Arroka

Wikipedia(e)tik
Harri» orritik birbideratua)
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: Harri (argipena)

Geologian, harria edo arroka mineral bat edo gehiagoz osatutako agregatu naturala da. Agregatu horiek solido kohesionatuak dira. Harriak, oro har, hainbat mineralez osaturik daude, baina badira mineral bakarra dutenak ere.

Harrien sailkapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Harriak euren osaera kimiko eta mineralaren arabera sailkatzen dira eta baita ere euren osagaiak diren partikulen testuragatik. Honen arabera harri igneo, harri sedimentario eta harri metamorfikoak bereizten dira. Harri mota bat beste batean eralda daiteke ziko geologikoaren barne.

Harri igneoak (edo magmatikoak)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Harri igneo»

Harri igneoak (harri magmatikoak ere deituak) magma likidotik sortutako harriak dira. Bi motatakoak dira: plutonikoak eta bolkanikoak. Plutonikoak intrusiboak dira, magmak oso geldo kristalizatzen da lurrazalen barruan, eta bolkanikoak edo estrusiboak gainazalera heltzen den magmatik sortzen dira, edo labaren aireko zatietatik. Harri intrusiboek milaka urte behar dituzte hozteko eta estrusiboek oso denbora gutxi, orduetatik asteetara.

Harri metamorfikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Harri metamorfiko»

Harri metamorfikoak edozein harri mota (aurretik harri metamorfikoak zirenak barne) sortu zireneko tenperatura eta presio kondizio ezberdinetan egoten direnean sortzen dira. Presio eta tenperatura hauek beti dira lurraren gainazalean daudenak baino altuagoak, eta nahiko altuak izan behar dute mineral originalak eraldatu eta berkristalizatzeko.

Harri sedimentarioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Harri sedimentario»

Harri sedimentarioak sedimentu, materia organiko edo prezipitazio kimikoaren metatzeaz sortzen diren harriak dira. Metatze honen ondoren konpaktazioa eta zementazioa gertatzen da diagenesisean. Harri sedimentarioak Lurraren gainazalean sortzen dira. Higadurak sedimentuak bata bestearen gainean jartzen ditu eta zementuak elkartzen ditu.

Harrien zikloa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Harriek ziklo bat osatzen dute, litogenesi izenekoa, faktore fisiko, kimiko eta biologikoek parte hartzen dutena. Denbora geologikoak harriek aldaketak jasaten dituzte faktore eta prozesu ezberdinak direla eta, hala nola meteorizazioa, higadura, garraioa eta sedimentazioa lurrazalean. Hasierako harri horiek sedimentarioak, igneoak edo metamorfikoak izan daitezke.

Meteorizazioa atmosferak egiten duen ekintza geologikoa da, degradazioa, fragmentazioa eta oxidazioa eragiten du. Meteorizazioa jasandako harriek higadura eta garraioa jasan dezakete. Grabitateak mugiarazitako harri zatiek metakinak sortzen dituzte. Garraioa gelditzen denean arro sedimentarioetan metatzen dira estratu izeneko kapa horizontaletan.

Sedimentu horiek prozesu batzuk jasaten dituzte (diagenesia), eta horien bidez harri sedimentario bilakatzen dira. Harri horiek batez ere itsasoan sortzen dira. Trinkotzeak harriek dituzten hutsuneak deuseztatzen ditu, gainean dauden harrien pisua dela eta.

Harriek presio eta tenperatura aldaketa handia jasaten badute metamorfismoa jasango dute, eta harri metamorfiko bilakatuko dira. Harri metamorfikoak hasieran metamorfikoak edo igneoak ere izan daitezke.

Azkenik, plaken tektonika dela eta, harri horiek fusionatu daitezke eta berriro atera, harri igneotan bilakatuta.

Ikusi, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Arroka Aldatu lotura Wikidatan