Ikurrina

Wikipedia(e)tik
Ikurrin» orritik birbideratua)
Hona jo: nabigazioa, Bilatu


Euskal Herriko ikurrina
EAEko bandera
Euskal Herriko ikurrinaEAEko bandera
Erabilera
FIAV 110000.svg
Proportzioa 14:25
Erabakia 1978
Koloreak
Gorria
Berdea
Zuria

Ikurrina Euskal Herriko bandera eta ikur nagusia da.[1] Oinarri gorriaren gainean, gurutze zuri zuzen batez eta gurutze berde zeihar batez osatua dago. Luis Aranak, Sabin Aranaren anaiak, marraztu zuen 1894. urtean.

Egun, Euskal Autonomia Erkidegoko bandera ofiziala da.

Esanahia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikurrina Bizkaia burujabearen ikur izateko sortu zuten Arana Goiri anaiek, nazio modernoen bandera eredu hartuz. Hiru osagai ditu:

Oinarri gorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizkaitarrak irudikatzen ditu, historian zehar Bizkaiko bandera gorria izan baita. Hala ere, batzuek jatorri mitikoaren zantzua hartzen diote, Padurako guduarekin lotuz. 870 urte inguruan, bizkaitarren buru zen Jaun Zuriak Leongo armada garaitu omen zuen Paduran, etsaien odola lekuan barreiatuz eta bertako harriak gorrituz. Geroztik, Arrigorriaga deitzen zaio leku horri. Oinarri gorri horrek Bizkaiaren independentzia irudikatzen bide du.

Gurutze zeihar berdea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lege zaharrak irudikatzen ditu, Gernikako Arbolaren kolore eta itxura estilizatua baita. Batzuen ustez, beste harreman bat ikusten dute Padurako borrokarekin, gurutze mota horrek San Andres gurutzea izena baitu eta borroka San Andres egunez izan baitzen.

Gurutze zuria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jainkoa beste edozeren gainetik irudikatzen du, kristautasunean oinarritutako Bizkaia burujabea sortu nahi baitzen. Bizkaiko armarrian, Gernikako Arbolaren atzean ere gurutze zuri bat ageri da.

Ikurrinaren itxura orokorrak Erresuma Batuko bandera (Union Jack) gogoratzen du. Ezaguna da Aranak Ingalaterrarekiko zuen miresmena. Nafarroako armarriaren itxuraren estilizaziotzat ere jo da askotan. Hala ere, eragin horiek guztiak kontuan izanik, Bizkaiaren ikurtzat marraztua zela jakinik, Bizkaiko armarriaren estilizazioa dela esan daiteke, banderaren oinarri gorria, Gernikako Arbolaren gurutze berdea eta Jainkoaren gurutze zuria. Bi gurutze horiek goiburu jeltzalearekin (Jaungoikoa Eta Lege-zarra) ados daude Gernikako Arbolak lege-zarra edo foruen esanahia baitu.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Sabin Arana»

Ikurrina lehenbiziko aldiz 1894ko uztailaren 14an, larunbata, arratsaldeko seietan egun honetan zintzilikatu zen, Euskeldun Batzokija izenez formalki inauguratu zenean. Irekiera ekitaldian egoitza horretako balkoian Ziriako Iturri karlista ofizial ohiak, elkarteko zaharrenak, altxatu zuen. Aurretik, Sabin eta Luis Arana anaiek bandera hori Bizkaiko ikur izateko diseinatua zuten; hartarako, beren ohiko lema politikoan oinarritu ziren: gurutze zuriak Jainkoari erreferentzia egiten zion, gurutze berdeak Lege Zaharrari eta Gernikako Arbolari, eta hondo gorria Bizkaiko armarritik hartu omen zuten. Geroago, Sabino Aranak berak sortutako Euzko Alderdi Jeltzaleak bere egin zuen. Ikurrin hura 500 x 280 cm luze-zabal zen, gurutzea 20 cm zabal izanik.

