Hizkuntza

Hizkuntza, giza taldeen ahozko komunikazioaren sistema bat da. Hizkuntzalaritzak aztertzen du.

Izakiak komunikatzeko dugun gaitasuna, mintzamena edo lengoaia da, hau lortu dezakegu bai zeinu-sistema baten bitartez edota mingainarekin. Ez dugu nahastu behar hizkunea edo hizkuntza lengoaiarekin, hauek horren errepresentazioa baitira.

Lengoaiak dira, era ulerterraz batean azaltzearren, nahiz eta beraien irispideak eta garrantzia murriztuz gure munduko erakuntzarako dira, gauzen formak adierazteko.

Sarritan lengoaia terminoa erabiltzen da izakiek erabiltzen dugun komunikazioa adierazteko, hau da, lengoaia naturalak, bai berba egiteko lengoaia, zein zeinuen bitartez erabiltzen duguna edo literaturan erabiltzen dena. Lengoaia naturalak lengoai guztiak ditu barne, animaliak erabiltzen dutena eta baita izakiena ere. Matematiketan eta informatikan, esaterako, lengoaia artifizialak erabiltzen dituzte eta lengoaia formalak dira (programazio lengoaiak barne). Dena dela, izakien lengoaia badauka ezaugarri bat ezin dena topatu programazio lengoaietan: dibertsitatea. Lengoaien ikasketak bi zientziaren iturburua da filologia eta hizkuntzalaritza.

Aintzinako runak

Hizkuntzalaritza

Sakontzeko, irakurri: Hizkuntzalaritza

Hizkuntzalaritza da hizkuntza eta hizkuntzarekin lotura duten fenomenoak aztertzen duen zientzia. Halaber, arlo honetan dabilen pertsona hizkuntzalaria da.

Hizkuntzaren ikerketara bere maila ezberdinetatik gerturatu gaitezke, alde batetik, kodigo linguistiko gisa konfiguratzen duten arau eta erregelei atendituz, gramatika gisa ezagutzen dena, eta bestetik komunikazio interakziorako intrumentu gisa, pragmatika eta testu hizkuntzalaritza bezalako disziplinekin.

Hizkuntza "sistema" gisa harturik, honakoak dira egituran ikus daitezkeen mailak: fonikoa, morfosintaktikoa eta lexiko-semantikoa.

Giza hizkuntzak ezaugarri nagusiak

Ekonomia

1. Dualitatea
2. Interkanbiabilidadea
3. Eragin

Kreatibitatea

1. Konpositionalitatea
2. Errekurrentzia
   1. Maila fonologikoa
   2. Maila morfologikoa. (Morfologia)
   3. Maila sintaktikoa. (Sintaxia)
   4. Maila semantikoa. (Semantika)

Sinbolismoa

1. Espezializazioa
2. Semantizitatea
3. Arbitrarietatea
4. Desplazamendua
5. Bihurkortasuna
6. Lege haustea

Itzulpengintza

Sakontzeko, irakurri: Itzulpengintza

Itzulpengintza, lehen hizkuntza batean idatzitako testu bat (iturri testua) aztertzean eta bigarren hizkuntza batean idatzitakoa (helburu testua) sortzean datzan prozesua da.

Itzulpengintza betidanik egokitu izan zaio gizakiari, azkenaldian, automatizatzea edo konputarizatzea lortzea nahi izan den arren.

Itzulpen Automatikoa

• Itzulpen automatikoaren dimentsioak

• Itzulpen automatikoa

Analogietan oinarritutako itzulpena

Hizkuntza baten azterketa

• Fonologia

• Fonetika

• Morfologia

• Morfosintaxia

• Lexikosemantika

• Sintaxia

• Hizkuntzalaritza

• Ortofonia

Lengoaiaren asaldurak

1. Afasia
2. Dispraxia
3. Agnoxia
4. Disartria
5. Gortasuna
6. Jariakortasunaren asaldura
7. Artikulazio asaldura

Hizkuntzalariak

• Juan Manuel Etxebarria
• Patxi Goenaga
• Koldo Mitxelena
• Koldo Zuazo
• Jon Ortiz de Urbina
• Pello Salaburu
• Ferdinand Saussure
• Txillardegi
• Hilari Zubiri
• Itziar Turrez. Euskal bokalismo inguruan. Enseiukarrean. 2001

Giza hizkuntzak

Ikusteko ezberdintasunik nagusiena hizkuntza bat eta beste hizkutza baten artean sarritan ezinezkoa da. Adibidez, boundariak eta hizkuntza taldeen artean efektu arbitratioen eraginen menpe daude eta populazioaren eraginaren menpe ere (eurek erabiltzen duten dialekto komunen menpe). Esaterako, Alemanaren dialektoak daude oso antzekoak direnak Holandesarekiko.

