Gargantua eta Pantagruel

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Gargantua 1873ko marrazki batean.

"Gargantua eta Pantagruel" (jatorrizkoan "La vie de Gargantua et de Pantagruel") François Rabelaisek idatzitako bost eleberriko sorta da. 1532 eta 1564 artean argitaratu ziren, frantsesez. Epopeiaren abiapuntua Gargantua erraldoia protagonista zuen argitalpen bat izan zen.

Bi erraldoiren istorioa da: Gargantua aita eta Pantagruel semea. Haien abenturak, modu entretenigarri, bitxi eta satirikoan idatzita daude. Gordintasun eta umore eskatologiko ugari dago, eta indarkeria ere bai. Irainek atal asko betetzen dituzte.

Rabelaisek Antzinako Grezia ikasi zuen, eta horretaz baliatu zen ehunka hitz berri asmatzeko, horietako asko frantses hizkuntzan txertatu zirenak.

Rabelaisek Gargantuaren seme Pantagruelen abenturak kontatzea erabaki zuen. Lan horren alderdi barregarriari -heroiaren funtzio fisiologikoak eskala erraldoira eramatearen ondoriozkoa- gertaera sinesgaitzak zehaztasun handiz kontatzeko asmoa gehitu behar zaio. Lan hark izugarrizko arrakasta izan zuen, eta Rabelaisek haren jarraipena egin beharrean, Gargantua eredua osatzeari ekin zion. Hala sortu zen Gargantua, kontakizunaren kronologian Pantagruelen aurrekoa. Kontakizuna mila ataletan banatuta dago, eta haien artean ospetsuenetako bat Notre-Dameko kanpaien lapurreta azaltzen duena da. Rabelaisek sarkasmo handiz erakusten du gertaera horren bidez Parisko unibertsitate-ikasleen giroa: Rabelaisen ezaugarri nagusietako bat kontakizun komiko-fantastikoa eta errealismo biziko gaia elkarri egokitzea da. Ohikoak dira, bestalde, Rahelaisen lanetan bere garaiko gizartearen kritika zorrotza batzuetan, eta besteetan, herriz, zenbait jarrera ideologikoren aldeko jarrera. Atal arduragabe eta profanatzaileen ondo-ondoan, konpromiso intelektual handiko orrialdeak agertzen dira.

Hirugarren liburua aurrekoen oso bestelakoa da; lehenengo planoan ez da Pantagruel agertzen, Panurgo baizik, eta bi gai nagusiri buruzko jardun sotil adierazgarriak hartzen du ekintzaren lekua: Panurgoren oparotasunari eta haren ezkontzari buruzko jardunak, hain zuzen ere. Urte haietan emakumezkoen nagusitasunaren edo gutxiagotasunaren inguruan zabaldua zegoen eztabaidaren isla zen bigarren gaia. Dena dela, Sorbonako teologoen gogortasunak behartu zuen Rabelais hirugarren liburua heste era batera osatzera; izan ere, erregeak askatasun osoa eman baitzien teologo haiei heresia-susmoen kontra aritzeko; hala eta guztiz ere, Rabelaisek ezin izan zion ihes egin zigorrari. Laugarren liburuak Pantagruelen odisea kontatzen du; Pantagruel Txinara doa orakulu bati aholkua eskatzera, Panurgok ezkontzaren bertuteei buruz erabakia har dezan: itsaso eta lurralde ezezagunetan harrena egindako bidaiak aukera ematen dio Rabelaisi irudimenezko kontakizunen plazerean buru-belarri murgiltzeko eta pertsonaia alegorikoak deskribatzeko. Aita santuaren eta Frantziako erregearen artean desadostasuna izan zen aldian (1551-1552), eta egoera hartaz baliatu nahirik, osagai kritikoak erantsi zizkion Rabelaisek liburuari, baina argitalpen berria kaleratu zenerako bi alderdiak adiskidetuak ziren eta ezin ihes egin zion parlamentuaren zigorrari. Rabelais hil eta gero, Bosgarren liburua argitaratu zen (1562) L'isle Sonante (Sonante uhartea) izenburupean; Erromako kuriaren kontrako alegoria gogorra da.

Euskara omen[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Liburuaren IX. kapituluan Rabelaisek euskararen itxura duena ipini zuen Panurgeren ahotan; hauxe da testuaren lehen esaldia[1]: Jona handie, guaussia goussyetan behar da er remedio beharde versela ysser landa.

Euskararen historian nabarmentzeko moduko aipua da[2].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Txomin Laxalt: Brèves de Pays basque, 2008. 120.or.
  2. XVI. mendea, Euskaldunak.info.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Gargantua eta Pantagruel Aldatu lotura Wikidatan


Literatura Artikulu hau literaturari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.