Bizkaia irudikatzeko sortua, laster alboratu zen hasierako esanahi hura, Euskal Herri osoaren ikurtzat hartzen hasi baitzen. Luis Arana Goiri ez zegoen bilakaera horrekin ados. Horregatik, 1907. urtean zazpi bandera berri marraztu zituen Luis Aranak: Euskal Herriarentzat orokor bat (Euskadiko Konfederazioaren Bandera) eta sei lurraldeentzat bana (Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa eta Zuberoa). Proposamen horiek, baina, ez zuten arrakastarik izan.

Aznar sailburu sozialistaren proposamenez, 1936 urtean Euskadiko bandera ofizialtzat hartu zen.[2] Hala ere, Aranatarren hasierako neurriak egokitu behar izan ziren, Victor Bilbao Goioagaren ehungintza-gizonaren aholkuei men eginda. Izan ere, jatorrizko neurriei eutsiz gero, ikurrina nekez ikusiko zen urrunetik, batez ere gurutze berdea oinarri gorriaren gainean. Horrela, ikurrin osoaren luze-zabalera mantenduta (500 x 280), gurutzeen zabalera 43 cm-ra handitu zuten.

Francok 1939an legez kanpo utzi zuen, eta diktadura osoan ikurrina debekatua egon zen Hegoaldean, baina Ipar Euskal Herrian arazorik gabe erabili zen.

1977ko urtarrilaren 19an [3] berriro legeztatu zuten ikurrina Espainiako legedian, eta Euskal Autonomi Erkidegoko bandera ofizialtzat hartu zen, nahiz eta lehenagotik Euskal Herri osoaren ikurtzat erabili den eta erabiltzen den.

Oraingo egoera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskaldunentzat, ikurrina Euskal Herri osoaren ikurra da, eta halakotzat ageri da euskal hiztegietan.[1] Horrenbestez, balio handia du kulturaren eta politikaren aldetik, eta aldarrikatzeko asmoarekin erabiltzen dute sarri, Euskal Herriko edozein tokitan, euskal abertzaleek batez ere. Euskal kulturaren ikur ere bada, Euskal Herrian nahiz kanpoan (adibidez, Estatu Batuetako euskal jaietan eta mundu osoko eusko etxeetan).

Horrez gain, hainbat eratara erabili eta sentitzen da, norberaren iritzi politikoen eta lurraldearen arabera:

Euskal Autonomia Erkidegoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal Autonomia Erkidegoaren bandera ofiziala ere badenez, nagusiki autonomia erkidego horren ikurtzat hartzen du hainbatek, batez ere Espainian. Adibidez, Real Academia Españolaren hiztegian, «Bandera oficial del País Vasco» ('Euskal Autonomia Erkidegoko bandera ofiziala') da gaztelaniaz ikurriña hitzaren definizioa.[4]

Ipar Euskal Herria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ipar Euskal Herrian, euskal kulturaren adierazpide da ikurrina. Haren erabilera ez dago legez araututa, eta ez du inolako balio ofizialik. Hainbat erakunde ofizialetan ageri da —hala nola, herriko etxeetan[5]—, bai eta jaietan nahiz kultura eta kirol ospakizunetan ere. Euskal Herriko gainerako tokietan bezala, errebindikazio helburua ere badu, euskal abertzaleen aldetik batez ere.

Nafarroako Foru Erkidegoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako Foru Erkidegoan izaera politiko argia du, euskal kultura eta abertzaletasunari oso lotua baitago. Nafarroako eremu euskaldunenean naturaltasunez agertu izan da tokiko erakundeetan, batez ere udaletxeetan. Leitzan, esaterako, Espainiako legeak ikurrina 1977an legeztatu baino urtebete lehenagotik agertu izan da udaletxearen aurrealdean. Urte hartan bertan, Barañaingo udalerrian, ikurrina udaletxeko balkoian paratzea erabaki zuen udalbatzarrak. Alabaina, ikuspegi kulturalaz gain ikuspegi politikoa ere baduenez, Nafarroan ikurrina erabiltzea Nafarroako kultura eta historiari eginiko erasotzat jotzen dute UPN eta PSN alderdietako hainbat nafarrek (batez ere UPNkoek), ikurrina Euskal Autonomia Erkidegoarena —eta ez beste inorena— den ikurtzat hartzen baitute; EAEko ikur politikoa dela diote, eta kultura arloko ikurra denik ukatzen.[6][7][8]

