Hagia Sofia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Hagia Sofia
Aya sofya.jpg
Udalerria Istanbul
Herrialdea  Turkia
Koordenatuak 41°00′31″N 28°58′48″E / 41.00861°N 28.98000°E / 41.00861; 28.98000Koordenatuak: 41°00′31″N 28°58′48″E / 41.00861°N 28.98000°E / 41.00861; 28.98000
Garaia Bizantziar Inperioa
Hagia Sofia non dagoen adierazten duen Istanbulgo mapa
Hagia Sofia

Hagia Sofia edo Jainkotiar Jakinduriaren eliza, batzuetan Santa Sofia, (grezieraz Άγια Σοφία, turkieraz Ayasofya Müzesi) antzinako basilika kristaua da, gero meskita eta orain museoa den eraikina da, Istanbulen kokatua. Ezaguna kupula erraldoia dela-eta, arkitektura bizantziarreko lan gailena da.

Eriki zenean Hirutasun Santuaren bigarren pertsonari eskainia izan zen, Jesusi, alegia. 532 eta 537 urteen artean eraikia izan zen, Bizantziar Inperioko hiriburu zen Konstantinopolisen, gaur egun Istanbul, garai horretan, Bizantziar Inperioko enperadorea Justiniano I.a zela.

Bere arkitektoek, Antemio Trallesekoa eta Isidoro Miletokoak, ia oinplano karratukoa zen eraikina, petxinen gainean jarritako erdiko kupula batekin estali zuten. Kupula hau, lau arkuren gainean dago, arku hauek, aldi berean, beste hainbeste zutabek eusten dituztelarik. Bi kupulaerdik egiten dute erdiko kupularen kontrahorma lana, eta irekitako harresiak, kontrahormek ziurtatzen dituzte. Gainera, bizantziar mosaiko ederrak ditu.

2007an, Munduko 7 mirari berriak aukeratzeko zerrendan zegoen eraikinetako bat da.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Konstantinoren basilika primitiboaren gainean eraiki zuten, bost urtean, Justiniano I.aren erregealdian. Antemio Tralleskoa —matematikaria— eta Isidoro Miletokoa —fisikoa— izan ziren eraikitze lanen arduradun. Agatiasen hitzetan, «materia solidoari geometria aplikatzen» saiatu ziren. Justinianok —enperadore horren kronista ofiziala zen Prokopio Zesareakoak dioenez»—, Santa Sofia amaitua ikusi zuenean, honako hau oihukatu zuen: «Salomon, gainditu zaitut!».

Kristau elizatzat erabili zuten mila urtez baino gehiagoz, 360an sagaratu zutenetik 1453ko Konstantinopolisko erorialdia arte. XV. mendeko urte hartan, meskita bihurtu zuten otomanoek. Sofia tenpluan babes hartu zuten beldurturiko biztanleek, otomanoek hiria erasotzean. 1935ean, museo bihurrarazi zuen Turkiar Errepublikaren fundatzaile eta lehendabiziko presidente Mustafa Kemal Atatürkek.

Arkitektura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jatorrizko Hagia Sofiaren ebaketa
Oinplanoa

Bere arkitektura, nagusiki espaziala da, kanpoaldeko efektua, otomandarrek bereziki aldatua izan den arren, minarete, ezproi eta beste arintze batzuekin aberastu zutenak. Eraikinaren ideia, eraiki behar zen kupula handia, lau arkuren bidez eutsia izatea zen, bultzadak desbideratuko zituzten kupulaerdi eta kontrahormen bidez indartuak. Honela, hormigoiaren erabilera eragozten zen, adibidez, Erromako Agriparen Panteoian erabilia.

Oinplanoa, 77x71 metroko laukizuzen bat da, ia laukia. Kupula, 56,6 metroko garaiera eta 31,87 metroko diametroa duena, lau puntutan danborrik gabe eutsita dago, eta berrogei leihok banandutako beste hainbeste kontrahormaz inguratua dago, Prokopioren arabera "zerutik, urrezko kate baten bidez zintzilikatua" dagoenaren itxura duelarik. Kanpoaldetik, eliza handiaren masa harmoniarekin baina grazia handirik gabe altxatzen da. Kupulak, antzinako basilikentzako oso arrotza zen zentralizazio bat ezartzen zuen, baina petxina eta ahaleginak alboetako nabeei emanez, baita argiaren erabileraren fintze bati esker "ez dirudi oinarri solidoan jarrita dagoenik". Meskita Urdinaren parean dago.

Behin betiko eraikuntza 532 eta 537 bitartean egiten da, Justiniano I.aren erregealdian, "Urrezko Lehen Aroa" bezala ezagutzen den garaian. Esan bezala, arkitektoak, Antemio Trallesekoa eta Isidoro Miletokoa izan ziren, aurrekaririk ez zuen diseinu bat egin zutenak, ezagutzen ziren elementuak hartuz (basilika oinplanoa eta biribilgunea), baina egitura berri batean batzen direnak. 1453an, Konstantinopla otomandarren eskuetan erori zenean, Santa Sofia meskita bihurtua izan zen; eta orduan gehitzen zaizkio oraindik argi ikus daitezkeen eta eraikina inguratzen duten lau minareteak, baita barneko medailoi apaingarriak ere.

Izen bereko beste eliza eta katedral batzuk[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Hagia Sofia Aldatu lotura Wikidatan