Gary Cooper
Wikipedia(e)tik
Gary Cooper (Helena, Montana, 1901eko maiatzaren 7 - Los Angeles, Kalifornia, 1961eko maiatzaren 13) Ameriketako Estatu Batuetako aktorea zen, bitan Oscar sariaren irabazlea.
1920ko hamarkadan hasita eta heriotzaren urtean amaituta, 100 film baino gehiagotan parte hartu zuen Cooperek. Antzezteko era lasaia, estoikoa ia ia mugigabea zeukan, baina aldi berean, batzutan, intentsitate handiko nortasuna erakusten ahal izaten zuen. Hori dela eta, western generoa izugarri egokitzen zitzaion.
Kaliforniako egunkari desberdinetan hasi zen lanean aktore ospetsua, baina hortik zinemara egin zuen salto. Besteak beste, Alas, El secreto de vivir eta El sargento York filmetan egindako lan bikainagatik oso ospetsu egin zen Hollywooden eta mundu osoan.
Frank James Cooper 1901. urteko maiatzaren 7an jaio zen Montanan (AEB), baina Ingalaterran hazi zen. Bertan lehen mailako ikasketak bukatu ondoren eta kotxe istripu larria izan eta gero, AEBetara itzuli zen Cooper bere heziketa amaitzeko. Montanan nekazaritza ikasi zuen eta artea Grinnelleko Unibertsitatean (Iowa). Bere gaztaroan, Yellowstone parkeko gidaria izan zen eta bere herriko zenbait egunkaritan ere egin zuen lan.
20ko hamarkadaren hasieran Kaliforniara joan zen Cooper maila handiagoko egunkari batean lana aurkitzeko esperantzarekin. Hala ere, ez zuen bere nahia lortu, eta zineman lehen pausoak eman arte, saltzaile lanetan aritu zen etxez etxe.
Hamarkadaren erdialdean paper txikiak egin zituen western desberdinetan, eta 1926. urtean garrantzizko lehen papera egin zuen Flor del desierto Henry King zuzendariaren filmean. Geroxeago Paramount etxeak fitxatu zuen, eta Ello (It) (1927) edo Alas (1927) filmak egin zituen. Bigarren lan horretan Clara Bowrekin egin zuen lan gainera aktoreak. Bow eta Cooper maitaleak izan ziren, baina ospe handiko emakume gehiagorekin ete izan zituen harremanak aktore ospetsuak; besteak beste, Lupe Velezekin, Marlene Dietrichekin edo Evelyn Brentekin.
El virginiano (1929) filmarekin egin zuen debuta Gary Cooperrek zinema soinudunean. Horrez gain, Hollywoodeko izar handi bihurtu zen 30eko hamarkadan. Beste lan askoren artean, Marruecos (1930), Las calles de la ciudad (1931), Adios a las armas (1932), Si yo tuviera un millon (1932), Una mujer para dos (1933), Sueño de amor eterno (1935), Tres lanceros bengalíes (1935), Deseo (1936), El secreto de vivir (1936), El general murió al amanecer (1936), Buffalo Bill (1936), Almas en el mar (1937) eta Beau Geste (1939) filmetan hartu zuen parte.
El secreto de vivir pelikulan egindako lanagatik Oscar sarirako izendatu zuten lehenengo aldiz Cooper. Hala ere, aktoreak ez zuen zorte handirik izan eta golardoa Paul Munik (La tragedia de Louis Pasteur) irabazi zuen. 19933. urtean Veronica Balferekin ezkondu zen Montanakoa. Pelikuletan Sandra Shaw goitizena erabiltzen zuen aktoreak.
40ko hamarkadaren hasieran El forastero (1940), Juan Nadie (1941), El sargento York (1941), Bola de fuego (1941), El orgullo de los Yanquees (1942) eta Por quien doblan las campanas (1942) pelikuletan egin zuen lan aktore ospetsuak.
El Sargento York pelikulan egindako lanak bere lehen Oscar saria ekarri zion eta El orgullo de los Manquees eta Por quien doblan las campanas (Ernest Hemingwayren liburu batean oinarritutakoa) pelikulengatik izendapenak jaso zituen, nahiz eta James Cagneyk (Yanqui Dandy) eta Paul Lukasek (Watch on the Rhine) eskuratu zituzten golardoak.
40ko hamarkadaren amaiera ez zen aktorearen garai onena izan, nahiz eta El caballero del Oeste (1945), Los inconquistables (1947) edo El Manantial filmak egin zituen.
Solo ante el peligro (1952) lanarekin bigarren Oscarra irabazi zuen Cooperrek. Garai hartako filmen artean aipagarriak dira El jardin del demonio (1954), Vera Cruz (1954), La gran prueba (1955), Ariane (1957), El hombre del Oeste (1958) eta El arbol del ahorcado (1959).
