Hondarribia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Hondarribia

 Gipuzkoa
Hondarribia, Hendaiatik ikusita.
Hondarribia, Hendaiatik ikusita.
Hondarribiko bandera

Hondarribiko armarria

Izen ofiziala Hondarribia
Estatua
Erkidegoa
Lurralde Historikoa
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Gipuzkoa
Bidasoaldea
Alkatea Aitor Kerejeta Cid (EAJ)
Herritarra hondarribiar
Koordenatuak 43°21′58″N 1°47′35″W / 43.36611°N 1.79306°W / 43.36611; -1.79306Koordenatuak: 43°21′58″N 1°47′35″W / 43.36611°N 1.79306°W / 43.36611; -1.79306

Gipuzkoa - Hondarribia.svg

Eremua 28,63 km2
Garaiera 11 m
Distantzia 19 km Donostiara
Posta kodea 20280
Biztanleria 16.388 bizt. (2013)
Dentsitatea 572,41 bizt./km²
Sorrera 1203 Donostiako Forua
http://www.hondarribia.org

Hondarribia (bertakoen hizkeran, Onddarbi) Gipuzkoa ipar-ekialdeko udalerria da, Txingudiko ezkerraldean kokatua, Bidasoa itsasoratzen den lekuan.

Irun eta Hendaiarekin batera Txingudiko metropoli-eremua osatzen du, 90.000 biztanle dituena eta Espainia eta Frantzia estatuen artean banatua. 1203an Alfontso VIII.a Gaztelakoak hiribildu titulua eman zion, eta Donostiako Forua.

Gaur egun 17.000 biztanle ditu, eta haren jarduera nagusiak zerbitzu sektorea, turismoa, arrantza eta nekazaritza dira. Haren kokagune estrategikoagatik, bertan gaztelu bat eraiki zuten eta hesi batez inguratu, hiri-erdiguneak bere Erdi Aroko urbanismoa gorde du urteen joanean. Alde Zaharretik kanpo dago Portu auzoa, arrantzaleen auzoa.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriaren izen ofiziala Hondarribia da, bai euskaraz nahiz gainontzeko hikuntzetan, 'hondar' eta 'ibi' hitzen elkarketatik letorke, eta historialarien arabera antzinako herriaren kokalekuarekin zerikusia izan dezake.

Hondarribia, Hendaia eta Txingudiko aireko ikuspegia.

Historia zehar hainbat modutan idatzia izan da, tartean Hundarribia, Ondarribia edota Ondarrabia. Idatzizko erregistro zaharrena XII. mendean agertzen da, aldiz, gaur egungo aldaera lehenbiziko aldiz XVIII. mendearen amaierako agiri batean agertzen da.

Beste teoria baten arabera, izena gaskoieratik letorke, antzinako gaskoieraz «hond» hitzak 'iturri' esan nahi baitu eta «arrabia» hitza frantsesezko «ravine» hitzaren parekidea da, hots 'labar' edo 'amildegi'.[1]

Erromantzerazko Fonterrabia edota Fuenterrabía izenek XVIII. mendean jatorria dute, Fontem Rapidam izendapenean.

1980ean Hondarribiako Udalaren erbakiz udalerriaren izen ofiziala hizkuntz guztietan Hondarribia izango zela erabaki zuen. 1989tik aurrera Hondarribia udalerriaren izen bakartat onartua da eta bide seinale nahiz agiri guztietan izen bakar hori agertzen da.

