaharrenak hil zirenez (Joan (1497), Elisabet (1498) eta haren seme Miguel (1500)), Joana, Filiperen emazteak, jaso beharko zuen Gaztela eta Aragoiko oinordetza.

1504ko azaroaren 26an hil zen Elisabet I.a erregina eta Gaztelako ondorengotzaren arazoa sortu zen. Fernando, Joanaren aitak, Elisabeten azken nahiak betetzearren, Gaztelako erregina izendatu zuen, baina berak ere boterean parte hartzeko asmoz. Filipek, ordea, emaztearen oinordetzaren gaineko eskubideak zituela uste zuen eta Filipe eta Joanaren gobernua hitzartu zuen Salamankako itunean (1505). Senar-emazteak penintsulara iristean, egoera aldatu egin zen, Fernando Katolikoa Aragoira erretiratu eta Filipe Ederra Gaztelako errege izendatu baitzuten, Filipe I.a izena hartuz.

Bitartean, bere senarrak gorteko emakumeekin egiten zizkion desleialtasunak zirela eta, Joana erotuz joan zela suposatzen da. Izan ere, bere senarraz guztiz maiteminduta zegoen, baina ezin daiteke esan Filipek sentimendu bera zuenik. Nahiz eta Valladoliden elkartutako gorteek Joana erreginaren gobernatzeko gaitasun eza ez aitortu, praktikan, Filipek erabili zuen botere guztia, emaztea kontuan hartu gabe.

Filipe I.a eta Juana gortean.

Filipek bat-bateko heriotza izan zuen Cordoneko etxean (Burgosen), eta pozoitu zutelako zurrumurrua hedatu zen. Garaiko kronikagileek diotenez, Filipek pilota partidu bat jokatu zuen Burgosen eta, bukatzean, izerditan oraindik, ur hotz ugari edan zuen. Ondorioz, sukar bortitzeko gaixotasunak harrapatu eta, egun batzuk geroago, hil zen. Gaur egungo ikertzaileek, ordea, izurriak hil zuela uste dute[2]. Dena dela, erregearen heriotzak Joana erreginaren balizko eromena larritu egin zuen.

Filiperen heriotzaren ostean, Fernandok, bere alabaren nahaste egoeraz baliaturik, Tordesillasko jauregian (Valladoliden) giltzapetu zuen, eta hil arte ez zen handik atera. Horrela, hasierako gogoari jarraituz, Gaztelako erreinuaren erregeorde bilakatu zen. Joanaren seme Karlosek oinordetza handia jaso zuen, bere lau aitona-amonen erresumak, inoiz izan den enperadore garrantzitsuenetako bat bihurtu zuena.

Ondorengotza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Joanarekin izan zuen ezkontzatik sei haur jaio ziren:

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Philip I 2013. Encyclopædia Britannica Online. 2013ko urtarrilaren 18an begiratua
  2. a b Cristina GARCÍ SANCHEZ:Felipe I, Rey de Castilla (1478-1506) Mcnbiografias.com

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Filipe I.a Gaztelakoa Aldatu lotura Wikidatan