Hartz

Hartza
Pirinioetako hartza
Sailkapen zientifikoa
Erreinua: Animalia Filuma: Chordata Klasea: Mammalia Ordena: Carnivora Azpiordena: Caniformia Familia: Ursidae G. Fischer de Waldheim, 1817
Generoa
Ailuropoda Helarctos Melursus Ursus Tremarctos Arctodus (galdua)

Hartza Ursidae familiako animalia ugaztun handia da, gaur egun munduko hainbat tokitan desagertzeko arriskuan dagoena, historikoki garrantzi handia izan badu ere.

Neurriz handiak eta gorputzez sendo trinkoak dira. Isats laburra eta hanka zapalak izaten dituzte, plantigradoak dira. 42 hortz dituzte gehienek.

Europako eskualde batzuetan, ia Asia guztian, Ipar Amerikan, eta Hego Amerikako mendebaldeko itsasaldean bizi dira. Hartz arrea eta hartz zuria dira urtsidoen familiako espezie ezagunenetako batzuk.

Hartz inurrijale modukoak ez dira benetako hartzak.

Espezieak

• Ursus arctos - Hartz arrea.
  • Ursus arctos middendorffi - Kodiak hartza.
  • Ursus arctos horribilis - Grizzly hartza.
• Ursus maritimus edo Thalarctos maritimus: Hartz polarra edo zuria.
• Euarctos americanus - Hartz beltza.
• Ursus spelaeus - Leize-hartza.
• Helarctos malayanus edo Ursus malayanus - Malaysiako hartza.
• Melursus ursinus - Ezpaindun hartza.
• Selenarctos thibetanus edo Ursus thibetanus - Asiar hartz beltza.
• Tremarctos ornatus edo Ursus ornatus - Hartz betaurrekoduna.
• Ailurus - Panda.

Munduan

Penintsula Iberikoan, Asturiasen daude azken hartzak, Somiedo eta Narceako natur parkeetan.

Euskal Herrian

Historikoki Piriniotan animalia hauek bizi izan baziren ere, gaur egun oso gutxi gelditzen dira. Erronkariko ibarrean geratzen da jatorrizko azkeneko euskal hartza, Camille izenekoa. Azken urteetan Camille oso famatuta bilakatu da bere ibilerengatik, eta bertako artzainen ardietan egindako harrapaketengatik. Haurrentzako panpina bat sortu dute ere, Kamiltxo izenekoa.

Duela urte gutxi, Esloveniatik ekarritako zenbait hartz arre askatu zituzten Okzitaniako Pirinioetan, espeziea Pirinioetan berreskuratzeko. Antza Esloveniako hartzak dira Pirinioetako hartzetatik hurbilen daudenak. Hala ere, mementuz ez du ematen hartz berri horiek Euskal Herriraino heldu direnik. 2010eko otsailean, Frantziako agintariek esan zuten zehaztu gabeko kopuru eta lekuetan, berriro ere hartzak askatuko zituztela Pirinioetan. Neurri horrek ezbaia, kezka, sortu zuen bertako jendearen artean, besteak beste, Zuberoako zein Nafarroako zenbait auzapezen aldetik.

Bizkaiko azken hartza Eskuagatxeko mendilerroan, Urkiola inguruan harrapatu zuten 1871ko abenduan.

Hartzak ipar hemisferioko hainbat lurraldetan bizi dira, hartz mota zein den.

Kanpo loturak

• (Euskaraz) Pirinioetako hartzaz
• (Gaztelaniaz) Kantauriko hartz arreaz