Hori dela eta, Nafarroako Parlamentuak Nafarroako Ikurren Legea[9] onartu zuen 2003an, UPN, PSN eta CDN alderdiek horren alde bozkatuta. Lege horrek berariaz debekatzen du ikurrina erakunde publikoetan agertzea (Iñigo Zabalza Landa abokatuaren ustez, ad hoc lege bat da, nabarrismo ofizialak onartzen ez dituen ikurrei atxikipena agertzearen aurkakoa[10]), erakunde horiek Euskal Autonomia Erkidegokoak ez baizik Nafarroakoak direla argudiatuz. Horrek protesta ugari eragin du Nafarroan.

NaBairen esku dauden udal batzuetan, udaletxeko balkoian ezin delarik, ikurrina beste toki nabarmenen batean esekitzea erabaki dute, foru gobernuaren isunak eta mehatxuak saihesteko. UPNko karguek ahaleginak egiten dituzte Nafarroan udaletxeetatik ikurrina kentzearren, eta jendaurreko edozein ekintzatan ikurrina agertzea eragoztearren.[11][12][13][14][15][16]

Zerikusia edo antza duten banderak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b Euskaltzaindiak araututako Hiztegi Batuan, ikurrin izenak esanahi hau du: «bandera, bereziki Euskal Herrikoa».
  2.   Eusko Jaurlaritza, Oroagindua.-Euzkadi'ko ikur eta ikurriñatzaz, http://www.euskadi.net/cgi-bin_k54/ver_e?CMD=VERDOC&BASE=B03G&DOCN=000033627&CONF=/config/k54/bopv_e.cnf .
  3.   Egunkaria, 1997-01-19, Ikurriñaren legalizazioa, http://datu-basea8.wikispaces.com/file/view/ikurrinaren+legalizazioa.pdf .
  4. Real Academia Española (2001): «ikurriña», Diccionario de la Lengua Española, 22. argitaraldia, online kontsultagarri. 2010-10-04an eskuratua.
  5. (Gaztelaniaz) Ikurrina, Ipar Euskal Herriko hainbat herriko etxetako fatxadan.
  6. Victor Alexandre: «Leitzako ikurrina», Victor Alexandre kataluniar abertzalearen webgunea, 2005-05-17.
  7. «UPN denuncia que el PSN permite que la ikurriña ondee en el Ayuntamiento de Ansoáin», UPNren webgunea, 2009-09-18. Eskuratze data: 2010-11-12.
  8. «JJNN llevará a cabo una campaña para normalizar el uso de las banderas navarra y española», UPNren webgunea, 2009-07-24. Eskuratze data: 2010-11-12.
  9. Nafarroako 24/2003 foru legea, 2003ko apirilaren 4koa, Nafarroako sinboloei buruzkoa. Nafarroako Aldizkari Ofizialaren 45. zenbakian argitaratua, 2003ko apirilaren 11n (ikus 3507-3509. orrialdeak).
  10. Iñigo Zabalza Landa: «Símbolos en Navarra. Derecho y política identitaria», Hermes: pentsamendu eta historia aldizkaria, ISSN 1578-0058, 31. zenbakia, 2009, 48-52. orrialdeak.
  11. «Guerra de banderas en Villava, Navarra», Antena 3, 2008-11-19.
  12. Josune Alzelai Iriarte (Etorkizuna Euskal Dantza Eskola): «Vetados por llevar la ikurriña», Noticias de Navarra, 2010-07-20.
  13. Elena Urabayen: «El Gobierno acude a los tribunales para exigir a Etxauri que retire la ikurriña del frontón», Noticias de Navarra, 2010-06-02.
  14. Joseba Asiron Saez: «¿Hacia una "Pax Barcina"?», Noticias de Navarra, 2010-07-23.
  15. Fernando Mikelarena: «Los cien años de una bandera», Noticias de Navarra, 2010-07-17.
  16. «UPN de Zizur denuncia la estrategia de Nabai para colocar la ikurriña durante el chupinazo», UPNren webgunea, 2009-09-10.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ikurrina Aldatu lotura Wikidatan