Herritarrak pluralez hondarribiarrak dira eta singularez hondarribiar. Gaur egun bai euskara nahiz gaztelaniazko herri hizkeran bertakoek maiz heuren herriari Honddarbi deitu ohi diote, eta herritarrei honddarbitarrak. Bestalde, herritarrak herri hizkeran bikingoak ezizenaz ezagunak dira, eskualde honetako ohitura edo kondairaren arabera hondarrabitarren artean inguruko udalerrietako biztanleen artean baina ilehori gehiago omen daudela eta, hau ustezko antzinako bikingoen erasoaldiei egotzi ohi zaie.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala eta klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011. urtean, Europako Justizia Auzitegiak ebatzi zuen Hondarribiak (Irunekin batera) oraindik ez zituela hondakin urak arazten. Eginbehar hori 2000. urterako bete beharrekoa zen.[2]

Datu klimatikoak (Hondarribia, Malkarroa (1971-2000))
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 24.6 18.4 29.0 32.4 36.6 39.8 40.4 40.0 38.0 33.4 28.2 26.0 40.4
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 12.8 13.9 15.4 16.8 20.0 22.3 24.7 25.2 23.7 20.4 15.8 13.7 18.7
Batez besteko tenperatura (ºC) 8.6 9.5 10.9 12.4 15.7 18.2 20.6 21.0 19.0 15.8 11.5 9.6 14.4
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -12.0 -13.0 -5.2 -1.2 3.0 5.3 7.8 8.4 4.6 0.8 -5.8 -8.4 -13.0
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 4.4 5.1 6.4 8.0 11.3 14.0 16.4 16.7 14.3 11.2 7.2 5.5 10.0
Euria (mm) 168 150 144 168 138 96 98 112 138 174 186 167 1738
Euri egunak (≥ 1 mm) 13 12 12 14 12 10 9 10 10 12 13 12 140
Elur egunak (≥ 1 mm) 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1
Eguzki orduak 91 104 139 148 174 185 202 194 167 136 100 82 1724
Hezetasuna (%) 75 73 72 72 73 74 75 77 76 76 77 76 75
Iturria: Agencia Estatal de Meterología[3]

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Portuko auzoko etxe koloredunak.

2001. urtean udalak auzo-izen ofizial hauek onartu zituen:

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Hondarribiko historia»

1200ean, ordurarte Nafarroako Erresumako lurraldea zen Gipuzko Gaztelako Erresumari batu zitzaionean, Alfontso VIII.a Gaztelakoak Barduliako kostaldea piraten eta kortsarioen erasoetatik defendatzeko interes berezia azaldu zuen. Horregatik, 1203. urtean Alfontso VIII.a Gaztelakoa erregeak Hondarribiari hiri-gutuna eman zion, kostaldeko Mutriku eta Getaria eta Hondarribia hiribilduak ere garai hartakoak dira.

Edonola ere, aurretik ere kokaleku hartan bazen bertan herrixka bat, eta Nafarroako Antso VI.a Jakitunak Donostiako foruan Undarabia izenarekin aipatzen du.

1476ean Gaztela eta Aragoiko Errege-Erregin Katolikoen eskusartzea aurreko udalerriaren irarlana.

1294an Alfontso X.a Gaztelakoak haren ahaide bati, Nafarroako erregeari, Donostia eta Hondarribia eman zizkion. Halaber, 1805ean Bidasoaldeko hiri hori Nafarroari anexionatu zitzaion, 1814an, ostera, Gipuz­koari batu zitzaion, eta hala jarraitu du.

Erdi Aroan Hondarribia merkataritzako portu aberatsa ere izan zen; izan ere, bertatik itsasoratzen ziren Gaztelako eta Nafarroako hainbat gai (garia, ardoa, metalak...) Flandesko eta Europako beste lurretako portu askotarako.

Hondarribia oso zabala zen: gaur egungo Irun, Lezo eta Pasai Donibane ere barne hartzen zituen. Haren kokapen estrategikoaren ondorioz, Frantziako Erresumak sarritan eraso zuen. Hondarribiko harresiaren babesean, hondarribiarrak haien burua defendatzeko gai izan ziren. Setiorik odoltsuena 1636ko udako Hondarribiko setioa izan zen. Condeko printzeak, Bordeleko artzapezpikuarekin aliaturik, bi hilabete eta hondarrabiarrei gehiagoko erasoaldia egin zien, eta, bi bandoetako hildakoak aintzat hartuta, guztira hamaika mila pertsona hil ziren guztira. Hondarribiarren aburuz, garaipena Guadalupeko Ama Birjinak emandako mesedea izan zen, irudia Guadalupeko baselizatik jaitsi eta haren eskuetan jarriak baitziren. Harrez­kero, urtero irailaren 8an Hondarribiko alarde ikusgarria setioaren amaiera ospatzeko egin ohi da. Erasoa oso gogorra izan bazen ere, Domingo Egiak, setiatuen behin‑behineko buruzagiak, ez zuen haren gibel asmoa galdu, antza. Izan ere, borrokaren ondoren emazteari gutun hau idatzi zion emazteari:

« Gerra kontuez ezer asko ez dakizunez, esango dizut arerioen gudarostea lautan banatu zela: zati batekoek alde egin zuten, beste batekoak hil genituen, beste batekoak galdu genituen, eta gainerakoak ito ziren. Gera zaitez Jainkoarekin, ni Hondarribian afaltzen geratuko naiz eta.  »

Mendez mende Hondarribia gotorleku ia menderaezina izan zen. Kuboz eta bastioiez babestutako harresiek hiri osoa inguratzen zuten, eta hainbat setiotan babestu zuten hiria.

Hondarribia eta Txingudi 1843an.

XVIII. mendearen amaieran, frantsesek berriz ere Hondarribian gailentzea lortu zuten. Historiagileren batek adierazi du orduko Joakin Izarreta hondarribiar alkateak Frantziako Iraultza begi onez ikusten zuela, eta frantsesek Hondarribia eskurtzea lortu zutela. Frantziako erasotzaileek mugatik hain gertu zeuden harresiek, kuboek eta baluarteek kaltetzen zituztela ikusi zutenean, gotorlekua —Europako hoberenetakoa jotzen zena— nahita hondatu zuten. Hondarribiaren kokapenaren ondorioz, enperadoreen, errege‑erreginen, printzesen, diplomatikoen eta goi‑kargu militarren joan‑etorri handiko hiria izan da.

XIX. mendearen hasieran Hondarribia erabat suntsituta zegoen, haren Alde Zaharrean hondamendia besterik ez zegoen. 1805ean, egoera horretatik ateratzeko, udal agintariek Nafarroarekin bat egitea proposatu zuten. Erregeak proposamena onartu zuen eta Hondarribia, Irun eta Lezo Nafarroaren barnean geratu ziren. 1810ean Thouvenot jeneralaren aginduz berriro Gipuzkoara itzuli ziren.

Napoleonen garaian hiria frantsesen menpe egon zen.

Lehen Karlistaldiaren hasieratik karlisten eskuetan erori zen, eta haiek hiria gotortu zuten. Alkateak, Jose Maria Iriartek, liberala zenez, Hendaiara alde egin behar izan zuen. 1836ko uztailaren 11n George Lacy Evans, Britainiar Legio Laguntzailearen burua, hiria menderatzen saiatu zen, karlisten eta Frantziaren arteko komunikazioa deuseztatzeko asmoz. Hala ere, ez zuen helburua lortu, eta britainiarrek atzera egin behar izan zuten. Tropa karlistek, Gibelalde buru, ingelesei erasotzea lortu zuten, eta Jaizkibelgo bidetik atzera egitera behartu zituzten, Pasaiara. Hurrengo urtean liberalak berriro saiatu ziren hiria hartzen, eta Oiartzun eta Irun konkistatu ondoren, 1837ko maiatzaren 17an Hondarribiko goarnizioaren errendizioa lortu zuten.

Hirugarren Karlistaldia 1872an hasi zen, baina horren eraginak ez ziren Bidaso Beherera heldu 1874 arte. Urte horretan Karlosen tropek Iruni eraso zioten. Hondarribia ere inguratu zuten, baina ez zuten beren asmoa bete, eta setioa amaitu behar izan zuten.

