Hondarribia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Hondarribia

 Gipuzkoa
Hondarribia, Hendaiatik ikusita.
Hondarribia, Hendaiatik ikusita.
Hondarribiko bandera

Hondarribiko armarria

Izen ofiziala Hondarribia
Estatua
Erkidegoa
Lurralde Historikoa
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Gipuzkoa
Bidasoaldea
Alkatea Aitor Kerejeta Cid (EAJ)
Herritarra hondarribiar
Koordenatuak 43°21′58″N 1°47′35″W / 43.36611°N 1.79306°W / 43.36611; -1.79306Koordenatuak: 43°21′58″N 1°47′35″W / 43.36611°N 1.79306°W / 43.36611; -1.79306

Gipuzkoa - Hondarribia.svg

Eremua 28,63 km2
Garaiera 11 m
Distantzia 19 km Donostiara
Posta kodea 20280
Biztanleria 16.388 bizt. (2013)
Dentsitatea 572,41 bizt./km²
Sorrera 1203 Donostiako Forua
http://www.hondarribia.org

Hondarribia (bertakoen hizkeran, Onddarbi) Gipuzkoa ipar-ekialdeko udalerria da, Txingudiko ezkerraldean kokatua, Bidasoa itsasoratzen den lekuan.

Irun eta Hendaiarekin batera Txingudiko metropoli-eremua osatzen du, 90.000 biztanle dituena eta Espainia eta Frantzia estatuen artean banatua. 1203an Alfontso VIII.a Gaztelakoak hiribildu titulua eman zion, eta Donostiako Forua.

Gaur egun 17.000 biztanle ditu, eta haren jarduera nagusiak zerbitzu sektorea, turismoa, arrantza eta nekazaritza dira. Haren kokagune estrategikoagatik, bertan gaztelu bat eraiki zuten eta hesi batez inguratu, hiri-erdiguneak bere Erdi Aroko urbanismoa gorde du urteen joanean. Alde Zaharretik kanpo dago Portu auzoa, arrantzaleen auzoa.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala eta klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011. urtean, Europako Justizia Auzitegiak ebatzi zuen Hondarribiak (Irunekin batera) oraindik ez zituela hondakin urak arazten. Eginbehar hori 2000. urterako bete beharrekoa zen.[1]

Datu klimatikoak (Hondarribia, Malkarroa (1971-2000))
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 24.6 18.4 29.0 32.4 36.6 39.8 40.4 40.0 38.0 33.4 28.2 26.0 40.4
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 12.8 13.9 15.4 16.8 20.0 22.3 24.7 25.2 23.7 20.4 15.8 13.7 18.7
Batez besteko tenperatura (ºC) 8.6 9.5 10.9 12.4 15.7 18.2 20.6 21.0 19.0 15.8 11.5 9.6 14.4
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -12.0 -13.0 -5.2 -1.2 3.0 5.3 7.8 8.4 4.6 0.8 -5.8 -8.4 -13.0
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 4.4 5.1 6.4 8.0 11.3 14.0 16.4 16.7 14.3 11.2 7.2 5.5 10.0
Euria (mm) 168 150 144 168 138 96 98 112 138 174 186 167 1738
Euri egunak (≥ 1 mm) 13 12 12 14 12 10 9 10 10 12 13 12 140
Elur egunak (≥ 1 mm) 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1
Eguzki orduak 91 104 139 148 174 185 202 194 167 136 100 82 1724
Hezetasuna (%) 75 73 72 72 73 74 75 77 76 76 77 76 75
Iturria: Agencia Estatal de Meterología[2]

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2001. urtean udalak auzo-izen ofizial hauek onartu zituen:

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Hondarribiko historia»
XVII. mendeko irarlana.

1203. urtean Alfontso VIII.a Gaztelakoa erregeak Hondarribiari hiri-gutuna eman zion. Edonola ere, aurretik ere bazen bertan herrixka bat, eta Donostiako foruan Undarabia izenarekin aipatzen du Nafarroako Antso VI.a Jakitunak. Erdi Aroan Hondarribia merkataritzako portu aberatsa ere izan zen; izan ere, bertatik itsasoratzen ziren Gaztelako eta Nafarroako hainbat gai (garia, ardoa, metalak...) Flandesko eta Europako beste lurretako portu askotarako.

Mendez mende Hondarribia gotorleku ia menderaezina izan zen. Kuboz eta bastioiez babestutako harresiek hiri osoa inguratzen zuten, eta hainbat setiotan babestu zuten hiria.

