Franz Schubert

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Franz Schubert
Franz Schubert
Datu pertsonalak
Izen osoa Franz Peter Schubert
Jaio 1797ko urtarrilaren 31
Viena (Austriar Inperioa)
Hil 1828ko azaroaren 19a
Viena (Austriar Inperioa)
Sinadura Franz Schubert Signature.svg
Konpositore eta pianojolea

Franz Peter Schubert (Viena, 1797ko urtarrilaren 31 - Viena, 1828ko azaroaren 19a) musikagile eta konpositore austriarra izan zen. Erromantizismo musikalaren aitzindari eta Ludwig van Beethovenen antzeko sonata klasikoaren jarraitzaile kontsideratua dago. Gazte hil zen arren (31 urte), oso egile emankorra izan zen, 600 Lieder inguru (ahotsa eta pianoz osaturiko konposizio motzak, abesti garaikidearen aurrindaria), 7 sinfonia (gehi amaitu barik laga zuena), musika liturgikoa, operak eta ganbera, piano eta orkestrarako lan ugari idatzi zuen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haurtzaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Franz Schuberten jaiotetxea, gaur Nussdorfer kaleko 54.a

Franz Peter Schubert familia umil batean jaio zen, 13 senideetan hamabigarrena izan zelarik. Liechtental auzoan bizi ziren eta aita irabazi urriko irakaslea zen.

Ez zen denbora asko pasa bere musikako irakaslea gaztearen talentuaz ohartzeko eta horrela esan zion:

« Ez dut irakasteko ezer. Jaungoikoak erakutsi dizu dakizuna.  »

11 urte besterik ez zuenean, kantore izan zen Kapera Inperialean eta, han lortutako bekak Stadkonvikteko eskolako ikasketak ordaindu zizkion. Antonio Salieriren ikasle izan zen eta, eskolako orkestrari esker, Franz Joseph Haydn eta Beethovenen lanak ezagutzeko aukera izan zuen[1].

14 urterekin lehen liederrak sortu zituen, ahotsa eta pianorako poema musikalizatuak, eta 18 urterako maisu lanak zituen eginak, Gretchen am Spinnrade adibide, Goethen poemetan inspiratutako lehen liederra. 19 urterekin, bazituen 250 lieder baino gehiago.

Gaitasun handia bazuen ere, aitak bere lanaren oinordeko nahi zuen eta haserrea piztu zen aita-semearen artean, azkenean, Franzek etxetik alde egin zuelarik.

Etxetik kanpo eta musika ogibide hartuta, Schubert Franz von Schoberren etxean bizi zen[2]. Ez zuen sekula bere musika lanarekin bakarrik bizitzea lortu eta adiskideen laguntza behar izan zuen bizirauteko. Franzek ez zuen bere opera edo orkestra lanik estreinatu edo argitaratzerik lortu. Ez zuen harreman luzerik izan, ezta seme-alabarik, baina lagun talde ona izan zuen eta bere artea estimatzen zuena. Arazo ekonomikoez lepo, betaurrekoak soinean, herabetasunez betetako itxuran beti, urte haietan gainera, sifiliak hartu zuen konpositorea.

Schubertiadak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Schubert gaztaroan

Schubert ez zen saloi handi eta etiketa nobleren zale eta bizitza bohemioa eraman zuen Vienan, intelektualez inguratuta, tabernatik tabernara eta giro herrikoietan murgildurik. Inguru honetan jaio zen Schubertiada terminoa: musika eta irakurketara dedikaturiko jatorri ezberdineko artisten biltzarrak[3].[4].

Azken urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Franz Schuberten Saulengasseko etxea

Schubert XIX. mende hasierako austriar musikalari nagusienetakoa da, Vienan jaiotakoa, gainera. 31 urte besterik ez zuen iraun, baina aparteko lan musikala sortu zuen. Miresten zuen Beethovenen itzalean hezi zen eta haren heriotzaren urtebetera hil zen bera. Bizitzan zehar ez zuen errekonozimendurik izan, heriotzaren ondoren baizik.

Bizitzaren azken urteetan maisu lan ugari idatzi zuen: Wanderer-Fantasie, D. 760, pianorako (1822) edo Wilhelm Müllerren poemetan inspiratutako Die schöne Müllerin (Errotari ederra) (1823).