Gerra bukatu ondoren, berpizkunde bat izan zen, eta, udatiarren fenomeno berria aprobetxatuz, hiri berri bat eraiki zen. Zabalgunea egin zuten, eta Portu auzoa hirigunea bihurtu zen alde harresituaren kaltetan.

Hondarribiko Alde Zaharrean dagoen Gipuzkoa plaza.

Herria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Alde Zaharra (Hondarribia)»

Hondarribiko kaleetan, enparantzetan eta pasealekuetan murgiltzea gozamena da; baina, hainbeste gauza zoragarri dituenez, gure bisita atalka egingo dugu.

Antzinako hirigunetik hasiko gara (harresiaren barnealdeko hirigunetik, alegia). Lehen harresiak Wamba errege godoak eraiki omen zituen VII. mendearen amaieran. Jarduera militarren garapenak mugatu zituen Errege Katolikoen garaian egin zituzten zaharberritzeak. Uztarria, geziak eta Tanto monta, monta tanto ikurritzak zizelkatu zituzten lehentasunez­ko lekuetan.

Geroago, Karlos V.a Espainiakoak agindu zuen Leiba baluartea eta Erreginaren baluartea eraikitzea, eta Filipe II.a Espainiakoak San Filipe baluartea egin zuen. Gaur egun, harresi bikain horiek sinbolo eta oroigarri dira.

Sar gaitezen harresiz inguratutako eremura Santa Maria atetik. Kale Nagusia aurkituko dugu, ospela eta harriztatua, etxeek aleroi tailatuak, burdin joaz egindako balkoiak eta denboraren poderioz edertutako fatxada dotoreak dituzte. Gainerako eraikinen lerroan udaletxea ageri da, estilo barrokoa eta armarri errepikatua duena. Arma Plazarako aldapan gora berehala aurkituko dugu, gure ez­kerrean, Casadevante etxearen aurrealdea, Berpizkunde garaiko aurrealdea duena. Haren atari bitxian sinatu zuten 1638ko setioaren osteko suetena. Kale horretan badira aipatzeko moduko etxe gehiago: Butroi, Torrealta, Ladron de Guevara, eta estilo flamenkoko etxe bitxi bat, kantoi batean dagoena.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hirigunea oso garatua dago, oin laukizuzena eta erregularra dauka eta kale paralelo eta elkarzut edo perpendikularrez osatua dago. Hiriguneko kale garrantzitsuena Kale Nagusia da hain zuzen ere. Kale horrek lotzen ditu Santa Maria Arkua eta Arma Plaza. Hegoaldetik iparraldera doan kalea da eta bertan daude hiriko eraikin garrantzitsu eta bereizgarrienak, hala nola, udaletxea, eliza eta, hirigunearen lekurik garaienean, Karlos V.aren gaztelua edo jauregia.

Kale Nagusiarekiko paraleloak dira hirigunearen bide sarea osatzen duten kalerik gehienak, hau da, Apezpiku, Panpinot, Eguzki, Ubilla, Juan Laborda, Iparralde eta Harategi kaleak Etxenagusia Margolaria, Denda, San Nikolas eta Satarka kaleak ekialdetik mendebaldera gurutzatzen dituzte kale horiek San Nikolas kalea nabarmenduz, kale hori baita hirigunearen kale behinenetako bat, bertako eremu publiko garrantzitsuena (Arma Plaza) eta kanpoko aldea bi ate nagusietako baten bitartez komunikatzen dituelako.

Txantelketa gotikoa hobekien gordetzen duten etxeak, hau da, fatxada gutxi, sakonera asko eta mehelin bera duten etxeak, hirigunearen hego-ekialdean daude, batez ere Apezpiku kalean, Kale Nagusian eta Panpinot kalean, bai eta Arma Plaza eta San Nikolas eta Denda kaleetako ekialdean ere. Alde horietako etxe askok mehelin mailakatua daukate fatxadan.