Batzuk gustuko dute egitea parallelak biologiarentzako, non ez den beti posiblea eraikitzea ezberdintasun argiak espezieakren artean eta hurrengoaren artean. Bi kasuetan, ultimatea zailarazten du lana interakzioetaren arteko hizkuntzetan eta [[populazioa]k. (Ikusi dialektoak edo August Schleicher gehiago jakin nahi izanez gero.)

Giza hizkuntzen sorkuntza

Zientzialariek oraindik ez dira adosten gure lehen hizkuntzaren data jartzen (edo gure arbasoak). Orain arte esandako datak honako hauek dira orain dela bi milioi urte, Homo habilisen garaian, gaur egunera arte helduz orain dela berrogei mila urte, Cro-Magnon izakiaren garaia zenean.

Hizkuntzaren taxonomia

Sakontzeko, irakurri: Munduko hizkuntza familiak

Hizkuntzen mundua taldetan sailkaturik dago, familien araberara, antzekoak baldin badira edo ez. Horietariko batzuk majoren taldearen barnean daude eta Indo-Europar hizkuntzak dira, Afro-Asiako hizkuntzak, eta amaitzeko Sino-Tibetariar hizkuntzak.

Eraikitako hizkuntzak

Sakontzeko, irakurri: Hizkuntza eraikia

Eraikitako hizkuntzen adibide argia Esperantoa dugu, L. L. Zamenhofek sortu zuen. Hizkuntza honek hizkuntza askoren nahasketa eta beste askoren elementuak zituen, eta bere helburu nagusiena ikasterraza izatea zen. Honen beste adibide bat daukagu, hizkuntzen artifizalen artean: Lojban sortu zen ere helburu antzeko batekin, hizkuntza logiko eta naturala izateko objetiboz.

Beste idazle batzuk, esaterako J. R. R. Tolkien, sortu dute fantasia hizkuntza bat, literaturarantzako soilik, hizkuntzalaritza, edo pertsonal arrazoiak izanik. Tolkienen hizkuntza horietariko bat Quenya da, Elvish hizkuntzatik elementu asko hartu dituena. Bere barnean dituela bere alfabeto propioa bere fonologia eta bere sintaxi berezia.

Animalien (ezgiza) hizkuntza

Urte askotan, pentsatu da animaliak elkar imitatzen zirela eta ez zutela izakiek bezala hizkuntza bta, baina orain dela gutxi ikusi zuten zenbait animaliak elkarrekin komunikatzeko erraztasuna dutela. Esaterako, txinpantzeak eta gorilak badute hizkuntza berezi bat zeinuekin eta eskuak mugituz elkar ulertzen dira, hau guztia basatu da Ameriketako Keinu Hizkuntzan; baina, ez daukate gramatikarik. Inbestigatzaile batzuk esan dute posiblea dela txinpantzeei komunikatzeko ahalbideak erakustea. Animalien hizkuntza semantika aberatsa duen heinean,sintaxia ez da horren konplexua.

Hizkuntza formalak

Matematika eta konputagailuen zientzia erabiltzen dituzte entitate artifizialak hizkuntza formalak izena hartzen dutenak (prorgramadun hizkuntzak eta etiketadun hizkuntzak barne daudelarik, baina ere natura teorikoatik urruntzen direnak). Hauek normalean character stringetik hartzen dute forma, zenbait konbinaziooen emaitza izanik : gramatika formala eta semantika arbitrarioak eta konplexuak direlarik.

Ikus, gainera

• Alfabetoa
• Semiotika
• Hizkuntzaren sorrera

Kanpo loturak

• Hizkuntzen forua
• Mark Rosenfelder-ren Metaverse 5000 hizkuntza eta dialektoren zerrenda (Hauen harremana kontutan hartuta sailkatuak), Non, hizkuntza bakoitzeko 1-10 zenbakiak aurkitu daitezke.
• Hizkuntza atzerritarren forua
• Mixxer language exchanges (Skype)
• Lingomigo
• SharedTalk.com Hizkuntzen trukerako forua eta hizkuntza atzerritarrak ikasteko
• Hizkuntzen museoa
• Etnologia, Munduko hizkuntzen katalogoa
• Munduko hizkuntzak eta kulturak - Informazioa eta baliabide praktikoak hizkuntzak ikasteko.
• LingoTeach, GPL tresna hizkuntzak ikasteko
• Animalien soinuak hizkuntza desberdinetan
• Interneteko hizkuntzen distribuzioa
• Hizkuntzen azentu artxiboa
• Txori abestien kolekzioa Hainbat txoriren abestiak eskaintzen ditu
• Animalien komunikazio proiektua
• CrossCultureClub
• Hizkuntzei buruzko artikuluak
• Entzun hizkuntzak
• Hizkuntza: Jatorria eta Esanahia John Zerzan-ena