Guantxe

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Guantxeak, Indigena kanariarrak
Beneharo cropped.jpg
Tenerifen dagoen Beneharoren oroigarria.
Biztanleak guztira Gaztelaren konkista gertatu zenean 100.000 inguru artxipielago osoan
Biztanleria nabarmena duten eskualdeak Kanariar uharteak
Hizkuntza Hizkuntza guantxeak, guantxera
Erlijioa Animismoa
Zerikusia duten beste giza taldeak Ipar Afrikako berbereak

Guantxe izenarekin Kanariar Uhartetako biztanleei ezagutzen zitzaien. Denborarekin izen hori irletan bizi ziren herrientzat orokortu da baina hasieran batean Tenerife irlako herritarrei bakarrik ematen zitzaien. Horregatik egokiagoa da indigena kanariarrak esatea guantxeak baino. Herri hauen jatorria berberea zen, Afrikako iparraldeko zenbait herriena bera, ustez K. a. 1000 urtean Afrikako iparraldetik hara joana. Hori dela eta, ikerlari batzuek herri horien hizkuntza eta euskara lotzen saiatu dira, bereziki Federiko Krutwig euskaltzalea. Guantxeak 1402tik aurrera eman zen Gaztelaren inbasioaren ondorioz desagertu ziren baina haien aztarnek Kanariar Uhartetan oraindik orain bizirik diraute.

Palman dagoen Belmaco kobazuloa, antzinako biztaleek (benahoritek) bizileku bezala erabilita.

Jatorrizko izena Guanchinet da, "Tenerifeko gizakia" esan nahi duena (Guan "gizakia" da eta Chinet, "Tenerife").

Espainiar konkista[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1402an hasi zen, Lanzarotera joandako Jean de Bethencourt eta Gadifer de la Salleren espedizioekin. Uharte hartan eta Fuerteventuran oposizio handirik ez omen zuten erakutsi guantxeek, baina bai gainontzeko bost uharteetan. Hierro hartu zuten segidan eta haren ondoren, Gomera, La Palma eta Kanaria Handia.

Tenerifen, ordea, handik ehun urtera gauzatu zen konkista. Ospea du "Acentejko Lehen Guda"k, "Sarraskia" izenaz ere ezagunak, guantxeek egin zuten erresistentzia ikusgarria zela eta: arma urrirekin —harriak soilik erabiliz—, haran batean espainiarrei segada egin zieten eta haietako asko hil.

Azkenik, "Acentejko Bigarren Guda"k espainiarren garaipena ekarri zuen, 1496an.

Hizkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Guantxera»

Guantxera hizkuntza zuten, XVIII. mende inguruan galdu zena. Tamazight edo berbereen mintzairari parekatu izan zaio. Gaur hiztunik ez duen arren, hainbat aztarna utzi ditu uharteetako gaztelanian, bai eta hango toponimian ere.

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Federiko Krutwig: Garaldea. Donostia: 1978. Txertoa. Liburu honetan Krutwigek guantxerazko testuak eta hitzak jaso zituen euskararekin konparatzeko.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Guantxe