Etxe gehien-gehienek beheko solairua eta bi edo hiru solairu gehiago dauzkate, harlangaitzezkoak (edo harlanduzkoak, beheko solairuetan) eta zurezko nahiz adreiluzko egituradunak. Egindako etxe-ordezkapenak lehendik zeuden etxeen eskema zaharra gordez egin dira, beraz hirigunea oso homogeneoa da.

Harresi barruko gainerako espazioei buruz aipatu beharra dago lorategi, orube huts eta denbora pasarako eta jostatzeko leku asko dagoela. Kaleek ere hirigunearen antzinako itxurari eusten diote, haien zoladura galtzadarri laukizuzenez egina baitago.

Dudarik gabe, harearrizko morkaitz izugarri handiz egindako harresia da hiriguneari itxura monumentala ematen dion elementurik garrantzitsuena, XVI. mendean hiria babesteko eraiki eta oraindik ere, hein handi batean, zutik dirauena.


Hauek dira eraikin nabarmenak:

2000ko apirilaren 4an, Eusko Jaurlaritzak monumentu-multzo izendatu zuen Hirigune Historikoaren Esparru Arkeologikoa, Sailkatutako Kultura Ondasuna.[4]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arrantza, nekazaritza (barazkiak), arrain-haztegia, industria (altzarigintza, ontzigintza), turismoa (hotelak, jatetxeak), merkataritza eta garraioa (Donostiako aireportua) dira udalerriko ekonomia jarduera nagusiak.Garrantzi kuantitatiboa?[erreferentzia behar]

Portua eta arrantza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Hondarribiko portua»

Gipuzkoako arrantza kairik garrantzitsuena da. 1999an 54 itsasontzi zeukan baxurarako eta 543 marinel guztira.

Erromatarrak Hondarribiko portua erabiltzen lehenak izan ziren, zehatzago esanda, Asturiagako ainguratoki bukolikoa erabiltzen zuten, gaur egun fraideen hondartza esaten diotena. Higer lurmuturraren eta Amuitz uhartetxoaren babesean dago.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hondarribiak ez zuen izan 1950eko eta 1960ko hamarkadan bere auzoko Irunek izan zuen hazkunde handia. Horrek ez du esan nahi ez zuela hazkunderik izan; izatez, XX. mendearen bigarren erdialdean biztanleria bikoiztu zuen, eta hazkundeak jarraitu egin zuen XXI. mendearen hasierako hamarkadan.

Biztanleriaren bilakaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aitor Kerejeta Cid (Euzko Alderdi Jeltzalea) da Hondarribiko alkatea 2007ko hauteskundeez geroztik, eta 2011ko hauteskundeetan berriro hautatu zuten. 2007an EAJk 6 zinegotzi lortu zituen: Aitor Kerejeta Cid, Juan Mari Altuna Muñoa, Maite Pelaez Arregi, Arantzazu Ocio Larrañaga, Gregorio Berrotaran Etxeberria eta Maiaia Urrutia Gastesi; EAk 4 zinegotzi lortu zituen: Ion Elizalde Caballero, Xabier Tife Susperregi, Isabel Olazabal Lekuberria eta Florencio Arrieta Mendizabal; EAE-ANVk 3 zinegotzi lortu zituen: Mikel Mariskal Balerdi, Miren Legorburu Galaieta eta Asier Sistiaga Segurado; PSOEk 2: Maria Luisa Arija Soutullo eta Jesús Ignacio Álvarez Ieregi; EBk 1: Maria Angeles Santos Prieto eta PPk 1: Jose Manuel Lizarraga Dorda.

2009ko abenduan, Ramon Labordak Maria Luisa Arija ordezkatu zuen.

Borja Jauregi (Euzko Alderdi Jeltzalea) 1995 eta 2007 bitartean izan zen Hondarribiko alkatea eta Eusko Alkartasunarekin batera gobernatu zuen Hondarribia hiria.