1824an, La muerte y la doncella idatzi zuen, kuarteto ezagunenetako bat eta, bizitza bukatzen ari zitzaionean,

Winterreise, D. 911, Op. 89 (1827), oinazeak eta bakardadearen eraginpean, berriro W. Müllerren poemetan oinarriturik.

Schubertek ez zituen 31 urte besterik eta fuga ikasten hasita zegoen. Sifiliak edo gonorreak hartu zuela uste da [5] eta sukar tifoidea erantsi zitzaion, 1828ko azaroaren 19an, hil zen arte.

Garai hartan gazte galdutzat hartu bazuten ere, alkohol zale eta noizbehinkako harremanetan murgiltzen zena, biografo askoren ustez, gaur desoreka bipolarra duen gaixoa ikusiko genuke. Horrek argituko luke zergatik utzi ziuten bukatu gabe hainbat maisu lan[6]. 1822ko urriaren 30ean Sinfonia en si menor hasi zuen, baina bi mugimendu txukun-txukun osatu ondoren, bertan behera geratu zen hirugarrena hasterakoan. Eskuizkribua Hüttenbrenner lagunaren esku geratu zen eta 40 urtez gorde zuen. 1865ean, Johann von Herbeck orkestra zuzendariari eskaini zion eta urte hartako abenduan zuzendu zuen Vienan bukatu gabeko lanaren estreinaldia. Ez dakigu zergatik geratu zen amaitu gabe, baina zenbaiten ustez, ezin izan zuen lortutako kalitate bera mantenduko zuela ziurtatu. Horrela ezagutzen dugu gaur: diptiko asimetriko baino orekatua: Allegro moderato bat hasieran eta Andante con moto en mi mayor gero.

Schuberten musika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Breitkopf & Härtel editorialak 1884 eta 1897 artean argitaratu zuen Schuberten obra osoa. Lan bikaina egin zuen Eusebius Mandyczewski musikologo eta konpositoreak abestien edizioan.

Sinfoniak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Sinfonia n.º 1 en Re mayor, D 82
  • Sinfonia n.º 2 en Si bemol mayor, D 125
  • Sinfonia n.º 3 en Re mayor, D 200
  • Sinfonia n.º 4 en Do menor, D 417 Trágica
  • Sinfonia n.º 5 en Si bemol mayor, D 485
  • Sinfonia n.º 6 en Do mayor, D 589 Pequeña en Do mayor
  • Sinfonia n.º 7 en Mi mayor, D 729
  • Sinfonia n.º 8 en si menor, D 759 Bukatu gabe. Zenbaitetan n.º 7 esaten zaio. Lehen bi mugimenduak daude bukatuta. Hirugarrena hasita eta laugarrenaren arrastorik ez dago.
  • Sinfonia n.º 9 en Do mayor, D 944 Grande en Do mayor, askotan n.º 7 edo n.º 8 esaten zaio.
  • Sinfonia n.º 10 en Do mayor

Ganbera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Franz Schubert
  • Sonatensatz, D. 28, para trio con piano
  • Octeto para vientos en Fa mayor, D. 72
  • Cuarteto para flauta, viola, guitarra y cello, D. 96
  • Cuarteto de cuerdas n.º 11 en Mi, D. 353
  • Sonata para violín y piano en La, D. 574
  • Trio para cuerdas en Si bemol, D. 581 (1817)
  • Quinteto en La, La Trucha, D. 667 .
  • Quartettsatz (movimiento para cuarteto) en Do menor, D. 703
  • Variaciones sobre "Trockne Blumen" (de La bella molinera), piano y flauta, Op. póstuma. 160, D. 802
  • Octeto en Fa, D. 803
  • Cuarteto de cuerdas n.º 13 en La menor, D. 804 (Rosamunda)
  • Cuarteto de cuerdas n.º 14 en Re menor, D. 810 (La doncella y la muerteren abestiak erabiliz)
  • Sonata Arpeggione, D. 821 (arpeggionerentzako, gaur cello edo biola)
  • Cuarteto de cuerdas n.º 15 en Sol, Op. 161, D. 887 (1826)
  • Rondó brillante para piano y violín, Op. 70, D. 895
  • Nocturno, D. 897, para trio con piano.
  • Trío para piano n.º 1 en Si bemol, D. 898
  • Trío para piano n.º 2 en Mi bemol, D. 929
  • Fantasía para piano y violín en Do, D. 934
  • Quinteto de cuerdas en Do, D. 956

Pianoa bakarrik[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 21 sonatas, 4 impromptuz osatutako 2 bilduma (D. 899 y D. 935), 6 momentu musikal eta abar.

