Hiriberri (Aezkoa)

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau Aezkoako herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus Hiriberri.

Hiriberri

 Nafarroa
Hiriberriko bandera

Hiriberriko armarria

Izen ofiziala Hiriberri / Villanueva de Aezkoa
Estatua
Erkidegoa
Merindadea
Espainia
Nafarroako Foru Erkidegoa
Zangozako merindadea
Alkatea César del Río Bayonés
(jardunean)
Herritarra hiriberriar
Koordenatuak 42°56′44″N 1°13′50″W / 42.94556°N 1.23056°W / 42.94556; -1.23056Koordenatuak: 42°56′44″N 1°13′50″W / 42.94556°N 1.23056°W / 42.94556; -1.23056

Navarra Mapa Municipal Villanueva de Aezkoa.png

Eremua 21,30 km2
Garaiera 930 m
Distantzia 54 km Iruñera
Posta kodea 31671
Biztanleria 127 bizt (2009)
Dentsitatea 5,96 bizt/km²
[www.hiriberri-villanuevadeaezkoa.es www.hiriberri-villanuevadeaezkoa.es]

Hiriberri Nafarroako ipar-ekialdean dagoen udalerria da, Aezkoako ibarrean kokatua. Berrendiko harkaitzaren oinean dugu, Abodi mendilerroaren mendebaldeko muturrean. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 127 biztanle ditu.

Eduki-taula

[aldatu] Inguru naturala eta kokapena

Herria, Nafarroa ekialdean kokatzen da, Zangozako merindadearen ipar-ekialdean. Hiriberrik Orbaizeta eta Orbararekin egiten du muga iparraldean, Jaurrietarekin ekialdean, Aria eta Ariberekin mendebaldean, eta Garaioa eta Abaurrepearekin hegoaldean.

Ibarraren %60 basoak dira, guztira 12.101 hektarea inguru, horietatik pagoak 9.538 hektarea eta haritzak 1.620 hektarea direlarik. Abeltzaintzarako larreak udalerriaren lurren %28 dira.

[aldatu] Historia

Erdi Aroan sortu bide zen: Hiriberriko herriaren lehen aipamena 1366. urteko dokumentu batean aurkitzen da, Ireberri izenaz. Herri berria esan nahi duen arren, Ibarreko herririk zaharrena da. Aezkoako ohiko herri baten adibiderik argienetakoa da: kale harriztatuak, Ibarreko armarria duten aurrealdeak, eta garaiak.

1845. urtean udalerri bihurtu zen, Aezkoako ibarra eratzen zuten herriak bereizi zirenean.

[aldatu] Ekonomia

Bertako ekonomia jarduera nagusia (langileen % 67) laborantza (garia, garagarra, patata, bazkarako landareak) eta abere hazkuntza (ardi eta behi azienda) dira. Basoa eta zurgintza (beharginen % 19). Latxa, behi-gorri eta burguete arrazako behor ugari dago.

Zurgintza duela 200 urtetik hona zurgintzak garrantzia izan du herrian, eta herriak ehundaka hektarea baso dauzka.

[aldatu] Demografia

Hiriberriko biztanleria
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2006
466 426 436 436 446 352 355 279 221 195 175 142 135

2008ko erroldaren arabera, bost etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %3,88 (Nafarroako batez bestekoaren azpitik).

[aldatu] Ondasun nabarmenak

Ibarreko etxerik zaharrenak ditu (XVI. mendekoak), apaindutako arku, leiho eta armarri ederrak dituztenak. Aipatzekoak dira armarri landuak dituzten ateburuak.

  • Arrese etxea, herriko sarreraren ondoan kokatua, bere arkuteriarekin, Ibarreko etxerik ikusgarrienetakoa da. Hiriberritarrek katedrak edo katredak egiten zituzten, egurrezko aulki txikiak, suaren ondoan negu gogorrak igarotzen laguntzen zutenak.
  • Errota. Herriaren ondoan errota berri bat dago, ibaiaren ondoan zegoen errota zaharraren makinaria duena. Errota zaharra Irati ibaiaren ondoan dago, Betolegiren aldamenean, zubi zintzilikaria igaroz, hegoalderantz, 200 metrotara. Haren horma handiak ikus daitezke, eta errekastoaren kanalizazio txiki bat ere badauka.
  • Gurutze ezagunak. Jatorri historiko ezberdinei edo elezaharrei loturiko zenbait gurutze daude. Esanguratsuena Arrese deritzona izan daiteke, 1645ekoa da, San Frantzisko xendan dago eta gurutzea galdu zuen. Diotenez, Arrese Jaunaren alaba hil zuten otsoek; bertze elezahar baten arabera, Gauekok (gaueko izpirituak) bahitu zuen.
  • S. Salbador eliza. Gotikoa da (XIV-XV. mendekoa) eta XVII. mendean kapera barrokoa gehitu zitzaion. Nabe bakarrekoa, aurrealde zuzena dauka. Erretaula Nafarroako erromanista estiloko garrantzitsuenetakoa da, XVII. mendekoa, Bengoetxeak (Antxieta eskulturgile handiaren ikasle aurreratua) egina.
  • Tumulua. Zelane muinoan (egoera onean, 1.200 mra).
  • Ugaibelko trikuharria.
  • Garaiak. Arian bezala, 4 garai gelditzen dira: Erreka, Elizondo, Portal eta Jauki.

[aldatu] Euskara

Hiriberrik ibarreko portzentajea altuena dauka euskaldunei dagokienez, 2001ean ia biztanleen erdia izanda. Nafarroako Foru Erkidegoko 1986ko Euskararen Legearen arabera, eremu euskaldunean dago.

Horien artean, asko aezkera bertako hizkera mintzatzeko gai dira oraindik.

[aldatu] Politika

[aldatu] Udal hauteskundeak

2007an ez zen udal hauteskunderik izan Hiriberrin, ez zelako inongo talderik aurkeztu[1].

2011n egoera errepikatu egin zen eta César del Río Bayonések segitu zuen jarduneko alkate[2].

[aldatu] Udaletxea

  • HELBIDEA: San Salbador kalea, z/g

[aldatu] Alkateak

Alkateen zerrenda
1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007 María Isabel Ancho Buruzko Aritz Artea
2007-2011 César del Río Bayonés Kudeaketa batzordea
2011- César del Río Bayonés Kudeaketa batzordea

[aldatu] Jaiak eta ospakizunak

Salbatore edo Igokundearekin batera ospatzen dira, maiatzean.

[aldatu] Ikus, gainera

[aldatu] Erreferentziak

[aldatu] Kanpo loturak

Portal.svg
Wikipedian atari bat dago honi buruz:
Euskal Herriko:Wikiatlasa
Tresna pertsonalak
Izen-tarteak

Aldaerak
Ekintzak
Nabigazioa
Inprimatu/esportatu
Tresnak
Beste hizkuntzak