Gernikako Arbola

Gernikako Arbola
Gernikako arbola zuhaizka berria.
Herria	Gernikako Batzarretxea Gernika, Busturialdea
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Bizkaia
Koordenatuak	43°18′46″N 2°40′47″W
Helbidea	Allende Salazar z/g. 48300 Gernika
Gernikako Arbola
Gernikako Arbola

Gernikako arbola zaharra

Gernikako arbola Gernikako (Bizkaia) Batzar Etxearen aurrean dagoen haritza da. Zuhaitz honek bai bizkaitarren eta bai euskaldunen askatasun tradizionala eta Euskal Foruak adierazten ditu. Gernikako Aretxa (haritza) izena ere hartzen du.

Oraingo zuhaitza aurrekoaren ondorengoa da, 2005eko otsailaren 25ean landatua. Aurrekoa 1860an sartu zen zin egiteko tribunaren aurrealdean, baina 2004an hiltzat eman zuten. Bere ondorengoak diren zuhaitz ugari existitzen dira, munduan zehar daude banatuta.

Batzar Etxearen lorategian Aretx Zaharra deitutakoaren enborra dago, tenplu itxurako aterpe biribilean babestua. Ez da lehenengo Gernikako arbola, baina gure garaira iritsi den zaharrena bai.

Zuhaitzaren historia

Aita Aretxa (XIV. mendea-1742)

Usadioaren arabera, erregistratutako zuhaitzaren jaiotza datarik zaharrena XIV. mendean ipini ohi da, hau Lehenengo Aretxa izan zen. 1742. urtean hil eta Aretx Zaharra deritzonak ordezkatu zuen, honen enborra gaur egun Gernikako Batzarretxearen esparru barnean ikusgai dago.

Aretx Zaharra (1742-1860)

1742an landatua, 'Aita Aretxa ordezkatu zuen. 1839an Maria Kristina Borboikoa erreginordeak Elisabet II.a Espainiakoa erreginaren izenean Euskal Foruak zinpetu zituen; usadio hau burutu zen azken aldia izan zen. Aretx Zaharra 1860an hil zen.

Aretx Semea eta bere ondorengoak

1936an Aretx Semea delakoa Agirre Lehendakariaren zinaren lekuko izan eta 1937an Gernikako bonbardaketa jasan eta biziraun zuen. 2004ko apirilaren 20an erretiroa eman eta 2005eko otsailaren 23an bere kimuetako batek ordezkatu zuen, hain zuzen ere, gaur egun Gernikako Batzarretxean gailentzen den zuhaitza delarik.

Haritz honen ondorengoak diren zuhaitz ugari ere badaude, hauek euskal diaspora guztian zehar dauden hainbat komunitateetan banatu eta landatu izan direlarik.

Lehendakariaren zina

Jose Antonio Agirre (Agirre eta Lekube'tar Joseba Andoni) lehenengo lehendakariak zuhaitzaren pean zin egin zuen. Hitz haiek berak erabiltzen dituzte han agintariek kargua zin egitean.

Oroitarri batean daude hitzok jasoak:

Jaingoikuaren aurrean apalik

Euzko-lur ganian zutunik

asabearen gomutaz

Gernika'ko zuaizpian

nire aginduba ondo betetzia

zin dagit.

2009ko maiatzaren 7an, Patxi Lópezek hitzak aldatu zituen, honakoa esanez:

Lur gainean zutunik, zuon, hiritarren ordezkarion aurrean, Gernikako Arbolaren azpian, asaben gomutaz, legearen errespetuz, nire agintea ondo betetzeko hitza ematen dut.

Gainera ordura arteko zina, Patxi Lópezek promesa bihurtu zuen. Eta aurrekoetan ez bezala, Espainiako Konstituzio eta Gernikako Estatutu batekin egin zuen promesa. Aurreko lehendakariek (denak jeltzaleak) gurutze eta euskarazko biblia batekin egin zuten zin.

Gernikako Arbola kantua

Sakontzeko, irakurri: Gernikako arbola (abestia)

Gernikako Arbola Jose Maria Iparragirre musikari eta olerkariak Madrilen zuhaitzaren eta euskal foruen omenez idatzitako zortzikoa ere bada.

• Gernikako Arbola abestiaren hitzak eta musika entzungai (Euskaraz)

Kantuaren hitzak

1 Gernikako Arbola da bedeinkatua euskaldunen artean guztiz maitatua. Eman ta zabal zazu munduan frutua adoratzen zaitugu Arbola santua 2 Mila urte inguru da esaten dutela Jainkoak jarri zuela Gernikako Arbola. Zaude bada zutikan orain ta denbora eroritzen bazera arras galdu gera

3 Ez zera eroriko Arbola maitea baldin portatzen bada Bizkaiko Juntea. Laurok hartuko degu zurekin partea pakian bizi dedin euskaldun jendea. 4 Betiko bizi dedin Jaunari eskatzeko jarri gaitezen danok laster belauniko. Eta bihotzetikan eskatu ezkero Arbola biziko da orain eta gero.

5 Arbola botatzia dutela pentsatu Euskal Herri guztian danok badakigu. Ea bada jendea denbora orain degu erori gabetanik eduki behar degu. 6 Beti egongo zera udaberrikoa lore aintzinetako mantxa gabekoa. Erruki zaitez bada bihotz gurekoa denbora galdu gabe emanik frutua.

7 Arbolak erantzun du kontuz bizitzeko eta bihotzetikan Jaunari eskatzeko. Gerrarik nahi ez degu pakea betiko gure lege zuzenak hemen maitatzeko. 8 Erregutu diogun Jaungoiko Jaunari pakea emateko orain eta beti. Bai eta indarra ere zerorren lurrari eta bendizioa Euskal Herriari.

Iruditegia

• Eli Gallastegi eta Luis Arana, Gernika 1932.jpg

  Euskadi Buru Batzarreko kideak 1932an Gernikako Arbolaren aurrean. Ezkerretik eskuinera: Orueta, Arbeloa, Ametzola, Luis Arana Goiri, Zabala, Eli Gallastegi eta Urriolabeitia.

• 

  Eusko Gudarosteko Gabiria udalerriko gudariak zuhaitzaren aurrean. 1937.

Ikus, gainera

• Gernikako arbola (abestia)
• Gernikako Batzarretxea
• Thorren haritza

Kanpo loturak

• Gernikako Arbola Bizkaiko Batzar Nagusien webgunean