Gorbeia
|
||||
|---|---|---|---|---|
 Gorbeia |
||||
| Garaiera | 1.481 m | |||
| Koordenatuak | 43°2′5.97″N 2°46′47.66″W / 43.0349917°N 2.7799056°WKoordenatuak: 43°2′5.97″N 2°46′47.66″W / 43.0349917°N 2.7799056°W | |||
| Mendilerroa | Gorbeiako mendilerroa | |||
| Ohiko bidea | Pagomakurre (Areatza), Ubide, Zarate, Murua | |||
  Gorbeia
|
||||
| Kanpo loturak | Mendikat |
|||
- Artikulu hau mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus Gorbeia (argipena).
Gorbeia edo Gorbeiagane Araba eta Bizkaiko lurraldeen arteko mugan dagoen mendia da, herrialde bietako eta Gorbeia izeneko mendiguneko tontorrik garaiena da. Zeanuri, Orozko, Ubidea , Zuia eta Zigoitia udalerrien artean banatzen da.
Bere gailurra 1.482 metrotan dago. Goian, 18 metroko gurutze ezaguna dauka. 1901an jatorrizkoa eraiki zuten, 33,33 metrokoa. Ekaitz batzuen ondoren erori zen. 1903an 22 metroko gurutze berria eraiki eta hilabete gutxi batzuk geroago haize eta elur bortitzek lurrera botatzen dute. Gaur egun dagoena 18 metro inguru ditu eta mende bat baino gehiago darama gailur honetan.
Bestela, bost deiadar mendien artean egon zen historian, batzarretara deitzeko erabiltzen zena besteak beste.
Arbelaitz (1.513 m) mendi garaiago gertuena da, 37,09 Km-ra duena.
Eduki-taula |
Abiapuntuak [aldatu]
Hegoaldetik edo Arabatik tontorreraino igotzeko abiapuntu ohikoak dira Zarate (2 ordu 30 min), Muruako harrobiak (2 ordu 10min), Murua (2 ordu 45 min), Sarria (2 ordu 50 min), Altube (4 ordu) eta Baranbio (4 ordu 30 min).
Iparraldetik edo Bizkaitik abaitzeko lekurik ezagunena Pagomakurre da (1 ordu 45 min), beste batzuk Barazar (2 ordu 45 min), Ubide (2 ordu 45 min) eta Zeanuri direlarik. Areatza herritik ibilbidea 4 ordutakoa da.
Gurutzea [aldatu]
1899an Leon XIII.a aita santuak herrialde kristauetako mendirik altuenetan gurutzeak paratzeko agindu zuen, XX. mendea hastear zegoenez. Horretarako, euskal batzordea eratu zuten Zeanuriko abadea zen Juan Bartolomé de Alcibar eta Zigoitiko José María de Urratxak, beste batzuen artean. Casto de Zabala arkitektoari enkargatu zioten lana, eta honek lau egitasmo egin zituen. Aurrekontua 50.000 pezetakoa izan zen, eta gurutzea bera Lutxana (Barakaldo) auzoan egin zuten Serapio Goikoetxearen lantegian, orduan udalerri hartako alkatea zenean. Handik trenez Izarraraino garraiatu eta hortik gurdietan Zarateko bizilagunek igo zuten goraino 14 ordu luzatu zen bidaian. Azkenik inaugurazioa 1901eko azaroaren 12an izan zen.
Bigarren gurutze bat eraiki behar izan zuten bi urte geroago ekaitza bat zela-eta, baina hura ere haizeteak lurrera eraman zuen. Hirugarrena gaur egungoa da, Lutxanako toki berean egindakoa eta gutxienez 1912koa dena. 17 metro baino zertxobait gehiago dauka gurutzeak, aurrekoak baino apalagoa, eta ondorengo urteetan orientazio mahaia (1931) Gasteizko mendi talde batek bertan ipini zuen, eta 1963an Begoñako Andra Mariren irudia Baskonia mendi taldeak gehitu zuen azkenean.
Azkenik, berriztapen batzuk ere egin izan dituzte azken hamarkadotan.
Koplak [aldatu]
Hauxe da mendiari dedikatutako kopla herrikoi ezaguna:
"En el monte Gorbea
en lo más alto hay una Cruz,
haciendo guardia a aldeas
de toda Arratia de ande eres tú.
El sol de madrugada
allá primero suele alumbrar
y yo pensando en Clara
cuidando ovejas suelgo cantar".
Parke Naturala [aldatu]
Gorbeiako Parke Naturala 1994an izendatu zen, 20.016 hektareako azalera betetzen duelarik bi euskal probintzien artean hedatuta.
Parkearen ezaugarri nagusiak:
- Klima: Prezipitazioak ugariagoak dira Bizkaiko aldean Arabakoan baino. Klima atlantikoaren eta kontinetalaren arteko muga dugu Gorbeiako tontorra.
- Geologia: Bizkaian Aldamin edo Lekanda bezalako kareharrizko tontor zorrotzak dira nagusi; Araban, aldiz, tontor borobilduak ikus ditzakegu silizeo harrien gainean (Berretin edo Oketa, esate baterako)
- Basoak: Pagoak dira Gorbeian azalera gehien betetzen duten zuhaitzak, 6000ha alegia. Haritzak (Quercus robur eta Quercus Petraea) eratutako basoak urteetan zehar moztu egin ziren baso-landaketak (gehien bat Bizkaian) eta nekazal lursailak (Araban) ezarriz. Ibai-ertzeetako basoak hedadura gutxikoak izan arren, garrantzia handikoak dira ibaien aniztasuna mantentzeko. Gorbeian ondo zaindutako ibaien adibide ugari ditugu: Arratia, Arnauri, Baias, Arralde, Ugalde...
- Fauna: Gorbeian topatzen ditugun animalien artean Oreina da ezagunena, hala ere 167 ornodun espezie desberdin daude inguru hauetan. Horietariko batzuk hurrengoak dira: Igaraba, lepahoria, muxar grisa, amuarraina eta okil beltza.
Ikus, gainera [aldatu]
Kanpo loturak [aldatu]
- (Gaztelaniaz) Gorbeia mendia "Mendikat" webgunean
]][[Kategoria:
