Ingeniaritza genetiko

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Onddo baten aurrean erresistentzia duten bakterioen geneak garian txertatuz, onddo horren infekzioen aurrean gari erresistentea lortzen da (argazkian, gari-garauak eta Petri plaka batean hazten diren bakterioak).

Ingeniaritza genetikoa organismoen ezaugarri genetikoak aldarazteko aukera ematen duten tekniken multzoa da. Organismo batetik besterako DNAren manipulazioa eta transferentzia ahalbideratzen duen teknologia; espezie berriak sortuz, akats genetikoak zuzenduz edo konposatu berriak lortuz.

Ingeniaritza genetikoaren bidez organismo baten geneak aldatzen dira, eta gene berriak sartzen dira bere DNAn. Genetikoki eraldatutako organismoak lortzen dira horrela, organismo horiek bakterioak, landareak edo animalia izanik. Medikuntzan eta elikagaien industrian, batez ere, aplikatzen dira ingeniaritza genetikoaren aurrerapenak.

Ingeniaritza genetikoaren funtsa zelula hartzaile batean aukeratutako DNAren zati baten txertaketan datza, bektore edo bitarteko moduan plasmido bat erabiliz. Aukeratutako DNA horrek klonatu nahi diren geneak izaten ditu, eta zelula hartzailea prokariotoa zein eukariotoa izan daiteke.

Ingeniaritza genetikoaren bitartez posible da espezie desberdinetako DNAk klonatzea: ohikoa da, esaterako, intsulinaren sintesia eragiten duen DNA bakterio edo legamia batean sartzea, bakterio horrek intsulina ekoiztu dezan (prozesu horretan plasmido batek bitartekariarena egiten du).

Material genetikoaren manipulazioak prozedura horien bidez hainbat produktu baliagarriren ekoizpena erraztu du: gaur egun botika eta antibiotiko asko lortzen dira ingeniaritza genetikoa aplikatuz, eta baita ere giza intsulina, hazkuntzaren hormona, interferoia, txertoak, etab.

Geneen klonazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

DNAren pusketa bat zelula hartzaile batean txertatzeko prozesuak 5 etapa ditu:

  • txertatu nahi den DNA puska isolatu behar da (DNA horrek zelula hartzailean sartu nahi diren geneak ditu)
  • DNA puska hori bektore batean txertatu (plasmidoak dira bektore ohikoenak)
  • bektorea sartu zelula hartzailean (genetikoki aldatu nahi den organismoaren zelulan, alegia)
  • zelula ostalarian sartutako DNAren erreplikazioa eta adierazpena

Lehenengo etapa burutzeko DNA apurtu behar da toki zehatz batetik, klonatu nahi diren geneak, eta ez beste sekuentzia bat, aukeratzeko. Murrizte-endonukleasak izeneko entzimei esker posible da hori egitea: izan ere, entzima horiek gai dira DNAren sekuentzia bat ezagutu eta puntu zehatz batetik mozteko.

Manipulatu nahi den DNA zatia lortuta, beste entzima batzuek, ligasa izenekoek, zati hori itsatsiko dute garraiatzaile moduan jardungo duen plasmido batean. Plasmidoez gain, bektore gisa zenbait fagok ere erabiltzen dira.

Zelula ostalariaren barnean klonatutako DNA (plasmidoan dagoena) erreplikatu egingo da plasmidoa erreplikatzen denean, eta zelula ostalaria (bakterioa edo legamia) hasiko da ekoizten klonaturiko geneek sortzen duten produktua (intsulina, interferoia, antibiotikoak...)

Prozedura honek genetikoki aldatzen dituen organismoak (bakterioak) aukeratzeko plasmido bektoreak, klonatu nahi diren geneez gain, erresistentzia ematen duen beste gene bat ere izan behar du (penizilinarekiko erresistentzia, esaterako). Horrela klonatutako zelula gainontzeko guztietatik banandu eta isolatuko da penizilina duen hazkuntza-inguru batean jarriz.

Izaki transgenikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Izaki transgeniko»

Azaldutakoaren arabera, ingeniaritza genetikoa erabiliz espezie bateko geneak sar daitezke beste espezie bateko organismo batean. Horrela bakterio, landare eta animalia transgenikoak lortu dira, genetikoki eraldatutako organismoak (GEO), alegia.

Gizakiaren zelulen kromosometan ere geneak txertatu nahi izan dira hainbat akats genetiko eta gaixotasun sendatzeko, gene okerrak kenduz eta gene zuzenak ipiniz. Horretan datza terapia genetikoaren funtsa.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ingeniaritza genetiko Aldatu lotura Wikidatan