Guantxe

Guantxea Kanarietako antzinako etnia da, ustez K. a. 1000 urtean Afrikako iparraldetik hara joana eta berbereekin lotua.

Jatorrizko izena Guanchinet da, "Tenerifeko gizakia" esan nahi duena (Guan "gizakia" da eta Chinet, "Tenerife").

Espainiar konkista

1402an hasi zen, Lanzarotera joandako Jean de Bethencourt eta Gadifer de la Salleren espedizioekin. Uharte hartan eta Fuerteventuran oposizio handirik ez omen zuten erakutsi guantxeek, baina bai gainontzeko bost uharteetan. Hierro hartu zuten segidan eta haren ondoren, Gomera, La Palma eta Kanaria Handia.

Tenerifen, ordea, handik ehun urtera gauzatu zen konkista. Ospea du "Acentejko Lehen Guda"k, "Sarraskia" izenaz ere ezagunak, guantxeek egin zuten erresistentzia ikusgarria zela eta: arma urrirekin —harriak soilik erabiliz—, haran batean espainiarrei segada egin zieten eta haietako asko hil.

Azkenik, "Acentejko Bigarren Guda"k espainiarren garaipena ekarri zuen, 1496an.

Hizkuntza

Sakontzeko, irakurri: Guantxera

Guantxera hizkuntza zuten, XVIII. mende inguruan galdu zena. Tamazight edo berbereen mintzairari parekatu izan zaio. Gaur hiztunik ez duen arren, hainbat aztarna utzi ditu uharteetako gaztelanian, bai eta hango toponimian ere.