Pianoa, 4 esku[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Franz Schubert
  • Fantasía en Sol mayor, D 1
  • Fantasía en Sol menor, D 9
  • Fantasía en Do menor, D 48
  • 4 Polonesas en C menor, Si bemol mayor, Mi mayor, Fa mayor, Op. 75, D 599
  • 3 Marchas heroicas en Si menor, Do mayor, Re mayor, Op. 27, D 602
  • Rondó en re mayor, Op. post. 138, D 608
  • Sonata Grande en Si bemol mayor, Op. 30, D 617
  • Danza alemana con dos trios y dos Ländler, D 618
  • Variaciones sobre una canción francesa en Mi menor, Op. 10, D 624
  • Obertura en Fa mayor, Op. 34, D 675
  • Tres marchas militares en C mayor, Sol mayor, Mi bemol mayor, Op. 51, D 733
  • Sonata en Do mayor ("Grand Duo"), Op. post. 140, D 812
  • Variationes sobre un tema original en La bemol mayor, Op. 35, D 813
  • 4 "Ländler" en Mi bemol mayor, La bemol mayor, Do menor, Do mayor, D 814
  • Divertimento a la húngara en Sol menor, Op. 54, D 818
  • 6 Grandes Marchas y tríos en Mi bemol, Sol menor, Si menor, Re mayor, Mi bemol mayor, Mi mayor, Op. 40, D 819
  • Divertimento sobre tema francés en Mi menor, Op. 63, D 823 2
  • Divertissement on French motifs in B minor, Op. 84, No. 1, D 823
  • Divertissement on French motifs in E minor, Op. 84, No. 2, D 823
  • 6 Polonaises in D minor, F major, B-flat major, D major, A major, E major, Op. 61, D 824
  • Grand funeral March in C minor, Op. 55, D 859
  • Grande Marche Héroique in A minor, Op. 66, D 885
  • 2 Marches Caractéristiques in C major, Op. posth. 121, D 886
  • Variations on a theme from the Opera "Marie" by Hérold in C major, Op. 82, D 908
  • March (Children's March) in G major, D .928
  • Fantasia in F minor, Op. 103, D 940
  • Duo (Lebensstürme) in A minor, Op. posth. 144, D 947
  • Rondo in A major, Op. 107, D 951
  • Fugue in E minor, Op. posth. 152, D 952
  • Allegro moderato in C major, D 968
  • Andante in A minor, D 968
  • Variations on an Original Theme in B-flat major, Op. posth. 82, No. 2, D 968 A

Konposizio sakratu eta liturgikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Mass No. 1 in F major, D 105
  • Mass No. 2 in G major, D 167
  • Mass No. 3 in B-flat major, D 324
  • Mass No. 4 in C major, D 452
  • Mass No. 5 in A-flat major, D 678
  • Mass No. 6 in E-flat major, D 950
  • Deutsche Messe, D 872
  • Kyrie in D minor, D 31
  • Kyrie in B-flat major, D 45
  • Kyrie in D minor, D 49
  • Kyrie in F major, D 66
  • Salve Regina in B-flat major, D 106
  • Offertorium "Totus in corde", D 136
  • Stabat Mater in G minor, D 175
  • Offertorium "Tres sunt", D 181
  • Graduale, D 184
  • Offertorium "Salve regina", D 223
  • Salve Regina in F major, D 379
  • Stabat Mater in F minor, D 383
  • Salve Regina in B-flat major, D 386
  • Tantum ergo in C major, D 461
  • Tantum ergo in C major, D 460
  • Magnificat, D 486
  • Auguste Jam Coelestium, D 488
  • Offertorium "Salve regina", D 676
  • Sechs Antiphonen zu Palmsonntag, D 696
  • Psalm 23, D 706
  • Tantum ergo in C major, D 739
  • Tantum ergo in D major, D 750
  • Salve Regina in C major, D 811
  • Mass No. 6 in E-flat major, D 950
  • Tantum ergo in E-flat major, D 962
  • Psalm 92, D 953
  • Offertorium, D 963
  • Hymnus an den heiligen Geist, D 964
  • Der 92. Psalm (93, tôw l'hôdôs, commissioned by Salomon Sulzer), D 953

Oratorioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Lazarus (Wien 1820, D 689, Stadttheater Essen 1928), August Hermann Niemeyer

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Franz Schubert Aldatu lotura Wikidatan