XIX. mendearen hasieran Hondarribia erabat suntsituta zegoen, haren Alde Zaharrean hondamendia besterik ez zegoen. 1805ean, egoera horretatik ateratzeko, udal agintariek Nafarroarekin bat egitea proposatu zuten. Erregeak proposamena onartu zuen eta Hondarribia, Irun eta Lezo Nafarroaren barnean geratu ziren. 1810ean Thouvenot jeneralaren aginduz berriro Gipuzkoara itzuli ziren.

Napoleonen garaian hiria frantsesen menpe egon zen.

Lehen Karlistaldiaren hasieratik karlisten eskuetan erori zen, eta haiek hiria gotortu zuten. Alkateak, Jose Maria Iriartek, liberala zenez, Hendaiara alde egin behar izan zuen. 1836ko uztailaren 11n George Lacy Evans, Britainiar Legio Laguntzailearen burua, hiria menderatzen saiatu zen, karlisten eta Frantziaren arteko komunikazioa deuseztatzeko asmoz. Hala ere, ez zuen helburua lortu, eta britainiarrek atzera egin behar izan zuten. Tropa karlistek, Gibelalde buru, ingelesei erasotzea lortu zuten, eta Jaizkibelgo bidetik atzera egitera behartu zituzten, Pasaiara. Hurrengo urtean liberalak berriro saiatu ziren hiria hartzen, eta Oiartzun eta Irun konkistatu ondoren, Hondarribiko goarnizioaren errendizioa lortu zuten 1837ko maiatzaren 17an.

Hirugarren Karlistaldia 1872an hasi zen, baina horren eraginak ez ziren Bidaso Beherera heldu 1874 arte. Urte horretan Karlosen tropek Iruni eraso zioten. Hondarribia ere inguratu zuten, baina ez zuten beren asmoa bete, eta setioa amaitu behar izan zuten.

Gerra bukatu ondoren, berpizkunde bat izan zen, eta, udatiarren fenomeno berria aprobetxatuz, hiri berri bat eraiki zen. Zabalgunea egin zuten, eta Portu auzoa hirigunea bihurtu zen alde harresituaren kaltetan.

Hondarribiko Alde Zaharreko enparantza.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arrantza, nekazaritza (barazkiak), arrain-haztegia, industria (altzarigintza, ontzigintza), turismoa (hotelak, jatetxeak), merkataritza eta garraioa (Donostiako aireportua) dira udalerriko ekonomia jarduera nagusiak.Garrantzi kuantitatiboa?[erreferentzia behar]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hondarribiak ez zuen izan 1950eko eta 1960ko hamarkadan bere auzoko Irunek izan zuen hazkunde handia. Horrek ez du esan nahi ez zuela hazkunderik izan; izatez, XX. mendearen bigarren erdialdean biztanleria bikoiztu zuen, eta hazkundeak jarraitu egin zuen XXI. mendearen hasierako hamarkadan.

Biztanleriaren bilakaera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Portuko auzoko etxe koloredunak

Aitor Kerejeta Cid (Euzko Alderdi Jeltzalea) da Hondarribiko alkatea 2007ko hauteskundeez geroztik, eta 2011ko hauteskundeetan berriro hautatu zuten. 2007an EAJk 6 zinegotzi lortu zituen: Aitor Kerejeta Cid, Juan Mari Altuna Muñoa, Maite Pelaez Arregi, Arantzazu Ocio Larrañaga, Gregorio Berrotaran Etxeberria eta Maiaia Urrutia Gastesi; EAk 4 zinegotzi lortu zituen: Ion Elizalde Caballero, Xabier Tife Susperregi, Isabel Olazabal Lekuberria eta Florencio Arrieta Mendizabal; EAE-ANVk 3 zinegotzi lortu zituen: Mikel Mariskal Balerdi, Miren Legorburu Galaieta eta Asier Sistiaga Segurado; PSOEk 2: Maria Luisa Arija Soutullo eta Jesús Ignacio Álvarez Ieregi; EBk 1: Maria Angeles Santos Prieto eta PPk 1: Jose Manuel Lizarraga Dorda.

2009ko abenduan, Ramon Labordak Maria Luisa Arija ordezkatu zuen.

Borja Jauregi (Euzko Alderdi Jeltzalea) 1995 eta 2007 bitartean izan zen Hondarribiko alkatea eta Eusko Alkartasunarekin batera gobernatu zuen Hondarribia hiria.

