Giuseppe Verdi

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Giuseppe Verdi
Giuseppe Verdi
Verdiren 1886ko erretratua
Datu pertsonalak
Izen osoa Giuseppe Fortunino Francesco Verdi
Jaio 1813ko urriaren 10a
Le Roncole, Parma (Frantziako Lehen Inperioa)
Hil 1901eko urtarrilaren 27a
Milan (Italiako Erresuma)
Bikotekidea(k) Margherita Barezzi (1836-1840) Giuseppina Strepponi (1859-1897)
Sinadura Giuseppe Verdi signature.svg

Giuseppe Fortunino Francesco Verdi (Le Roncole, Parma, Frantziako Lehen Inperioa, gaur egun Italia, 1813ko urriaren 10aMilan, Italiako Erresuma, 1901eko urtarrilaren 27a) Erromantizismoaren garaiko italiar musikagilea izan zen. Opera landu zuen, batik bat.

Lan ugariren egilea izan zen, haien artean Aida, Rigoletto, Il Trovadore edo La Traviata bezalako opera ospetsuak. Horrezaz gain, Macbeth eta Otello, William Shakespearek idatzitako lanak, musikatu zituen.

Politikoki, Risorgimento, Italiaren batasunaren eta askatasunaren alde jardun zuen higikundearen pertsona enblematikoa izan zen. Ezaguna da Viva VERDI leloa, Vittorio Emanuele Re D'Italia erregearen alde egiteko erabiltzen zutena.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sant'Agata, Verdiren etxea
VERDI akronimoa erabiltzen zuten, Italiaren batasunaren alde egiten zutenek («Vittorio Emmanuele Re D'Italia»
Giuseppina Strepponi, Verdiren emaztea
Verdiren hiletak, 1901ean

Giuseppe Verdi Le Roncolen jaio zen 1813an. Bere aita Carlo Verdi izan zen eta ama, berriz, Luigia Uttini eta Parmako Dukerrian bizi ziren.

Herri hartan jaso zituen musikako lehen lezioak Ferdinando Provesiren tutoretzapean. Konpositore artista honek Busseton hasi zituen ikasketak, hango merkataria zen Antonio Barezziren laguntzari esker. Bere herriko elizaren organo jotzaile bilakatu zen berehala, eta, behin baino gehiagotan, saiatu zen Milango kontserbatorioan sartzen, baina alferrik. Azkenean, lortuko zuen, 1833an, eta Milanen osatu zituen ikasketak Vincenzo Lavignarekin. 1835-1838. urteetan Bussetoko Elkarte Filarmonikoko eta musika eskolako zuzendari izan zen.

Garai hartan Barezziren alabarekin ezkondu zen, baina 1838-1840. urteetan emaztea eta izandako bi seme-alabak hil zitzaizkion. Verdiren lehenengo emaztearen eta alabaren heriotza haren opera gustukoenekin eta ospetsuenekin bildu zituen. Opera horiek izan ziren beretzat garrantzi handiena zutenak, Rigoletto, La Traviata eta Il Trovatore, alegia.

1842an, Nabucco operarekin lehen arrakasta lortu zuen eta Italiako musikagile gazte nagusietakoa bihurtu zen. Opera estreinatu zuenean, Garibaldi, Vittorio Emanuelle II.a Saboiakoa eta haien jarraitzaileak Italia batzeko ahaleginetan ari ziren. Eta Verdik, nahi gabe, austriarren aurkako borroka horri soinu banda jarri zion Nabuccori esker; Va pensiero, sull'ali dórate italiar Risorgimentoaren himno bihurtu zen. Eta kaleak Viva Verdi! oihuz eta pintaketaz bete ziren. Baina leloak ez zuen soilik konpositorearekiko zaletasuna adierazten; austriarren zentsura saihesteko akronimoa zen. Benetan, Viva Vittorio Emanuelle Re d'Italia esan nahi zuen[1]. Italia austriarren mendetik askatzeko higikundearen alde agertu zenez gero, Verdiren libretoek zentsura izan zuten zenbaitetan.

Londresen eta Parisen bizi ondoren, 1849an Bussetora itzuli zen eta han bizi izan zen bere bigarren emazte Giuseppina Strepponi kantariarekin. 1860an politikan parte hartu zuen eta Italiako lehen legebiltzarreko diputatu izan zen. Garai hartan Verdi izan zen Europako operetan gehien antzezten zen egilea. Verdik garrantzia eman zion ahotsari, baita libretoari ere. Operak sortzen zituen arazoak konpontzen eta dramaren eta musikaren arteko batasuna lortzen ahalegindu zen. 26 bat opera idatzi zituen, eta baita eliza musika, kamera musika eta kantuak ere.

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Operak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Verdi Requiem poster 1874.jpg

Eliza musika eta opera ez dena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Requiem (1873-1874)
  • Stabat Mater (1895-1897)
  • Te Deum (1895-1897)
  • Messa per Rossini (1869) (1988an estreinatua Stuttgarten) (beste konpositore batzuekin konposatua)
  • Inno delle Nazioni (Nazioen ereserkia) (1862)
  • Quattro Pezzi Sacri (lehenengo entzunaldia 1898ko apirilaren 7an)
  • Mi Menorreko Soken Kuartetoa (1873)
  • Te Deum koroarentzat eta orkestrarentzat
  • Suoni la tromba (1848) Giuseppe Mameliren aberriaren himnoa letrarekin
  • Ave Maria (1880)

Abestiak:

  • Sei Romanze (1838)
    • Non t'accostar all'urna (Jacopo Vittorelli)
    • More, Elisa, lo stanco poeta (Tommaso Bianchi)
    • In solitaria stanza (Jacopo Vittorelli)
    • Nell'orror di note oscura (Carlo Angiolini)
    • Perduta ho la pace
    • Deh, pietoso, o addolorata (Luigi Balestra)
  • L'esule (1839) (Temistocle Solera)
  • La seduzione (1839) (Luigi Balestra)
  • Guarda che bianca luna: notturno (1839) (Jacopo Vittorelli)
  • Album di Sei Romanze (1845)
    • Il tramonto (Andrea Maffei)
    • La zingara (S. Manfredo Maggioni)
    • Ad una stella (Maffei)
    • Lo Spazzacamino (Felice Romani)
    • Il Mistero (Felice Romani)
    • Brindisi (Maffei)
  • Il poveretto (1847) (Maggioni)
  • L'Abandonée (1849) (Escudier)
  • Stornello (1869) (anonimoa)
  • Pietà Signor (1894) (Verdi eta Boito)

Obra galduak Verdik Bussetoko orkestrazale batentzat hainbat obra idatzi zuen. Dena den, obra horiek ez dira gorde, Verdik berak desegin zituen hain zuzen ere.

Asteroidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1982ko urriaren 27an, (3975) Verdi izena jarriko zioten asteroidea aurkitu zuten.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Giuseppe Verdi Aldatu lotura Wikidatan

  1. Nagore IRAZUSTABARRENA: Viva V.E.R.D.I. Argia.com. Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0) lizentziapean argitaratua