Udal hauteskundeetako emaitzak
Alderdiak 2011 2007
Botoak Zinegotziak Botoak Zinegotziak
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) 2.788 8 2.388 6
Bildu 2.066 5 - -
Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE-PSOE) 742 2 710 2
Hamaikabat (H1!) 655 1 - -
Alderdi Popularra (PP) 613 1 550 1
Eusko Alkartasuna (EA) - - 1.612 4
Eusko Abertzale Ekintza (EAE) - - 1.310 3
Ezker Batua-Aralar (EB-Aralar) - - 523 1

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hondarribiarrek oso ondo gordetzen dituzte haien festak eta ohiturak, eta zirraraz gainez­ka ospatzen dituzte jaiegunak. Ostegun Santua: Eraistearen irudikatzea eta Ehorz­keta Santuaren prozesioa harresiz inguratutako hirigunean. Kutxaren festak ehunka urte ditu; arrantzaleek Santiago egunean ospatzen dute, eta, horrenbestez, aldez aurretik San Pedro egunean hautatutako abade nagusi berriari agintea ematen diote. Guadalupeko Ama Birjinaren ohorez ospatzen dituzten festak (irailak 8) nazioartean ospea dute. Ekitaldi ikusgarriena Hondarribiko alardea da: ospakizun herritarra, erlijiosoa eta militarra, 1638ko setioaren amaiera gogora ekartzen duena. Izan ere, foru‑eskubideak zirela‑eta tokiko autoritateen aurrean egiten zuten armen ikuskatzea urtero gogora ekartzeko konpromisoa hartu zuten hondarribiarrek. Bolboraz­ko apoteosia, ez­kilen errepika, txistua eta danborra, eta ilara diziplinatuak alardearen jeneralaren agindupean.

Ibilbideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Guadalupeko baseliza eta Jaizkibelera bisita[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Guadalupeko baseliza»

Guadalupeko Ama Birjinaren santutegiak herritarren debozioa erakartzen du. Ama Birjinaren irudia kolorez­ko tailu gotikoa da, Hondarribiaren zaindaria. Joan Sebastian Elkano itsasgizonak urrez­ko sei dukat utzi ziz­kion testamentuan.

3 km aurrera egiteak merezi du, Jaiz­kibelgo paradorea zegoen lekura iristeko. Harriz­ko atril hori Lapurdiko eta Gipuzkoako zeruertzaren bereizgarri da, eta handik begiratuta, Jaizubia harana nahiz Txingudi nadiaren gure oinetan iango dugu, Lapurdi eta Gipuz­koa, nahiz Hondarribia, Hendaia eta Irun udalerriak, eta Aiako Harriak eta Larrun mendia begien aurrean.

Jaizkibeldik barrena zeharkaldia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Talaia ibilbidea» eta «Kostaldeko Done Jakue bidea»

Oinez­ko ibilaldia Jaizkibel mendikatearen ipar‑ekialdetik ipar mendebaldera Talaia ibilbidea eta Kostaldeko Done Jakue bidea jarraituz: Higer lurmuturra edota Guadalupeko baselizatik Pasai Donibanera. Lau orduz atsegin emango digute itsasoko eta lehorreko bista bikain haiek. Eragindako suteen erasoa behin eta berriz pairatzen duen mendi horren gailurrean harrizko dorre handiak daude, karlistadetan eraikiak, zelatarien artean seinale bidez­ko komunikazio‑sistema erabiltzeko. Orientazio‑mahaiari begiratzea eta bista ederrez gozatzea ezinbestekoa da. Kotarik altuena 543 m‑koa da.

GR 11 ibilbidea: Pirinioetako ibilbidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «GR 11»

Pirinioetako hegoaldeko isurialdea aldenik zeharkatzen duen GR 11 ibilbidea udalerri honetatik igarotzen da. Ibilbidea burutzen duen mendizalearen norantzaren arabera Higer lurmuturran hasi edo amaitzen da.



Musika taldeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Komunikabideak eta azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hondarribiar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herritik kanpo jaiotako hondarribiarrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hondarribiak bere ingurune eta lasaitasunagatik betidanik jende asko erakarri du bertan bizitzera. Haien artean honakoak:

Senidetutako hiriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Hondarribia Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa