Filipe I.a Nafarroakoa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Filipe I.a Nafarroakoa eta IV.a Frantziakoa
Filipe I.a Nafarroakoa

Luis I.a Nafarroakoa eta X.a Frantziakoa


1284 – 1305
Norekin Joana I.a
Aurrekoa Joana I.a
Ondorengoa Luis I.a

1285 – 1314
Aurrekoa Filipe III.a
Ondorengoa Luis X.a

1284 – 1305
Norekin Joana I.a
Aurrekoa Joana I.a
Ondorengoa Luis I.a

Jaiotza 1268ko apiril edo ekaina
Fontainebleau
Heriotza 1314ko azaroaren 29a (46 urte)
Fontainebleau
Ezkontidea Joana Nafarroakoa
Egoitza Fontainebleauko jauregia
Erlijioa Kristaua

Filipe IV.a Ederra (Fontainebleau, 1268ko apiril edo ekaina - ibidem, 1314ko azaroaren 29a) Frantziako erregea izan zen (1285-1314). Nafarroako Joana I.aren ezkontzaren bidez Nafarroako erregea izan zen (1284-1305). Ederra (frantsesez: Philippe le Bel) ezizena itxura fisikoarengatik zetorkion, nahiz eta nortasun malgugaitzak beste izen batzuk ekarri zizkion. Bernard Saisset, Pamiersko apezpiku, aurkariaren hitzetan, "ez da gizona ezta piztia, estatua baizik."

Boterea hartuta, Frantziako monarkia kosta ahala kosta indartzea erabaki zuen. Horretarako, legegizonen burokrazian oinarritu zen, aurreko erregeak baino gehiago.

Nafarroako Joana I.arekin ezkontzean, Frantziarako Xanpaina eta Brie eskualdeak bereganatu zituen. Honela erregetzaren lurraldea batu zen. Nafarroako erresuma bera ez zen hain garrantzitsua, ez ekonomikoki ezta estrategikoki behintzat, Frantziako kororako.

Gerrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingalaterraren kontrako gerra 1294an piztu zen, bi monarkien handitzeko nahiek talka egitean. Gaskonia kontrolatzeko kanpainak 1294-98 eta 1300-03 borrokatu ziren. Europan aspalditik ez zegoen maila handiko gerrarik, eta bitartean, gerragintza aldatu zen: profesionalago, teknologikoki aurreratuago eta askoz garestiago bilakatu zen. Diru gehiagoren bilketak Filipen erregetza markatu zuen: juduak atxilotu zituen bere ondasunak bahitzeko. 1306an Frantziako lurraldeetatik bota zituen. Lonbardiako bankariak eta abade aberatsak ere bere biktimak izan ziren. Zergak handitu zituen eta monetaren balioa jaitsi.

Bakea lortzeko, Filiperen alaba, Elisabet, Eduardo II.a Ingalaterrakoarekin ezkondu zen 1308ko urtarrilaren 25ean. Baina honela Ingalaterrako erregeak Frantziako koroa aldarrikatu ahal izan zuen urte batzuk geroago, Ehun Urteko Gerra piztuko zuen txinparta gisa.

Herbehereetan ere borraka egin zuen Filipek. Matxinada itzaltzeko, 2.500 gizoneko zalditeria eta 4.000ko infanteria bidali zituen. Alabaina, Urrezko Lantzen guduan, 1302ko uztailaren 11n, Kortrijketik hurbil, nekazariek eta artisauek osatutako armada garaitu zituen. Erromatar garaietatik zalditeriak ez zuen bataila bat galtzen. Nolanahi ere, flamenkoei 1304an eta 1305ean irabazi zien eta baldintza umiligarriak ezarri zizkien bake-hitzarmenean.

Elizaren aurrean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frantziako elizgizonei zergak handitzean, Eliza Katoliko Erromatarraren haserrea eragin zuen. Bonifazio VIII.ak Clericis laicos izeneko bulda plazaratu zuen, elizako edozein ondasun Frantziako erregearen eskuetara igarotzea debekatzeko. Filipek Aita Santua bera atxilotu zuen Anagnin. Eta Bertrand de Goth artzapezpiku frantziarra Klemente V.a izeneko Aita Santu berria hautatuak Avignonera, Frantziako erregearen lurraldeek inguratzen zuten irlara, Elizako egoitza mugitu zuenean, denen begietara garaile atera zen Filipe IV.a.

Gainera, Klemente V.aren gaineko eragina 200 urteko Tenpleko Zaldunen Ordena suntsitzeko erabili zuen Filipe IV.ak. 1307ko urriaren 13an, Orden horretako ehundaka zaldun atxilotu zituen batera. Nahiz eta Tenpleko Ordenekoek Aita Santuaren aurrean baino erantzuleak ez izan, Filipek torturatu zituen heresia burutu zutela aitortzeraino.

Familia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aitona
Blason pays fr FranceAncien.svg Luis IX.a
Frantziako erregea
Amona
Aragon.png Margarita
Proventzakoa
Aitona
Aragon.png Jakue I.a
Aragoiko erregea
Amona
Hungary Arms.svg Yolanda
Hungariakoa
Aita
Blason pays fr FranceAncien.svg Filipe III.a
Frantziako erregea
Ama
Aragon.png Elisabet
Aragoikoa
Blason pays fr FranceAncien.svg Filipe IV.a / I.a
Frantziako errege
Nafarroako errege

Ezkontza eta seme-alabak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1284ko agorrilaren 14an, Filipe ezkondu zen Nafarroako erregina eta Xanpainako kondesa zen Joana I.arekin.

Zazpi seme-alaba izan zituzten:

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Filipe I.a Nafarroakoa Aldatu lotura Wikidatan


Aurrekoa:

Filipe III.a

Blason France moderne.svg
Filipe IV.a
Frantziako errege
(1285-1314)
Ondorengoa:

Luis X.a

Aurrekoa:

Joana I.a

Blason Navarre.png
Joanes I.a
Nafarroako errege
(1284-1305)
Ondorengoa:

Luis I.a