Udal hauteskundeetako emaitzak
Alderdiak 2011 2007
Botoak Zinegotziak Botoak Zinegotziak
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) 2.788 8 2.388 6
Bildu 2.066 5 - -
Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE-PSOE) 742 2 710 2
Hamaikabat (H1!) 655 1 - -
Alderdi Popularra (PP) 613 1 550 1
Eusko Alkartasuna (EA) - - 1.612 4
Eusko Abertzale Ekintza (EAE) - - 1.310 3
Ezker Batua-Aralar (EB-Aralar) - - 523 1

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

GR 11 ibilbidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pirinioetako hegoaldeko isurialdea aldenik zeharkatzen duen GR 11 ibilbidea udalerri honetatik igarotzen da.

Continuidad GR.svg GR 11 ibilbidea Dirección equivocada GR.svg


Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hondarribiko gaztelua edo Karlos V.aren gazteluaren sarrera nagusia.

Hirigunea oso garatua dago, oin laukizuzena eta erregularra dauka eta kale paralelo eta elkarzut edo perpendikularrez osatua dago. Hiriguneko kale garrantzitsuena Kale Nagusia da hain zuzen ere. Kale horrek lotzen ditu Santa Maria Arkua eta Arma Plaza. Hegoaldetik iparraldera doan kalea da eta bertan daude hiriko eraikin garrantzitsu eta bereizgarrienak, hala nola, udaletxea, eliza eta, hirigunearen lekurik garaienean, Karlos V.aren gaztelua edo jauregia.

Kale Nagusiarekiko paraleloak dira hirigunearen bide sarea osatzen duten kalerik gehienak, hau da, Apezpiku, Panpinot, Eguzki, Ubilla, Juan Laborda, Iparralde eta Harategi kaleak Etxenagusia Margolaria, Denda, San Nikolas eta Satarka kaleak ekialdetik mendebaldera gurutzatzen dituzte kale horiek San Nikolas kalea nabarmenduz, kale hori baita hirigunearen kale behinenetako bat, bertako eremu publiko garrantzitsuena (Arma Plaza) eta kanpoko aldea bi ate nagusietako baten bitartez komunikatzen dituelako.

Txantelketa gotikoa hobekien gordetzen duten etxeak, hau da, fatxada gutxi, sakonera asko eta mehelin bera duten etxeak, hirigunearen hego-ekialdean daude, batez ere Apezpiku kalean, Kale Nagusian eta Panpinot kalean, bai eta Arma Plaza eta San Nikolas eta Denda kaleetako ekialdean ere. Alde horietako etxe askok mehelin mailakatua daukate fatxadan.

Etxe gehien-gehienek beheko solairua eta bi edo hiru solairu gehiago dauzkate, harlangaitzezkoak (edo harlanduzkoak, beheko solairuetan) eta zurezko nahiz adreiluzko egituradunak. Egindako etxe-ordezkapenak lehendik zeuden etxeen eskema zaharra gordez egin dira, beraz hirigunea oso homogeneoa da.

Harresi barruko gainerako espazioei buruz aipatu beharra dago lorategi, orube huts eta denbora pasarako eta jostatzeko leku asko dagoela. Kaleek ere hirigunearen antzinako itxurari eusten diote, haien zoladura galtzadarri laukizuzenez egina baitago.

Dudarik gabe, harearrizko morkaitz izugarri handiz egindako harresia da hiriguneari itxura monumentala ematen dion elementurik garrantzitsuena, XVI. mendean hiria babesteko eraiki eta oraindik ere, hein handi batean, zutik dirauena.

Hauek dira eraikin nabarmenak:

2000ko apirilaren 4an, Eusko Jaurlaritzak monumentu-multzo izendatu zuen Hirigune Historikoaren Esparru Arkeologikoa, Sailkatutako Kultura Ondasuna.[3]

Hondarribiar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herritik kanpo jaiotako hondarribiarrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hondarribiak bere ingurune eta lasaitasunagatik betidanik jende asko erakarri du bertan bizitzera. Haien artean honakoak:

Musika taldeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Komunikabideak eta azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Senidetutako hiriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Peñíscola (Valentziako Autonomia Erkidegoa).

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Portal.svg
Wikipedian atari bat dago honi buruz:
Euskal Herriko Wikiatlasa
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Hondarribia Aldatu lotura Wikidatan