Birikietako minbizi hilgarri baten ondorioz hil zen aktorea 1961.eko maiatzaren 13an. 60 urte bete berri zituen, eta urtebete lehenago bere ibilibidea saritzen zuen Oscarra eman zion Hollywoodeko Akademiak.
[aldatu] Filmografia
- Dick Turpin (1925)
- The Thundering Herd (1925)
- Wild Horse Mesa (1925)
- The Lucky Horseshoe (1925)
- The Vanishing American (1925)
- The Eagle (1925)
- Tricks (1925)
- Three Pals (1926)
- The Enchanted Hill (1926)
- Watch Your Wife (1926)
- The Winning of Barbara Worth (1926)
- Old Ironsides (1926)
- The Spider's Net (1927)
- It (1927)
- Arizona Bound (1927)
- Children of Divorce (1927)
- The Last Outlaw (1927)
- Wings (1927)
- Nevada (1927)
- Half a Bride (1928)
- Beau Sabreur (1928)
- Doomsday (1928)
- The Legion of the Condemned (1928)
- Lilac Time (1928)
- The First Kiss (1928)
- The Shopworn Angel (1928)
- The Wolf Song (1929)
- Betrayal (1929)
- The Virginian (1929)
- Seven Days' Leave (1930)
- Only the Brave (1930)
- Paramount on Parade (1930)
- The Texan (1930)
- A Man from Wyoming (1930)
- The Spoilers (1930)
- Morocco (1930)
- Fighting Caravans (1931)
- The Slippery Pearls (1931) (laburmetraia)
- City Streets (1931)
- I Take This Woman (1931)
- His Woman (1931)
- The Voice of Hollywood No. 13 (1932) (laburmetraia)
- Hollywood on Parade (1932) (laburmetraia)
- Make Me a Star (1932) (Cameo)
- Devil and the Deep (1932)
- If I Had A Million (1932)
- A Farewell to Arms (1932)
- Today We Live (1933)
- One Sunday Afternoon (1933)
- Alice in Wonderland (1933)
- Design for Living (1933)
- Operator 13 (1934)
- Now and Forever (1934)
- The Hollywood Gad-About (1934) (laburmetraia)
- Star Night at the Cocoanut Grove (1934) (laburmetraia)
- The Lives of a Bengal Lancer (1935)
- The Wedding Night (1935)
- Peter Ibbetson (1935)
- La Fiesta de Santa Barbara (1935) (laburmetraia)
- Desire (1936)
- Mr. Deeds Goes to Town (1936)
- Hollywood Boulevard (1936) (Cameo)
- The General Died at Dawn (1936)
- The Plainsman (1936)
- Lest We Forget (1937) (laburmetraia)
- Souls at Sea (1937)
- Bluebeard's Eighth Wife (1938)
- The Adventures of Marco Polo (1938)
- The Cowboy and the Lady (1938)
- Beau Geste (1939)
- The Real Glory (1939)
- Screen Snapshots: Seeing Hollywood (1940) (laburmetraia)
- Screen Snapshots Series 19, No. 6 (1940) (laburmetraia)
- The Westerner (1940)
- North West Mounted Police (1940)
- Meet John Doe (1941)
- Sergeant York (1941)
- Ball of Fire (1941)
- Hedda Hopper's Hollywood No. 3 (1942) (laburmetraia)
- The Pride of the Yankees (1942)
- For Whom the Bell Tolls (1943)
- The Story of Dr. Wassell (1944)
- Memo for Joe (1944) (laburmetraia)
- Casanova Brown (1944)
- Along Came Jones (1945)
- Saratoga Trunk (1945)
- Cloak and Dagger (1946)
- Variety Girl (1947)
- Unconquered (1947)
- Good Sam (1948)
- Snow Carnival (1949) (laburmetraia) (narratzailea)
- The Fountainhead (1949)
- It's a Great Feeling (1949) (Cameo)
- Task Force (1949)
- Screen Snapshots: Motion Picture Mothers, Inc. (1949) (laburmetraia)
- Bright Leaf (1950)
- Dallas (1950)
- You're in the Navy Now (1951)
- It's a Big Country (1951)
- Starlift (1951) (Cameo)
- Distant Drums (1951)
- High Noon (1952)
- Springfield Rifle (1952)
- Return to Paradise (1953)
- Blowing Wild (1953)
- A Bang on Paris (1954)
- Garden of Evil (1954)
- Vera Cruz (1954)
- Screen Snapshots: Hollywood Premiere (1955) (laburmetraia)
- The Court-Martial of Billy Mitchell (1955)
- Friendly Persuasion (1956)
- Love in the Afternoon (1957)
- Glamorous Hollywood (1958) (laburmetraia)
- Ten North Frederick (1958)
- Man of the West (1958)
- The Hanging Tree (1959)
- Alias Jesse James (1959) (Cameo)
- They Came to Cordura (1959)
- Premier Khrushchev in the USA (1959) (dokumentala)
- The Wreck of the Mary Deare (1959)
- The Naked Edge (1961)
