Frantziako geografia
Frantziako geografiak estatuaren azalera aztertzen du, batez ere orografia, hidrografia eta klimatologia.
Frantzia metropolitarrak 551 500 km² luze-zabal ditu (675 417 km² itsasoz haraindikoekin) eta ipar-hegoak 1000 km luze da (Bray-Dunes - Cerbère luzera da handiena) Europako estatu handiena da, Errusia eta Ukrainaren ondoren.
Frantziako kostak lau itsasotara ematen dute (Ipar Itsasoa, Mantxako kanala, Atlantiar Ozeanoa eta Mediterraneoa), lurraldea hedabide eta kultura bidegurutze paregabea eratuz. Kostak 3427 km luze dira.
Eduki-taula |
[aldatu] Kokapena
Frantzia metropolitarra Mendebaldeko Europan kokatua dago. Estatuaren zati dira, halaber, Europatik kanpo diren hainbat lurrelde: Ipar Amerikan, Antilletan, Hego Amerikan, Indiako ozeanoan, Ozeano Bareko hego eta iparraldean eta Antartikan.
[aldatu] Mugak
Metropoliaren mugak 2 970 km luze dira:
- Espainia (650 km)
- Belgika (620 km)
- Suitza (572 km)
- Italia (515 km)
- Alemania (450 km)
- Luxenburgo (73 km)
- Andorra (57 km)
- Monako (4,5 km).
Guianako mugak 580 km luze dira Brasilekin eta 520 km Surinamekin.
Saint Martin uharteak (Antillak) 10,2 km luze den muga eraikigabea du Herbehereen uharte zatiarekin.
Antartikan Frantziak beretzat duen Terre Adélie lurraldea (TAAF) muga du Australiak beretzat duen lurraldearekin.
[aldatu] Hiri nagusiak
Hona hemen Frantziako hiri nagusien zerrenda, bai historikoki bai biztanleria kontuan hartuta:
Abbeville, Aiacciu, Albertville, Albi, Amiens, Angers, Angouleme, Aurillac, Avignon, Bastia, Besançon, Bordeaux, Belfort, Brest, Brive, Caen, Cahors, Calais, Cannes, Carcassonne, Chamonix, Charleville-Mézières, Châtellerault, Cherbourg, Chinon, Clermont-Ferrand, Colmar, Deauville, Dieppe, Digne-les-Bains, Dijon, Dole, Dreux, Dunkerque, Évreux, Grenoble, La Rochelle, Le Havre, Lille, Limoges, Lyon, Marseille, Mende, Metz, Mont-de-Marsan, Montauban, Montpellier, Nancy, Nantes, Nice, Nimes, Orléans, Paris, Paue, Périgueux, Perpignan, Poitiers, Quimper, Reims, Rennes, Rodez, Roubaix, Rouen, Saint-Etienne, Saint-Nazaire, Saint-Tropez, Sète, Soissons, Strasbourg, Tarbes, Toulon, Toulouse, Tours, Tourcoing, Valence, Versailles, Vichy
[aldatu] Kostaldea
Frantzia metropolitarrak bi kostalde nagusi ditu: Atlantikoa eta Mediterraneokoa:
- Atlantikokoa mendebaldean eta ipar-mendebaldean du, tartean Ipar Itsasoa, Mantxako kanalaren kostaldeak daudela. Kostalde honetan Bretainiako penintsula eta Bizkaiko Golkoa daude. Kostalde honetako golko nagusia Morbihangoa da.
- Mediterraneokoa, berriz, hegoaldean dago. Kostalde honetako golko nagusia Liongoa da.
Frantziak mundu osoan zehar itsasoz haraindiko eskualdeak eta kolektibitateak baditu:
- Eskualdeak honako hauek dira:
- Guadalupe eta Martinika, Antilletan, Karibe itsasoan.
- Guyana, Hego Amerikan
- Réunion, berriz, Indiako ozeanoan kokatua dago.
- Kolektibitateak, txikiagoak dira:
- Saint-Pierre eta Mikelune, iparraldeko Ozeano Atlantikoan.
- Lurralde austral eta antartikoak, Indiako ozeanoaren hego muturrean eta Hego Ozeanoan.
- Mayotte, Indiako ozeanoan.
- Wallis eta Futuna, Ozeano Barearen hegoaldean.
- Frantziar Polinesia, Ozeano Barean kokatua
- Kaledonia Berria, Ozeano Barearen hego-ekialdean.
- Saint Barthelemy eta Saint Martin, Karibe itsasoan.
[aldatu] Lurmuturrak
[aldatu] Uharteak
Hona hemen 100 km² baino gehiago dituzten Frantziako uharteak:
| # | Izena | Kokapena | Azalera (km²) |
|---|---|---|---|
| 1 | Grande-Terre | Kaledonia Berria | 16.372 |
| 2 | Korsika | Mediterraneo itsasoa | 8.680 |
| 3 | Grande-Terre | Kerguelen uharteak | 6.675 |
| 4 | Réunion | Réunion | 2.512 |
| 5 | Lifou | Kaledonia Berria | 1.146 |
| 6 | Martinika | Martinika | 1.128 |
| 7 | Tahiti | Frantziar Polinesia | 1.036 |
| 8 | Basse-Terre | Guadalupe | 848 |
| 9 | Maré | Kaledonia Berria | 657 |
| 10 | Grande-Terre | Guadalupe | 588 |
| 11 | Mayotte | Mayotte | 371 |
| 12 | Nuku Hiva | Frantziar Polinesia | 345 |
| 13 | Hiva Oa | Frantziar Polinesia | 318 |
| 14 | Mikelune | Saint-Pierre eta Mikelune | 214 |
| 15 | Île Foch | Kerguelen uharteak | 206 |
| 16 | Oléron | Ozeano Atlantikoa | 190 |
| 17 | Raiatea | Frantziar Polinesia | 173 |
| 18 | Marie-Galante | Guadalupe | 170 |
| 19 | Île de la Possession | Crozet uharteak | 153 |
| 20 | Île des Pins | Kaledonia Berria | 141 |
| 21 | Ouvéa | Kaledonia Berria | 133 |
| 22 | Moorea | Frantziar Polinesia | 132 |
| 23 | Île de l'Est | Crozet uharteak | 122 |
| 24 | Ua Pou | Frantziar Polinesia | 112 |
[aldatu] Orografia
Frantzia metropolitarrak paisaia aniztasun du, ipar eta mendebaldeko ordoki zabalak, mendigune handiak hego-mendebaldean (Pirinioak) eta hego-ekialdean (Alpeak). Frantziako Alpeetan dago Mendebaldeko Europako punturik gorena, Mont Blanc, 4.810 m. gora dena. Beste lurralde menditsu batzuk ere badira, hala nola, Erdialdeko Mendigunea, Jura, Vosges, Morvan, Mendigune armorikarra eta Mendigune ardenatarra.
[aldatu] Hidrografia
[aldatu] Ibaiak
Ibai handiek Frantzia zeharkatzen dute, garrantzitsuenak dira Loira, Rodano (iturburua Suitzan), Garona (iturburua Espainian), Sena eta, tarte batean behintzat, Rhin, Mosa eta Mosela.
| Izena | Nora | Luzera guztira (km) |
Luzera Frantzian (km) |
|---|---|---|---|
| Loira | Atlantikoa | 1 012 | 1 012 |
| Sena | Mantxako kanala | 776 | 776 |
| Garona | Atlantikoa | 575 | 530 |
| Rodano | Mediterraneoa | 812 | 522 |
| Dordoina | Atlantikoa | 490 | 490 |
| Mosa | Ipar Itsasoa | 950 | 483 |
| Charente | Atlantikoa | 360 | 360 |
| Aturri | Atlantikoa | 335 | 335 |
[aldatu] Aintzirak
| Izena | Azalera (km²) | Sakonera (m.) | Altuera (m.) | Eskualdea |
|---|---|---|---|---|
| Geneva lakua | 582,4 | 309,7 | 372 | Rodano-Alpeak |
| Berre urmaela | 155,3 | 9 | 0,4 | Proventza-Alpeak-Cote d'Azur |
| Thau urmaela | 75 | 4,5 | 0 | Languedoc-Roussillon |
| Hourtin eta Carcans aintzira | 66 | 10 | 14 | Akitania |
| Grand-lieu aintzira | 65 | 2,7 | 5 | Pays de la Loire |
| Leucate urmaela | 58,5 | 2,3 | 0 | Languedoc-Roussillon |
| Cazaux eta Sanguinet urmaela | 55 | 23 | 12 | Akitania |
| Bourget aintzira | 44,5 | 145 | 231,5 | Rodano-Alpeak |
| Biscarrosse eta Parentis urmaela | 35,4 | 20,5 | 19 | Akitania |
| Annecy aintzira | 27,59 | 80,6 | 446,8 | Rodano-Alpeak |
| Melo aintzira | 6 | 20 | 1710 | Korsika |
| Saint-Cassien aintzira | 6 | 45 | 147 | Proventza-Alpeak-Cote d'Azur |
| Aiguebelette aintzira | 5,45 | 71 | 390,5 | Rodano-Alpeak |
| Paladru aintzira | 3,9 | 50 | 492 | Rodano-Alpeak |
| Chalain aintzira | 2,32 | 16,2 | 486 | Franche-Comté |
| Bairon aintzira | 1,2 | ? | ? | Xanpaina-Ardena |
| Gérardmer aintzira | 1,155 | 38,4 | 660 | Lorrena |
