Haritz kandugabe

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Haritz kandugabe
Hostoak eta ezkurrak
Sailkapen zientifikoa e
Erreinua: Plantae
Kladoa: Angiospermae
Kladoa: Eudicotyledoneae
Kladoa: Rosidae
Ordena: Fagales
Familia: Fagaceae
Generoa: Quercus
Espeziea: Quercus petraea

Haritz kandugabea (Quercus petraea edo Quercus sessiliflora) Quercus generoko zuhaitz espeziea da, Euskal Herrian ohikoa. Haritz kandudunaren (Quercus robur) antza handia du eta, hau bezala, sarri haritz soilaz izendatzen da. Haritz kandugabearen ezkurrek, izenak dioen moduan, ez dute ia kandurik edo pedunkulurik. Zuhaitz honen izen espezifikoak, 'petraea'-k lurzoru harritsuetan bizitzeko duen gaitasunari egiten dio erreferentzia.

Ezaugarraik[aldatu | aldatu iturburu kodea]

35 metrorainoko zuhaitza da, adaburu zabal eta erregularrekoa. Enbor-azal hauskara du hasieran, arrexka gerora eta ezkatatsu-zartatua. Adar berriak gaztaina kolorekoak, disdiratsuak, lentizela argi ugarirekin, normalean glabroak (batzutan ile sinpleak). Ernamuinak 4-9 mm-koak, glabreszenteak.

Hostoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haritz kandugabearen hostoak 5-21 x 2-15 cm-koak dira, txandakatuak, mintzakarak, erorkorrak eta forma espatulatu-lantzeolatukoak. Lobulatuak dira edo subpinatifidoak, kolore ilunekoak eta glabroak dira gainealdetik, baina zurbilagoak eta pubeszentzia oso txikiarekin azpialdetik. Hala ere, ileak heldutasunean hostoaren azpialdeko nerbioetara murrizten dira. Ileek orokorrean 3-4 erradio dituzte. Haritz kandugabearen hostoek 5-9 nerbio pare dituzte. Pezioloa nahiko txikia da, 10-25 mm-koa, glabroa eta kanalikulatua.

Loreak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Infloreszentziak

Haritz kandugabeak amentu motako infloreszentziak ditu, haizearen bidezko polinizaziora (anemofiliara) moldaturik daudenak. Zuhaixka monoikoa da, hau da, ale berdinak sexu bietako loreak ditu, ez oso deigarriak.

Amentu arrak 3-9 cm-koak dira eta errakis glabroa dute edo ile gutxi batzuekin. Horrez gain, periantoak lobulu ziliatuak ditu. Lore emeek, berriz, oso estilo motzak dituzte, bilotsuak eta oinarritik dibergenteak. Estigma trunkatuak dituzte.

Fruituak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haritzen ezkurrak akenio motako fruituak dira. Haritz kandugabearen akenioak 12-15 x 9-15 mm-koak dira, horixkak, sesilak edo pedunkulu (kandu) zorrotz eta glabrodunak (15 mm-rainokoa asko jota, hortik datorkie hain zuzen ere, kandugabe izena). Karloa (txapela) 6-12 x 8-15 mm-koa dute, ezkata aske obolantzeolatuduna. Ezkatak kolore hauskara dute eta pubeszenteak dira. Oinarrialdeko ezkatak lauak dira baina aldendu ahala konkordunak izan daitezke.

Banaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Europako mendebalde, erdialde eta hegoaldean aurkitzen da, eta Asiako mendebaldean. Iberiar Penintsulan, bereziki iparraldean agertzen da eta ez da Portugalera edo Balearretara iristen. Aldiz, arruntak da Kantauriar mendikatean eta Piriniotako magaletan zehar. Nafarroan aipatzekoak dira Orotz-Beteluko populazioak eta Urrobi ibaiko arro altuetan ematen direnak.

Ekologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mendi magaletan hazten da, haritz kanduduna baino lur lehor eta azalagoetan, baita lur harritsuagoetan ere (hortik datorkio hain zuzen ere, 'petraea' izen espezifikoa). 1.800 metroko altituderaino igotzen da eta kareharrizko lurretan zein silizeoetan aurki daiteke. Urrobiko arroetako populazioak hareharri triasikoen gainean hazten dira.

Fenologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Apirila eta maiatza bitartean loratzen da eta ezkurrak iraila-urrirako heltzen dira.

Erabilera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haritz zura dentsitate handikoa da eta oso gogorra. Intsektu eta onddo espezie gehienekiko nahiko erresistentea da, duen tanino kopuru altua dela eta. Erdi Arotik erabili izan da haritzaren egurra eraikinen barruko habeetarako eta Q. robur eta Q. petraea-ren egurra oso erabilia izan zen XIX. mendean, ontzigintzan. Gaur egun, haritz kandugabearen egurra bereziki ardo-barriketarako erabiltzen da.

Espezieen arteko elkarrekintzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Loranthus europaeus landareak parasitatzen du. Gainera, Tortrix viridana lepidopteroaren larbek haritz kandugabearen hostoak jaten dituzte.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Haritz kandugabe